Binnenland Bewaar

Havenstraat biedt iedereen hoop

Havenstraat biedt iedereen hoop
© Elmer van der Marel

Een jaar geleden was het ondenkbaar dat Amsterdam asielzoekers zou mogen opgevangen, laat staan in een lege gevangenis van Fred Teeven. Toch gebeurt dat nu. Een huzarenstukje van burgemeester Van der Laan.

'Het is een rare wereld als je bang bent om achttien te worden. Of als je stiekem hoopt dat je tbc krijgt, of bidt dat het gaat vriezen, allemaal omdat je anders geen opvang krijgt.' Burgemeester Eberhard van der Laan kon het niet nalaten om gistermiddag in de gemeenteraad één van de vele vrijwilligers te citeren die de demonstrerende asielzoekers in de stad bijstaan. Het was zijn manier om subtiel duidelijk te maken dat het échte probleem nog niet is opgelost; dat er nog steeds iets fundamenteel mis is met het Nederlandse asielbeleid.

De demonstrerende vluchtelingen van 'Wij zijn hier' bewezen het afgelopen jaar dat het Nederlandse asielbeleid ook sinds het generaal pardon van 2007 nog steeds niet sluitend is. En daar plukken gemeentes als Amsterdam de zure vruchten van. Het levende, pratende bewijs dat niet iedereen die is uitgeprocedeerd ook daadwerkelijk kan terugkeren, bivakkeerde een jaar lang op Amsterdamse pleinen en in kraakpanden.

Gemeente
Dat tot frustratie van de burgemeester en de gemeenteraad, die allebei graag meer wilden doen, maar moesten blijven herhalen dat niet Amsterdam, maar Den Haag over het asielbeleid gaat en dat de stad geen asielzoekers mág opvangen. Er zit immers net een kabinet dat in het regeerakkoord heeft gezet dat illegaliteit strafbaar is. En staatssecretaris Fred Teeven wees de burgemeester er bij herhaling op dat gemeentes zich niet moeten bemoeien met de opvang van vluchtelingen.

Het asielzoekersprobleem ontwikkelde zich tot een hoofdpijndossier voor Van der Laan. Hij omschreef het zelf als 'koorddansen op een onzichtbaar touw'.

Huisbaas Teeven
Dat die demonstrerende asielzoekers nu in grote meerderheid toch opvang krijgen van de gemeente, is dan ook een huzarenstukje. Zeker aangezien de asielzoekers de komende zes maanden mogen verblijven in een oude gevangenis aan de Havenstraat. 'Met als huisbaas Fred Teeven,' blijft Van der Laan maar herhalen. 'Daarmee gedoogt hij niet alleen dat we dit doen, maar geeft hij er ook impliciet zijn goedkeuring aan. Daar ben ik hem erg dankbaar voor.'

Die 'majeure stap' van Teeven is een knap staaltje werk van Van der Laan en zijn ambtenaren. Zij hebben de afgelopen maanden voortdurend gelobbyd voor een oplossing, en hebben de deur plat gelopen in Den Haag - en bij Teeven thuis, hij woont namelijk in Amsterdam.

Eigen achtertuin
Dat laatste had meer voordelen, want als Amsterdammer zag Teeven het probleem van de asielzoekers ook in zijn eigen achtertuin en zo ontstond ook de bereidheid mee te denken met Amsterdam. Eind vorige maand zei hij dan ook dat hij tijdelijke opvang in Amsterdam zou gedogen. Voor zes maanden en een beperkte groep, dat wel, maar dat is al een enorme stap.

Weerstand
Daarmee was de slag nog maar voor de helft gewonnen, want nu moesten ook de 159 asielzoekers die recht hadden op opvang, inzien dat het een goed aanbod was. Een lastige klus, want de groep - inmiddels 220 man sterk - wilde per se bijeen blijven en het aanbod gold niet voor iedereen. Daarnaast riep ook het gebouw zelf weerstand op: bij de aanblik van de gevangenis hadden velen vervelende associaties.

Overtuiging
Het kostte Van der Laan en zijn ambtenaren een week om de asielzoekers te overtuigen; een spel dat hij als geen ander beheerst, en hij uiteindelijk keihard speelde. Het was dit of niets, en alleen voor die 159 mensen. Nee zeggen mocht, maar dan hoefden ze ook niet te rekenen op hulp als het echt winter is.

Havenstraat
Gisteren werd bekend dat 97 asielzoekers eieren voor hun geld hebben gekozen en in de Havenstraat bivakkeren. Zij krijgen nu zes maanden de tijd om nog een ultieme poging te doen voor een verblijfsstatus of een buitenschuldverklaring (waaruit blijkt dat zij niet terug kúnnen), of om zich voor te bereiden op een terugkeer.

Pilot
Toch hoopt de burgemeester met de Havenstraat niet alleen een oplossing te hebben gevonden voor die specifieke groep. Als dat experiment slaagt, is de kans groter dat gemeenten straks toch opvang mogen aanbieden onder verantwoordelijkheid van het rijk, en dan kan de oplossing van een Amsterdams probleem zomaar een pilot worden voor nieuw landelijk beleid.

En dat biedt hoop voor de honderden asielzoekers die niet terechtkunnen in de Havenstraat en die nu nog steeds op Amsterdamse straten moeten zien te overleven.