Binnenland Bewaar

Duurzaam menstrueren is in opkomst

Duurzame revolutie wat betreft menstruatie.
Duurzame revolutie wat betreft menstruatie. © Lizette Schaap

Het taboe op menstruatie verdwijnt. De revolutie is bovendien duurzaam: menstruatiecups en -ondergoed veroveren de markt.

Niets lijkt minder sexy te zijn dan plastic cups die bloed opvangen of menstruatieondergoed dat je zelf moet uitwassen. Toch zijn deze producten onder vrouwen in opmars. Van de menstruatiecup - een siliconen bekertje dat wordt ingebracht, bloed opvangt en vervolgens kan worden schoongemaakt en hergebruikt - zijn er de laatste tijd duizenden online verkocht.

Wie vroeger zocht naar biologische tampons of maandverband, zonder pesticiden of plastic, moest het hebben van de natuurwinkel. Sinds een jaar liggen ze ­gewoon in de schappen van supermarkt en drogisterij.

De menstruatiemarkt wordt overspoeld met artikelen die meer aandacht hebben voor lijf en milieu. Vernieuwend zijn de producten, maar ook de manier waarop ze aan de man worden gebracht: de merken doen er alles aan om het taboe rondom menstruatie weg te halen.

"Er is een mindshift gaande," zegt antropoloog Iris Verstappen, die voor haar boek Menstrual revolution, dat eind dit jaar verschijnt, onderzoek doet naar duurzame menstruatieproducten en hoe er naar menstruatie in de samenleving wordt gekeken.

"Toen ik vijf jaar geleden met dit onderwerp begon, besefte ik pas dat dit iets was waar je niet over sprak. In Nederland lijkt alles bespreekbaar, maar niemand begreep dat ik hiermee bezig was."

Vanuit haar onderzoek naar zwangerschap ontdekte ze hoe weinig mensen over menstruatie nadenken. "Ik kwam erachter dat vrouwen zich eigenlijk pas met hun cyclus bezighouden als ze zwanger proberen te worden." Vanuit die verbazing begon ze haar onderzoek en inmiddels geeft ze ook workshops over menstruatie. "Dan blijken er tientallen vragen te zijn die thuis niet worden gesteld."

Chemicals Are Not For Pussies
Mariah Mansvelt Beck begon in 2015 met Wendelien Hebly het Amsterdamse merk Yoni, dat biologische tampons en maandverband produceert. Voor Mansvelt Beck, die voor Artsen zonder Grenzen werkte, kwam het omslagpunt toen ze een voorstadium van baarmoederhalskanker had.

"Een arts adviseerde mij voortaan biologisch katoenen tampons en maandverband te gebruiken om irritatie te voorkomen. Tot aan dat moment had ik nooit nagedacht over hoe die producten worden gemaakt."

Dat de effecten van iets wat zo grootschalig wordt gebruikt amper zijn onderzocht, onderschrijft het taboe op ongesteldheid.

Met Hebly, een van haar beste vriendinnen, die een achtergrond heeft in bedrijfsontwikkeling en strategie, ging ze op onderzoek uit.

"Wat ons verbaasde, was dat op de verpakkingen van normale tampons helemaal geen ingrediënten zijn vermeld," zegt Mansvelt Beck.

Met Yoni wilden ze het anders aanpakken. "Wij dachten: wij zetten de ingrediënten wel op de doos en we gaan het over die bestanddelen hebben." Hun advertentiecampagne begon met een billboard op het Leidseplein met de tekst: Chemicals Are Not For Pussies. 

Yoni is niet de enige die de markt wil opschudden. Duurzaam menstrueren is in opkomst. Neem bedrijven als Eco Femme (uitwasbaar maandverband), Organicup (menstruatiecups) en Thinkx (herbruikbaar ondergoed dat het bloed absorbeert). Zij benadrukken het belang van het milieu als het op menstruatie aankomt. 

Het gebruik van een cup of wasbaar maandverband is immers enorm groen als je bedenkt hoeveel tampons en maandverbanden maandelijks bij het vuilnis belanden.

Natuurlijke ingrediënten 
"Of producten van natuurlijke ingrediënten echt beter zijn, is wetenschappelijk nog niet bewezen," zegt Judith Huirne, gynaecoloog bij het VUmc. "Maar er is überhaupt bijna geen onderzoek gedaan naar de menstruatieproducten." 

Dat geldt ook voor de standaard tampon, die al sinds 1934 te koop is. "Dat de effecten van iets wat zo grootschalig wordt ­gebruikt amper zijn onderzocht, onderschrijft het taboe op ongesteldheid."

Vrouwen doorbreken de stilte en geheimzinnigheid rondom menstruatie steeds vaker. In 2015 deed zangeres en wiskundige Kiran Gandhi mee aan de marathon van Londen terwijl ze ongesteld was. Zonder tampon. De foto's van haar deelname gingen de hele wereld over. 

'Ik rende de hele marathon terwijl het bloed langs mijn benen naar beneden liep voor vrouwen die, ondanks kramp en pijn, hun ongesteldheid verbergen en doen alsof het niet ­bestaat,' schreef ze er later over. 

Tijdens de Olympische Spelen van 2016 in Rio de Janeiro was het de Chinese zwemster Fu Yuanhui die, na het mislopen van een medaille, in een interview zei: "Ik ben gisteren ongesteld geworden, dus ik voel me best zwak en moe." Ze werd internationaal gebombardeerd tot heldin. 

Opvallend is niet de opmerking zelf, maar de vraag die het oproept. Waarom horen we sporters hier niet vaker over? Bij topsport, waarin materiaal, dieet of training tot in detail worden uitgedacht, moet menstruatie toch ook een grote factor zijn?

Menstruatiereclame
Libresse kwam daarom onlangs met een reclame waarin vrouwen worden aangemoedigd zich tijdens sporten niet te laten stoppen door bloed in welke vorm dan ook. Een menstruatiereclame waarin, hoe revolutionair, ook bloed werd getoond. 

Het 'controversiële' spotje ging gepaard met een open brief van het bedrijf: 'Er is een significante ondervertegenwoordiging van vrouwen in medisch sportonderzoek. Dit is omdat vrouwen worden gezien als te moeilijk om te onderzoeken,' schrijft Libresse. 'Dit kan en moet veranderen.'

Antropoloog Iris Verstappen merkte in het onderzoek voor haar boek dat reclames zoals we die ­gewend zijn, vooral het idee versterken dat ongesteld worden stom is.

Huirne onderschrijft de tekortkoming in de wetenschap. "Onderzoek naar vrouwspecifieke problemen staat nog in de kinderschoenen.

Er is zo veel onwetendheid en tegelijkertijd is er bijna geen financiering te krijgen voor dit type onderzoek."

Volgens de gynaecoloog is het feit dat veel mensen ongesteldheid nog als een beschamend onderwerp zien een groot onderdeel van het probleem.

"Het maakt het niet ­populair voor wetenschappelijk onderzoek, maar betekent ook dat vrouwen de juiste hulp niet weten te vinden. Wij behandelen vrouwen met allerlei menstruatieklachten. Maar zij zijn slechts het topje van de ijsberg. Omdat we het er onderling weinig over hebben, denken vrouwen dat de klachten die zij hebben 'erbij horen'. Terwijl er vaak goede behandelingen zijn."

Geen blauwe goedjes
Huirne is begonnen met het interviewen van vrouwen om uit te zoeken hoe groot het probleem is. "Uit die gesprekken blijkt dat vrouwen vaak niet eens naar de huisarts stappen. Ik had laatst een patiënt die elke twee uur een wekker moest zetten om zich te verschonen. En toch ging zij niet naar de dokter." 

Ze juicht de veranderende houding vanuit de menstruatiemarkt toe. "Marketing helpt enorm om zo'n onderwerp open te breken."

Antropoloog Iris Verstappen merkte in het onderzoek voor haar boek dat reclames zoals we die ­gewend zijn, vooral het idee versterken dat ongesteld worden stom is. "Door nooit bloed te laten zien en bijvoorbeeld het woord menstruatie niet de noemen, houden reclames het beeld in stand dat het iets is wat je voor jezelf moet houden."

De 'nieuwe' menstruatiemarkt doet zijn uiterste best ­deze discretie te doorbreken. De advertenties en posters van de merken zijn gelikt. Geen blauwe goedjes die ­klinisch over maandverband worden gegoten, maar ­moderne, diverse vrouwen voor wie ongesteldheid de normaalste zaak van de wereld is. Vrouwen die gewoon rood bloed bloeden. Ook in de reclames.

Ondertussen draaien de marketingmachines achter de nieuwe producten op volle toeren. Het menstruatieondergoed is mooi en is er van string tot boxer. Menstruatiecups zijn er in alle kleuren van de regenboog. Kledingmerk Monki kwam met een limited edition menstruatiecup. 

In 'confession'-filmpjes praten vrouwen openlijk over hun ervaringen met menstruatie. De algemene boodschap: na jaren van schaamte mag het bloed openlijk vloeien, en wel in dit product. Beroemdheden als Mila Kunis en Sophia Bush prijzen online enthousiast menstruatieondergoed aan. Celebrity's die openlijk toegeven in hun onderbroek te bloeden, dat was een paar jaar geleden ondenkbaar geweest. 

Die ontwikkeling moeten we volgens Verstappen breder zien dan de menstruatie zelf. "Vrouwen zoeken steeds meer de publieke ruimte op. Denk aan het feminisme dat weer in opkomst is, maar ook zoiets als de Women's March. Dat creëert ruimte voor zulke onderwerpen."