Binnenland Bewaar

Doek valt voor cultureel centrum Het Witte Theater in IJmuiden

Het Witte Theater zat sinds de jaren zestig in een oude elektriciteits­centrale
Het Witte Theater zat sinds de jaren zestig in een oude elektriciteits­centrale © Marc Driessen

In IJmuiden staat Het Witte Theater te koop. Zonder subsidie en zonder ruimere horecavergunning blijkt het onmogelijk om open te blijven. 'Het was precies de goede maat voor experimenten.'

"Niet alleen een verlies, maar een schande", noemt theaterproducent Marc van Warmerdam de sluiting van Het Witte Theater. "In de tijd waarin er zoveel wordt gesproken over de stad versus de provincie, kun je niet het enige ­vlakkevloertheater uit een stad weghalen. Dan gaat iedere IJmuidenaar inderdaad naar Amsterdam. Je moet cultuur in je eigen stad hebben, hoe klein die stad ook is."

Zijn vader Peter van Warmerdam begon eind jaren zestig de theaterworkshop 'Het Witte Tejater' in de Stadsschouwburg Velsen. Door daar het brandscherm voor voorstellingen te laten zakken, ontstond er een open sfeer waarin het publiek en de acteurs zich op dezelfde hoogte op het podium bevonden.

Paradiso van IJmuiden
Gelijktijdig met het ontstaan van het Witte Tejater kocht de gemeente de oude elektriciteitscentrale aan de Kanaalstraat, met de ambitie die te transformeren tot 'het Paradiso van IJmuiden'. Het gebouw had wel een repetitieruimte over voor de workshop. Het Tejater werd een echt theater.

Het 'witte' deel uit de naam dankt het theater niet aan zijn kleur, maar aan zijn vernieuwende karakter. Het werd in de jaren zestig uitdagend 'wit' gedoopt omdat dit theater het helemaal anders ging doen.

Het Witte Theater was de perfecte plek voor experimenten

Het Witte Theater kreeg snel een goede naam in de theaterwereld. In de jaren tachtig noemde de toen beginnend cabaretier Brigitte Kaandorp het in De IJmuider courant een 'leuk theater, niets was daar te gek'. Actrice Marlies Heuer vond het 'een fijne plek om te spelen. Wel een uithoek, maar altijd de moeite waard'.

Experimenten
Van Warmerdam herinnert zich: "Het Witte Theater was de perfecte plek voor experimenten. Het is daarvoor precies de goede maat, heeft de juiste capaciteit. Ook voor Amsterdamse gezelschappen doet het theater in de luwte van de hoofdstad vaak prettig aan."

Toch zat het theater geregeld in financieel zwaar weer. Het Parool schreef in 1995 al over ­'rigide bezuinigingen' bij het 'laboratorium voor een nieuwe generatie theatermakers'.

In 2013 beëindigde de gemeente Velsen de subsidie volledig. Het doek leek toen al te vallen voor Het Witte Theater. Van Warmerdam: "Die bezuiniging valt binnen een politiek klimaat waarin cultuur kostendekkend moet zijn. Dat is niet zo. Je moet er geld voor overhebben. Zoals je geld overhebt voor een fatsoenlijke weg."

Toekomstmuziek
Op het nippertje werd het theater gered door producent en Haarlemmer Marcel Klein Ovink. Hij zou het vanaf januari 2015 zonder overheidssteun proberen, na een ingrijpende, door hemzelf gefinancierde  verbouwing. Zijn komst werd bejubeld als 'toekomstmuziek'.

Het Witte Theater is een uniek theater, met een prettige atmosfeer en goede techniek

Klein Ovink was voor inkomsten afhankelijk van kaartverkoop, verhuur, sponsoren en andere subsidiënten. Maar commerciële horeca mocht wegens de cultuurbestemming van het pand niet. Dat bleek een groot gemis voor de inkomsten.

Nu heeft Klein Ovink het theater per 1 juli aan de gemeente Velsen teruggegeven, die naar eigen zeggen voor een nieuwe bestemming de voorkeur geeft aan 'kwaliteit boven financieel gewin'.

De gemeente zou dit theater met een kleine injectie kunnen redden, denkt Van Warmerdam. Hij vreest voor de toekomst. "Waar moet het IJmuidense publiek naar uitwijken?"

Musicalschool Blijmond is de eerste die moet verhuizen. De jaarlijkse musical is nu in Heemstede. Directeur Erik de Ruijter: "Het Witte Theater is een uniek theater, met een prettige atmosfeer en goede techniek. Heel zonde dat we niet meer in IJmuiden kunnen spelen."