Binnenland Bewaar

Alleen de zwaarste criminelen willen kroongetuige zijn

Anonieme getuigen kunnen in 'De Bunker' in Osdorp een plek uit het zicht krijgen.
Anonieme getuigen kunnen in 'De Bunker' in Osdorp een plek uit het zicht krijgen. © Olivier Middendorp

In Nederland worden spijtoptanten minder vaak ingezet dan elders. Een leven in bescherming leiden is alleen in trek bij de zwaarste criminelen.

De kroongetuigenregeling wordt in Nederland niet gebruikt zoals die oorspronkelijk bedoeld is: waar men met 'kleine vissen' de 'grote vissen' of een school 'middelgrote vissen' wilde vangen, zijn het in de praktijk de zwaardere criminelen die van de regeling gebruikmaken.

Sinds de invoering in 2006 zijn er maar vijf kroongetuigen ingezet, in drie grote strafzaken.

Dat blijkt uit een studie van de Universiteit Leiden in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC).

In het onderzoek is de Nederlandse praktijk vergeleken met die in Duitsland, Italië en Canada, om te bezien of Nederland van die landen kan leren.

Moeilijk vergelijken
De regering wil de regeling rond de kroongetuigen al sinds 2013 verruimen, met name door spijtoptanten meer dan een halvering van de strafeis te kunnen toezeggen - bijvoorbeeld 100 procent strafkorting, plus een eventuele financiële vergoeding.

Ook wil het kabinet kroongetuigen toestaan in onderzoeken naar misdrijven waarop minder dan acht jaar cel staat, wat nu de grens is.

Sinds 2006 is er 5 keer gebruikgemaakt van het middel

Hoewel de regelingen en de praktijk in de drie andere landen moeilijk met de Nederlandse situatie zijn te vergelijken, stellen de onderzoekers wel vast dat Duitsland (ook relatief) het vaakst kroongetuigen inzet, niet alleen voor misdrijven uit de zwaarste categorie.

Ook Italië en (in mindere mate) Canada maken vaker gebruik van het middel dan Nederland.

Maffia in Italië
In Italië zitten 6525 personen in een beschermingsprogramma, van wie 1277 kroongetuigen. Daar bestaat de regeling rond 'pentiti' al veel langer, vooral om de maffia te bestrijden.

In Nederland loopt het leeuwendeel van de onderhandelingen met potentiële kroongetuigen op niets uit. In de helft van de gevallen breken de opsporingsdiensten de besprekingen af, in de andere helft de criminelen.

Waar het de bedoeling was spelers van bijrollen in misdaadgroepen te werven om hun bazen te verlinken, zijn de tot nu toe geworven kroongetuigen vooral zwaardere criminelen die bijvoorbeeld zelf bij moorden of aanslagen waren betrokken.

Voor minder zware criminelen die vaak niet in beeld waren bij politie en justitie, is de regeling niet aantrekkelijk genoeg om voor een leven in bescherming te kiezen, stellen de onderzoekers vast.

Tip Het Parool

Heb je een nieuwstip of nieuwsfoto? Voeg ons toe op Whatsapp. Liever mailen of anoniem tippen? Bekijk hier hoe dat kan.