Binnenland Bewaar

'Kunst elitair? People love it!'

Ruth Mackenzie volgt Pierre Audi op als directeur van het Holland Festival.
Ruth Mackenzie volgt Pierre Audi op als directeur van het Holland Festival. © Ernst Coppejans

Ruth Mackenzie, de nieuwe baas van het Holland Festival, is razend enthousiast over haar baan als opvolger van Pierre Audi. 'Ik heb hier mijn hele leven naar toegewerkt.'

Ruth Mackenzie

Geboren in 1957 in Reading, Groot-Brittannië
Studeerde Engels in Cambrigde
Schreef toneelstukken
Was dramaturg bij de Wiener Festwochen, artistiek directeur Bradforst Multicultural Festival, Chichester Festival, Manchester International Festival, London 2012 Cultural Olympiad en gaf leiding aan The Scottish Opera
Is nu directeur van het digitale kunstplatform The Space
Woont in Londen en Amsterdam

Kunst elitair? People love it! Ze zijn toch ook dol op atleten van wereldklasse of topvoetballers?

Ruth Mackenzie

We spreken Ruth Mackenzie (57) op haar kantoor, op de bovenste verdieping van het Muziekgebouw aan 't IJ, waar een mens moet oppassen om niet te worden afgeleid door het prachtige uitzicht.

Wie is Ruth Mackenzie?
'Ik houd veel van kunstenaars die experimenteren. Die de vorm en daarmee de kunst durven te veranderen. Dat is ook mijn missie: de kunst en daarmee de wereld veranderen. So far I've failed. Maar het leverde wel een fantastische reis op.'
'Neem Robert Wilson en Pierre Boulez. Allebei hebben ze geëxperimenteerd en grote invloed gehad op de generaties na hen. Het eigentijdse theater en de eigentijdse muziek zou zonder hen niet hetzelfde zijn. Wilson komt met zijn enscenering van Samuel Becketts Krapp's last tape, waarin hij zelf acteert. Boulez komt met Répons naar de Gashouder en in het Concertgebouw combineren we zijn Notations en Le soleil des eaux met Nekuia van Xenakis - nog zo'n experimentele figuur.'

Boulez, Xenakis en Wilson behoren tot de oudere en zeer gevestigde garde. Is het niet uw taak...
'...om nieuw talent te introduceren? Absoluut! En dat doe ik ook. We brengen een eerbetoon aan het instituut dat Boulez in Parijs heeft opgericht, het Ircam, met de wereldpremière van Annie Dorsens Yesterday tomorrow. Annie is een jonge Amerikaanse componist, die een algoritmisch koorstuk van een uur schreef waarin de koorleden, met Google-glasses op, een reis maken van het Beatlesliedje Yesterday tot Tomorrow uit de musical Annie. De muziek daartussenin heeft niets te maken met die tonale wereld.'
'Maar ik doe niet aan leeftijdsdiscriminatie. Bovendien: gevestigde kunstenaars hebben óók nieuwe en ongelooflijke ideeën. En verder mag je er niet van uitgaan dat de jongste generatie festivalgangers al zeer vertrouwd zijn met Boulez en Wilson. Het is belangrijk dat we hun die ontdekking kunnen laten doen. Ik denk aan die keer dat ik zelf met Boulez in aanraking kwam. Met school bezochten we repetities van Pli selon pli - Boulez was toen chef van de BBC Symphony. Dat was voor mij een levensveranderende ervaring. Ik wilde tot dat moment dirigent worden, maar toen ik hem bezig zag, wist ik: onmogelijke ambitie. Zó goed kon ik nooit worden. En dat was achteraf het indirecte begin van een reis die me naar het Holland Festival heeft geleid.'
'En voor de goede orde: er zijn dit jaar véél jonge kunstenaars op het festival te zien en te horen. In de Prom bijvoorbeeld.'

De 12 hour Prom in het Concertgebouw is een van Mackenzies opwindendste ideeën. Ze leende de formule van de Proms in de Royal Albert Hall, waar het publiek beneden alleen staanplaatsen heeft. In het Concertgebouw worden daar alle stoelen weggehaald, waardoor er ruimte is voor tweeduizend mensen. Wie wil zitten moet naar de balkons. Het programma is van twee uur 's middags tot twee uur 's nachts, met vier concerten van steeds een uur.

Mackenzie: 'Als kind ging ik vaak naar de Proms, waar je desnoods liggend naar de muziek kon luisteren. De magie van de Proms is de stilistische breedheid, maar ook de toegangsprijs is aantrekkelijk. Voor tien euro durf je als publiek wel een risicootje te nemen. Ik zou zeggen: trust me, give it a go for ten euros.'

Interessant wordt ook M.U.R.S. van de Catalaanse theatergroep La Fura dels Baus in de Gashouder. 'Ook dat zijn noeste vernieuwers. Ze nodigen het publiek uit deelgenoot te worden van een smart city, een kunstmatige nieuwe wereld. Om het maximale plezier eruit te halen moet je een app downloaden. Je maakt er ook actief deel van uit. In feite is het onderscheid tussen voorstelling en publiek opgeheven. Ik zag M.U.R.S. in Barcelona; men was extatisch.'

Zeer blij is Mackenzie met Kings of war van Toneelgroep Amsterdam, Ivo van Hoves bewerking van drie koningsdrama's van Shakespeare. Ze is een fan van TGA. 'Ik heb Romeinse tragedies in Wenen gezien, en daarna nog in Avignon en in The Barbican. Ik had Kings of war willen opnemen in het Shakespearefestival dat deel uitmaakte van London 2012, maar dat lukte toen niet - en wat ben ik daar nu blij om!'

En dan wijst ze nog op de popopera The End van de Japanse componist Keiichiro Shibuya over en met de grootste popster van Japan, Hatsune Miku. 'Een opera zonder mensen op het podium, alleen een man met keyboards. Ik zag het in Châtelet; veel mensen huilden. Ik was ook in tranen, maar ik ben een softie. De muziek heeft weinig te maken met wat je met klassiek muziektheater associeert, maar emotioneel is het hélemaal opera. De hoofdpersoon sterft. Nou, dan weet je het wel.'

Er zijn mensen die het Holland Festival een feestje voor de elite vinden. Ze bedoelen dat doorgaans niet al te vriendelijk.
'Ik ben ontroerd door de geschiedenis van het festival. Het is opgericht in 1947, net als de festivals in Edinburgh en Avignon, als zet van de beschaving tegen de verwoesting in de oorlog. Dat waren ongelooflijk belangrijke initiatieven. Daarom hamer ik er ook zo op dat het Holland Festival lives, hearts and minds kan veranderen.'
'Die functie is nooit veranderd. Festivals zijn niet voor niets zo populair. Niemand vindt ze eng, omdat de drempel lager is en experiment wordt aangemoedigd. Ze zijn bevrijdend. Het woord 'festival' gaat over het celebreren van het leven.'
'De complicerende factor is dat het kunstleven in Nederland en Amsterdam in het bijzonder tegenwoordig zo rijk is dat we hard moeten werken om dezelfde impact te bewerkstelligen als in 1947. Er zijn nog steeds mensen die het Concertgebouw niet als 'hun plek' voelen. Daar hebben we de Proms voor. Verder zijn er programma's als Van Byzantium tot Istanboel, waarin we samenwerken met mensen uit Turkse regio's. En we gaan verder met gratis of vrijwel gratis voorstellingen.'
'Mensen reageren op kwaliteit. Dus als je zegt: die kunst is elitair, dan zeg ik: people love it! Hoe kan het ook anders? Ze zijn toch ook dol op atleten van wereldklasse of topvoetbalspelers?'

Kinderen beginnen doorgaans eerder met voetbal dan met Boulez.
'Dat vraag ik me af. Serieus! Zelf werd ik zeer jong lid van de Finchley Children's Music Group. Daar werken ze volgens de methode van Kodály: we leerden intervallen zingen zonder dat ze erbij zeiden dat het ene welluidender was dan het andere. Als gevolg daarvan heb ik nooit ook maar enige belemmering gevoeld bij het beluisteren van eigentijdse, 'onwelluidende' muziek.'

In Londen had u 100 miljoen budget. Is het Holland Festival met 6 miljoen niet een maatje te klein voor u?
'Nee! Nee! London 2012 was eenmalig. Natuurlijk is de schaal onvergelijkbaar. Maar Engeland had eerder dan Nederland zeer pijnlijke kunstbezuinigingen. Daardoor besefte ik nog duidelijker dat we uiterst zorgvuldig moeten wegen wat de publieke waarde is van de kunst die we willen laten zien.'
'Ik heb hier mijn hele leven naar toegewerkt. En ik hoop hier nog lang te blijven. Het Holland Festival is een van the best jobs in Europe!'

Het Holland Festival presenteert 45 producties met 99 voorstellingen, concerten en evenementen. Het duurt van 30 mei t/m 23 juni.