Binnenland Bewaar

'Honderddertig jaar worden is niet altijd gewenst'

'Honderddertig jaar worden is niet altijd gewenst'
© ANP

Ontwikkelingen in de geneeskunde kunnen het leven verlengen, maar roepen ook nieuwe vragen op. Dat schrijft de Amsterdamse filosofisch consultante Marleen Moors.

Marleen Moors
is filosofisch consultant te Amsterdam

Oud worden heeft existentiële consequenties buiten lichamelijk welzijn om.

Andreia Maier, onderzoekster en hoogleraar interne geneeskunde aan de VU, stelt in een interview in Het Parool van dinsdag dat gezond 130 jaar worden in de toekomst mogelijk zal zijn.

Onderzoek wijst uit dat veroudering met medicatie waarschijnlijk kan worden vertraagd. Dat is een doorbraak wat betreft de eeuwenoude zoektocht naar levensverlenging. Het afremmen van veroudering biedt mensen een toekomst waarin ze langer gezond blijven en hun hedendaagse levensverwachting wordt verlengd met veertig tot vijftig jaar.

De mogelijkheid om gezond oud te worden zal voor velen als muziek in de oren klinken. Het onderzoek belooft een lang leven zonder ziekte, omdat veel ziektes worden veroorzaakt door het verouderingsproces zelf. Maar je kunt je afvragen of het wel benijdenswaardig is om 120 of 130 jaar oud te worden. Bijna iedereen wil oud worden, maar bijna niemand wil het zijn.

Consequenties
Oud worden heeft existentiële consequenties buiten lichamelijk welzijn om. Het gaat vaak gepaard met het verlies van dierbaren die men overleeft, met potentiële isolatie of eenzaamheid wanneer er geen kinderen of kleinkinderen zijn die je bezoeken, en zinvolle daginvulling is niet altijd vanzelfsprekend.

Eenzaamheid bij ouderen is niet altijd een direct gevolg van een gebrek aan sociale contacten; de sociaal-maatschappelijke houding ten opzichte van ouderen in een cultuur die jeugdelijkheid vereert speelt een essentiële rol. Zal de mogelijkheid het leven te verlengen deze maatschappelijke houding veranderen, of is het leven verlengen tot 130 een ontkenning van de eindigheid, gespiegeld in het rekken van jeugdelijkheid?

Uiteindelijk is er toch altijd de confrontatie met het einde, met de dood. Men moet ooit afscheid nemen van het leven, of men nu 80 of 130 is. An sich is het moreel niet beter op 130- dan wel op 80- of 90-jarige leeftijd te sterven. Het leven van een 80-jarige kan dieper geleefd zijn dan een leven van een 130-jarige. Dat laatste kan aan elkaar hangen van verveling en onvervulde dromen. Levensverlenging verandert de kwaliteit van leven niet intrinsiek. Niet voor iedereen.

Hoe sterven?
Wat rest - een belangrijke aspect dat in het interview ook aan bod komt - is niet zozeer hoe lang de toekomstige mens zal leven, maar hoe de toekomstige mens zal sterven. Dat is een ethisch en filosofisch dilemma dat Maier ten volste erkent. Een plotselinge dood, zonder lijdensweg, is volgens haar gewenst, maar dit roept meteen de ethische vraag op of de mens hier invloed op uit moet oefenen en wanneer. En willen we deze verantwoordelijkheid wel? Langer is altijd beter, dat is wat we hebben aangeleerd over ouder worden.

De snel groeiende medische mogelijkheden zorgen ervoor dat de verwachtingen voor een goed geleefd leven snel toenemen. Maar dit stelt de mens ook voor fundamentele existentiële keuzes.

We mogen zelf kiezen of we medicatie nemen om ouderdomsverschijnselen af te remmen waarvan men de gevolgen nog niet kan overzien. Indien het verouderingsproces langzamer verloopt of zelfs stopt, heeft men dan de volledige verantwoordelijkheid voor het sterfmoment? De medische technologie biedt de keuze, maar we moeten deze keuze allemaal wel zelf maken. Hoe vrij zijn we daarin?

Levenskwaliteit
Het is niet ondenkbaar dat er een moreel imperatief ontstaat dat ieder weldenkend mens medicatie neemt om veroudering af te remmen omdat dat nu eenmaal kan. Een keuze is er dan niet echt meer.

We zien vaker dat medische technologie vele kansen biedt op het vergroten van de levenskwaliteit, maar er is altijd het risico dat het inzetten van dezelfde technologie een doel op zich wordt: denk aan het overbehandelen van ouderen. Hoe zit het met mensen die eerder dood willen of op hun 85ste het leven afgerond vinden? Voelen zij zich nog vrij om hiervoor te kiezen?

Oud worden was voorheen een lot uit de loterij, iets wat door het leven werd gegeven. Nu al worden mensen veel ouder dan Nederlanders die 130 jaar geleden geboren werden. Nog veel ouder worden is niet iets waar we zonder meer naar moeten streven.


Wil je reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.