Binnenland Bewaar

'Geweld tegen de politie is al jaren stabiel'

Voetbalsupporters tegenover de politie in 2013
Voetbalsupporters tegenover de politie in 2013 © ANP

Wie wat stappen achteruit doet, ziet het patroon dat zich al jaren, zo niet decennia aftekent. Geweld tegen de politie geeft grote maatschappelijke opwinding én de suggestie dat het alsmaar erger wordt.

Dat laatste behoeft nuancering: het aantal ge­welds­incidenten waarvan de politie doelwit is, blijft al vele jaren min of meer stabiel - zij het op een hoger niveau dan in de decennia daarvoor.

Dat blijkt ook uit onderzoek van politiesocioloog Jaap Timmer van de Vrije Universiteit Amsterdam, dé deskundige op het gebied van geweld door én tegen de politie.

Waar in 1995 naar schatting 600 agenten gewond raakten door geweld door burgers, waren dat er in 2000 nog 658, maar in 2005 al 993, in 2009 zelfs 1567, maar in 2010 weer minder met 1268 en in 2011 slechts ietsje meer met 1306.

Aanhoudingen
De politie noemde zelf over 2012 het GTPA-cijfer (Geweld Tegen Politieagenten) 1034 en hoewel precieze cijfers sindsdien ontbreken, is het beeld dat het elk jaar maar ietsje meer of minder is.

Die krakersrellen waren hevig, ja, maar die waren toen het enige probleem

Jaap Timmer

'Agressie en geweld tegen politieambtenaren zijn sinds midden jaren negentig toegenomen, maar er zijn aanwijzingen dat de stijging tot stilstand is gebracht,' schreef Timmer in het hoofdstuk 'Geweld in Politiewerk' in het Handboek Politie uit 2014.

Het meeste gebeurt bij aanhoudingen. Waar het geweld tegen de politie enigszins mee steeg met het toegenomen aantal aanhoudingen, daalde het ook weer mee toen de politie minder verdachten arresteerde.

Een inventarisatie door Timmer in 2010 leerde dat een kleine veertig procent van het geweld was gepleegd door 'een agressieve verstoorde', verward of onder invloed. Twintig procent betrof uitgaansgeweld, waarbij 94 procent van de plegers had gedronken.

Dodelijk geweld
"De bulk van de agressie tegen de politie betreft, onvriendelijk gezegd, bagatelzaken over schelden, beledigen," zegt Timmer nu. "Alleen de harde kern is fysiek geweld, maar die gevallen hebben vanzelfsprekend een veel grotere impact op het beeld dat mensen hebben."

Dat de krakersrellen uit de jaren tachtig veel heviger waren dan het geweld van nu, plaatst hij in perspectief. "Die krakersrellen waren hevig, ja, maar die waren toen vrijwel het enige probleem. Het geweld was vooral tegen de mobiele eenheid, maar je had veel minder scheldpartijen of fysiek geweld tegen gewone agenten die hun werk deden."

Overigens is dodelijk geweld nog altijd hoogst uitzonderlijk. "Waar in de jaren zeventig zes agenten overleden, viel recenter één dode in 2000, één in 2004, één in 2008 en één in 2011. Sindsdien is het stil. Tel je zegeningen, zou ik zeggen."

In hun studie Bont en blauw uit 2008 schrijven criminologen Henk Ferwerda en Ilse van Leiden dat geweld tegen de politie vaak een combinatie is van strafbaar gedrag. Een dief verzet zich tegen zijn aanhouding en scheldt de agenten uit. Ook zij stellen vast dat verbaal geweld de boventoon voert: beledigingen en bedreigingen. Daarna komt eenvoudige mishandeling.

Vervolgonderzoek
Twee derde van alle zaken omtrent geweld tegen de politie werd voor de rechter gebracht. Veel agenten maken proces-verbaal op en voegen zich als benadeelde partij in strafzaken, om schadevergoeding te krijgen - die ze sinds enkele jaren zelf ontvangen.

Timmer: "Het gaat dan veelal om klein bier, een paar tientjes of enkele honderden euro's, maar agenten hebben het gevoel dat de dader toch wel een te lage straf zal krijgen en dan in elk geval dat financiële nadeel voelt."

Hij werkt aan vervolgonderzoek naar geweld in het politiewerk, maar de resultaten daarvan laten nog ongeveer een jaar op zich wachten.
Naar de achtergronden en motieven van geweldplegers tegen agenten is hier, anders dan in Duitsland, nog geen goed onderzoek gedaan.

"Dat is hier nog ondergewaardeerd onderzoek. De crux is: als je snapt wat je tegenstrever beweegt, ben je beter in staat hem de pas af te snijden."

Lees ook: Toenemend politiegeweld: accepteren jongeren nog wel gezag? [+]