Plus

Zonder Zwarte Piet blijven er nog weinig sinterklaasboeken over

In het hele land halen openbare bibliotheken kinderboeken met Zwarte Piet uit de collectie. In Amsterdam is daarmee enkele jaren geleden al een begin gemaakt.

Jeugdbibliothecaris Bea Kee leest in het boek Sint Nicolaas en zijn knecht van Jan Schenkman uit 1870. Beeld Anouk Hulsebosch
Jeugdbibliothecaris Bea Kee leest in het boek Sint Nicolaas en zijn knecht van Jan Schenkman uit 1870.Beeld Anouk Hulsebosch

Het begon in 2017, met de vraag van een paar scholen in de stad om tips voor sinterklaasboeken zonder Zwarte Piet. Jeugdbibliothecaris Bea Kee van de OBA ging met dat verzoek aan de slag en stelde een lijst op met dertig titels. “Dat was de oogst uit de honderden boeken die we in de collectie hebben. Dat zette ons aan het denken: hoe gaan we als bibliotheek om met Zwarte Piet? Intern was er weinig discussie. De OBA is er voor alle kinderen.”

Kee, al meer dan veertig jaar verantwoordelijk voor de kinderboeken in de vestigingen van de OBA, stortte zich op het in de loop van de tientallen jaren opgebouwde assortiment, kijkend naar teksten en illustraties. “De sinterklaasboeken worden elk jaar kort voor de intocht uit de opslag gehaald en naar de filialen gebracht. En elk jaar komen er weer nieuwe titels bij. Maar ook in die boeken dook vaak de figuur van Zwarte Piet op. Er bleef eigenlijk weinig over.”

Nieuw beleid

Dat leidde bij de OBA tot nieuw beleid. Kinderboeken met Zwarte Piet kregen anders dan voorheen geen plek meer tussen het reguliere aanbod in de kasten en werden ook niet meer tentoongesteld met de andere aanraders. In plaats daarvan kwamen de boeken terecht in een aparte kar bij de balie, zodat ze buiten het zicht bleven maar nog wel verkrijgbaar waren, een beetje zoals de sigarenboeren in de jaren zestig hun blootbladen aan de man brachten.

Dat het onderwerp leefde, bleek in dezelfde periode onder meer uit het besluit van de populaire kinderboekenschrijver Charlotte Dematons om afstand te nemen van haar boek Sinterklaas, dat eerder was bekroond met het Gouden Penseel. Kee: “Ook hier in huis was dat verreweg het populairste sinterklaasboek. Vanwege de kritiek op haar Zwarte Pieten wilde Dematons geen herdruk meer. Het is prompt een collector’s item geworden: op Marktplaats wordt er tachtig euro voor betaald.”

Kee heeft een stapeltje sinterklaasboeken uit de afgelopen honderd jaar meegenomen. Uit de kluis komt onder meer een klassieker van Jan Schenkman uit 1870, Sint Nikolaas en zijn knecht. In dit boek, eerste druk uit 1850, wordt voor het eerst een stereotype Zwarte Piet opgevoerd. Van recente datum is het prentenboek Spiekpietjes van Thaïs Vanderheyden, waarin de helpers van de goedheiligman allesbehalve angstaanjagend zijn, maar nog steeds pikzwart.

Verbranden van boeken

Als een ingewikkeld geval schuift Kee De vrolijkste verjaardag van Sinterklaas van Henna Goudzand naar voren. In het boek worden zwarte kinderen wit geschminkt en witte kinderen zwart. “Het boek is geschreven vanuit het perspectief van het gekleurde kind, nog wel door een Surinaamse schrijfster,” vertelt Kee. “Maar de Pieten zijn zeer stereotype.” Karikaturale Pieten komen ook voor in Het geheime boek van Sinterklaas van Floortje Zwigtman, maar worden hier weer gebruikt om uitleg te geven over de woedende pietendiscussie.

Dit jaar is een volgende stap gezet: alle kinderboeken met teksten en tekeningen over Zwarte Piet zijn door de OBA verplaatst naar de zogeheten museumcollectie van boeken die niet worden uitgeleend maar wel beschikbaar zijn voor onderzoek. “We zijn dus niet bezig met het verbranden van boeken, zoals op internet wordt gesuggereerd,” zegt Monique Groeneveld van de afdeling collecties. “De boeken blijven in de catalogus en kunnen worden bekeken door wie dat wil.”

Een van de belangstellenden is The Black Archives, dat zetelt bij de Vereniging Ons Suriname in Oost, maar in de OBA op het Oosterdok een eigen afdeling heeft in het Huis van alle Talen. Daarin onder meer boeken van en over zwarte helden als Marcus Garvey, Martin Luther King en Rosa Parks en binnenkort ook een vitrine met ouderwetse sinterklaasboeken. “De titels zijn uitgekozen door The Black Archives,” vertelt Groeneveld. “Het is voor ons een interessante uitbreiding van onze collectie. En er is veel belangstelling voor.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden