De Brilliance of the Seas ligt voor anker aan de Passengers Terminal Amsterdam.  Volgende keer in IJmuiden?

Plus

Zoek het uit met je terminal

De Brilliance of the Seas ligt voor anker aan de Passengers Terminal Amsterdam. Volgende keer in IJmuiden? Beeld Marc Driessen

De toekomst van de cruiseterminal is ongewis. Amsterdam wil er vanaf, maar de buurgemeenten willen ’m niet. ‘Ik ben niet blij met het standpunt van Amsterdam.’

Ooit, nog niet eens zo heel lang geleden, was de cruiseterminal aan de Piet Heinkade een symbool van economische voorspoed: daar komt de zilvervloot binnenvaren met aan boord kapitaalkrachtige toeristen die hun geld uitgeven in de stad.

Inmiddels is de Passenger Terminal Amsterdam (PTA) uitgegroeid tot een symbool van massatoerisme. Daar komen vervuilende schepen binnenvaren, met aan boord nog meer toeristen, op weg naar de toch al drukke binnenstad. De liefde is inmiddels dusdanig bekoeld, dat de PTA de stad uit moet. Deze vertrekwens is vorig jaar vastgelegd in het coalitieakkoord van GroenLinks, D66, PvdA en SP. Dit betekent dat de terminal elders aan het Noordzeekanaal een plek moet krijgen.

Maar de belangrijkste kandidaten, Zaanstad en Velsen, waartoe IJmuiden behoort, willen de terminal niet overnemen. “Wij werken niet mee aan een terminal in Zaanstad,” zegt wethouder Hans Krieger (VVD). Zijn collega en partijgenoot Jeroen Verwoort van de gemeente Velsen: “Wij hebben geen ruimte voor de PTA.” Dit is, wat je noemt, een patstelling in een discussie die zich al enige jaren voortsleept.

We gaan terug naar eind 2016. Het debat over de drukte was in de stad en de media goed op gang gekomen, maar in de Stopera was het stil. Bewoners klaagden over de drommen toeristen in Amsterdam, maar het college was terughoudend uit angst de economische voordelen de nek om te draaien.

Toenmalig burgemeester Eberhard van der Laan zette de discussie op scherp met zijn inmiddels bekende ‘een-paar-minuten-voor-twaalf-speech’, uitgesproken op dinsdag 25 oktober 2016 in de Stadsschouwburg. Van der Laan kondigde daar, op het podium, maatregelen tegen toerisme aan. Dat kan niet anders, zei hij, want het is een paar minuten voor twaalf. Het gemeentebestuur moest snel in actie komen, vond Van der Laan.

Overvaltechniek

Wethouder Kajsa Ollongren, die destijds toerisme in haar portefeuille had, was woedend over de speech, waarover zij niet was ingelicht. De huidige minister van Binnenlandse Zaken voelde zich weggezet als een wethouder die te weinig deed tegen de drukte.

Een paar dagen later sloeg ze terug en kondigde in het Havendebat aan dat de cruiseterminal wat haar betreft weg moet uit de binnenstad. “De drukte in de stad wordt onder meer veroorzaakt door cruisepassagiers die soms maar voor een halve dag in Amsterdam zijn,” zei Ollongren tegen Het Parool. Ook Ollongren hanteerde een overvaltechniek, de directeur van de terminal was niet vooraf geïnformeerd.

Het ging haar niet alleen om de drukte rondom de terminal. Amsterdam werkte ook aan een brug over het IJ. Die moet niet alleen de oversteek vergemakkelijken voor fietsers, maar zal volgens toenmalig wethouders Eric van der Burg en Pieter Litjens ook uitgroeien tot een nieuw icoon. Zoals de Erasmusbrug in Rotterdam. Als die oeververbinding er ligt, kunnen cruiseboten niet meer aanleggen aan de Piet Heinkade.

Het vorige college zocht naar alternatieve plekken. Hierbij kwamen de Coenhaven, in het Westelijk Havengebied en de Achtersluispolder in Zaanstad als opties bovendrijven. In overleg met Zaanstad kreeg de Coenhaven de voorkeur: daar zou de terminal naartoe gaan.

Beeld Laura Van Der Bijl

Na de verkiezingen in maart vorig jaar, was de situatie weer heel anders. Een nieuw college trad aan en veegde direct de Coenhaven van tafel: te duur, te vervuilend en bovendien een sta-in-de-weg voor woningbouw in dat deel van de stad. “Dit gaat dus niet door,” staat in het coalitieakkoord, waarin de besturende partijen beloven in goed overleg met andere partijen te zoeken naar een alternatieve locatie buiten de stad.

Van overleg is in eerste instantie geen sprake. Buurgemeenten moeten uit het coalitieakkoord vernemen dat Amsterdam de cruiseterminal over de heg gooit, het liefst in hun achtertuin. “Ik was niet blij met dit standpunt,” zegt Verwoort, wethouder in Velsen. “Amsterdam kan wel zeggen dat ze de terminal niet wil, maar dat heeft gevolgen voor de hele regio.”

Op schreden terugkeren

Een plek in IJmuiden is geen optie, zegt hij. In de haven is onvoldoende ruimte voor een cruiseterminal. Daar meren al tientallen cruise- schepen aan, plus alle vissersschepen. Een paar boten meer moet lukken, maar niet de 123 stuks die Amsterdam denkt te ontvangen. Bovendien: hoe moeten die toeristen vervolgens naar Amsterdam? De tweebaansweg langs het kanaal loopt nu al geregeld vast.

“Het is een illusie dat wij de cruiseterminal kunnen overnemen,” zegt Verwoort, om daar fijntjes aan toe te voegen: “Dat had Amsterdam zich eerder moeten realiseren.”

Zaanstad zal helemaal niet meewerken aan een verhuizing van de PTA. Een plek bij de Achtersluispolder, vlakbij de Coentunnel, is definitief van tafel en dat weet Amsterdam allang, zegt Krieger. “Wij hebben andere plannen met dat gebied.” Onder andere Tony Chocolony opent daar zijn hoofdkantoor. “Ik begrijp de problemen van Amsterdam heel goed, maar ik sta voor de belangen van Zaanstad.”

Wat nu?

Om uit de impasse te geraken, hebben de gemeenten aan het Noordzeekanaal een gezamenlijke opdracht gegeven voor onderzoek naar een nieuwe plek. Zaanstad en Velsen verbonden hier wel de voorwaarde aan dat ook de Coenhaven hierbij weer op tafel komt. “Wat mij betreft moeten alle opties voorbij komen,” aldus Verwoort.

En zo is het ineens weer mogelijk dat de terminal toch in Amsterdam blijft en het college op zijn schreden moet terugkeren. Dat zou betekenen dat te makkelijk is gedacht over de verplaatsing van de terminal naar een plek buiten de stad. De gemeente erkent dat de Coenhaven onderdeel is van het onderzoek, maar een woordvoerder tekent aan dat het college niet van mening is veranderd: de terminal moet de stad uit.

Dick de Graaff, directeur van de PTA, zit er maar mooi mee. Hij heeft geen idee waar de toekomst van zijn terminal, toch geen kleintje, ligt. Hij vindt de discussie ‘spijtig’. “We zijn het symbool geworden van vervuiling en overtoerisme.” Zijn terminal heeft al te lijden onder de nieuwe toeristenbelasting van de gemeente, waardoor het aantal schepen afneemt van 180 in 2018 naar 123 dit jaar en 112 in 2020.

De Graaff werkt met het Havenbedrijf aan een nieuwe toekomstvisie, waarin duurzame groei centraal staat. “We zijn niet doof voor het maatschappelijk debat.” Wel lastig natuurlijk, een visie ontwikkelen zonder duidelijkheid over de toekomstige plek, erkent De Graaff. “Maar we kunnen niet stil zitten. Voorlopig zijn we hier nog niet weg.”

Daling cruiseboten ingezet

Door de nieuwe toeristenbelasting die de gemeente Amsterdam begin dit jaar heeft ingevoerd, is al een verplaatsing van cruiseschepen op gang gekomen. Rederijen, die boos zijn over deze maatregel, wijken uit naar Rotterdam en IJmuiden. Amsterdam ontving in 2018 180 cruiseboten, met aan boord 425.000 passagiers. Een jaar eerder waren dit er nog 134, met 333.000 toeristen aan boord. Dit jaar komt de stad uit op een lager aantal, met dank aan de belasting. De verwachting is dat 123 schepen naar Amsterdam komen. ­Volgend jaar zullen dat er nog minder zijn: 112.

De belasting bedraagt acht euro per persoon per dag en geldt alleen voor passagiers die in Amsterdam een tussenstop maken en dus niet hier op- of afstappen. De ­gemeente wil dat cruisepassagiers op deze manier meebetalen aan het schoonhouden van de stad. In IJmuiden kwamen vorig jaar dertig cruiseschepen aan. Dat waren er zeven meer dan een jaar eerder. Rotterdam ontvangt dit jaar, naar verwachting, 106 cruiseschepen. Naast de zeecruiseboten, ontvangen Amsterdam en IJmuiden ook riviercruises. In Amsterdam kwamen vorig jaar 2007 riviercruiseboten aan, in IJmuiden 245. Dat is een flinke toename, want in 2017 kwam het aantal aankomsten uit op 1946 in Amsterdam en 61 in Zaanstad. Veel passagiers die aankomen in IJmuiden en ­Rotterdam, gaan vervolgens met de touringcar naar ­Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden