‘Kinderen die opgroeien in een huis met vochtproblemen hebben grofweg 1,5 keer zo vaak astma-achtige klachten. Het risico groeit met 50 procent.’

PlusExclusief

Ze woont met haar gezin in een schimmelhuis: drie kinderen hebben astmatische klachten

‘Kinderen die opgroeien in een huis met vochtproblemen hebben grofweg 1,5 keer zo vaak astma-achtige klachten. Het risico groeit met 50 procent.’Beeld Getty Images/iStockphoto

Schimmels in huizen tasten alles aan, vooral het leven van de bewoners. In de portiekwoningen in de Wildemanbuurt is het een dagelijks gevecht, tégen vocht en vóór gezondheid. ‘We worden vergeten, dat gevoel leeft hier.’

Marc Kruyswijk en Malika Sevil

Elke dag begint voor Döndü Erzincan (44) met het verschuiven van het bed. Als het matras de muur raakt, werkt het als een spons. Het vocht dat op de muur neerslaat, trekt erin. Dus sleept ze op advies van de woningbouwvereniging alle meubels naar het midden van de toch al kleine kamer. ’s Avonds schuift ze alles weer terug. En nog verslijt ze drie matrassen in vijf jaar tijd. “Voor iemand in de bijstand is dat een hoop geld.”

Erzincan woont met haar gezin van zes in een schimmelhuis. Dat is hard werken. Tijdens een rondleiding door haar portiekwoning van circa 65 vierkante meter in de Wildemanbuurt loopt ze de trap af naar de begane grond waar twee slaapkamers zijn. “Ruik je het? Muffe lucht.”

Ze pakt een leren jasje dat over de trapleuning hangt. “Zie, schimmel op het leer. Deze jas kunnen we weggooien. Dat is toch niet gezond?! Als je een huis huurt, dan mag je toch verwachten dat je er gezond in kan wonen met je kinderen. Een woning is geen cadeau, we betalen er elke maand 680 euro huur voor.”

Rattenplaag

Erzincan stapt in de slaapkamer van haar drie dochters van 22, 12 en 10 jaar. Met drie eenpersoonsbedden staat de kamer vol. De lucht voelt zwaar en bedompt, ondanks dat ze ventileert. Er zit een tuindeur in de kamer. Zou het niet schelen als die een tijdje open staat? “Als ik de deur openzet komen de ratten binnen. We hebben een rattenplaag in de buurt.”

Hoewel de kamer brandschoon oogt, riekt het er naar een vochtige kelderbox vol vergeten spullen. De dekbedden liggen zonder hoes op de matrassen. “Die haal ik er elke ochtend af. Dan kunnen de dekbedden luchten. En elke avond doe ik ze er weer om.” Om de drie dagen wordt ál het beddengoed gewassen. En de inhoud van de kledingkast – schone was dus – gaat elke vijf weken in de wasmachine. “Want ook de kasten zitten vol schimmel.” Een dagtaak, ja.

Ze vouwt haar handen open. Haar handpalmen zitten vol schilfertjes. “Van het poetsen. In een huis met schimmel moet je poetsen, poetsen, poetsen. En verven. Om de paar maanden gaat er weer een nieuwe laag verf overheen. De laatste keer was in januari.”

Maar goed, dat is tot daaraantoe. Dat vocht het klimaat aantast in huis en vieze vlekken maakt, is vervelend, maar de échte zorgen zitten elders: in de gezondheidsrisico’s van het opgroeien en leven in een vochtige schimmelwoning. Haar oudste drie kinderen – van 12, 22 en 23 jaar – hebben astmatische klachten. “De jongste is ook heel vaak ziek. Ze hoest veel. Ik ben zelf ook niet gezond en wil niet nóg zieker worden.”

Wantrouwen in instanties

Want van een vochtig huis kun je ziek worden. Niet iedereen, maar volgens het RIVM geven ‘vochtige woonomstandigheden of schimmel een verhoogd risico op het ontstaan van astma, verergering van astma, luchtwegklachten en luchtweginfecties’. Dát is de grote zorg van de Wildemanbuurt. De bewoners pikken het niet langer dat ze in vochtige huizen wonen. Schaamte maakt plaats voor daadkracht. Het zaaltje waar een bijeenkomst over dit onderwerp onlangs werd gehouden, puilde uit. Er is een handtekeningenactie en een Actieplan Wildemanbuurt.

Nou was het wantrouwen in de instanties al groot in deze buurt, die geteisterd wordt door veel criminaliteit en sociale achterstanden. Op de achtergrond spelen niet ingewilligde beloftes van buurtvernieuwing en nooit uitgevoerde actieplannen om de achterstandsbuurt, misschien wel de meest achtergestelde van de stad, uit het slop te trekken. Vorige week werd bekend dat huizenbezitters in kwetsbare wijken van Zuidoost financiële steun kunnen krijgen van de gemeente om hun slecht onderhouden woningen op te knappen. De Wildemanbuurt, met een kleine vijfduizend bewoners, waarvan 90 procent in een sociale huurwoning leeft, profiteert daar niet van mee. Een snelle oplossing is er niet.

Actiegroep

Maar de bewoners laten zich ook niet meer afschepen met tips van Stadgenoot als ‘beter ventileren’ en ‘geen meubels tegen de muren’. Een aantal bewoners heeft zich verenigd in de actiegroep Wildemanbuurt, waaronder Fatima en Hakima, twee moeders uit de buurt. Pas toen ze huis aan huis, portiek aan portiek, handtekeningen gingen ophalen, zagen ze hoe erg het was gesteld met de vochtproblemen. “Mensen schamen zich verschrikkelijk. Ze denken dat het aan hen ligt. Dat wordt hen ook keer op keer verteld door Stadgenoot. Ze voelen zich niet serieus genomen. We worden vergeten, dat gevoel leeft hier,” zegt Hakima.

De bewoners kunnen ook geen kant op. Andere sociale huurwoningen zijn er niet, geld voor een beter huis evenmin. Fatima: “Daarom zeggen wij: sloop de woningen en laat de mensen terugkeren in een nieuw en gezond huis. Zorg ook voor een mix aan mensen. Nu is het goedemorgen Marokkaan, goedenavond Marokkaan. Een nieuwe start voor de buurt begint met een goed en gezond huis.”

Ze stopt in het volgende portiek en belt aan. Fidaus Ayadi (25), die met haar gezin van zeven op 65 vierkante meter woont, doet open. “Enkelen van ons hebben ademhalingsproblemen, door de schimmel hier in huis denk ik. Ik wil niet wonen in een ziekmakend huis. Maar ja, we moeten wel, iets anders is er niet. Ik maak me wel zorgen, vooral voor mijn kleine zusje.”

Astma

Niet onterecht, blijkt ook uit wetenschappelijke publicaties. Rob van Strien, adviseur milieu en gezondheid van de GGD Amsterdam heeft bij de Universiteit Wageningen meegewerkt aan verschillende onderzoeken. Bij een daarvan werden ruim drieduizend kinderen in Nederland op astmatische klachten gemonitord. Vervolgens werden de huizen gecontroleerd op vocht en schimmel. Wat bleek? “Kinderen die opgroeien in een huis met vochtproblemen hebben grofweg anderhalf keer zo vaak astma-achtige klachten. Het risico groeit met 50 procent.”

Dat beeld komt volgens Van Strien overeen met internationale onderzoeken. Waarom maakt schimmel ziek? Volgens Van Strien heeft het te maken met losgeraakte schimmelsporen die door de lucht gaan zweven. Eenmaal ingeademd irriteren ze de luchtwegen. Hij verwacht dat de klachten verminderen als mensen weer in een gezond huis leven. “Maar eigenlijk weten we niet goed hoe dit soort klachten ontstaan en zich ontwikkelen.”

Blootstellingsduur en ernst van het vochtprobleem bepalen het risico. In huizen waar alleen schimmelvorming in de badkamer was, zagen de onderzoekers geen verhoogd risico. “Op basis van wat we wel weten, zegt de GGD: vochtige woningen zijn slecht voor de gezondheid. Dit is niet wat we willen voor de Amsterdammers’.”

Potjes, pillen en pufjes

Kan een astmapatiënt dan aankloppen bij Stadgenoot voor een schadevergoeding? Nee, want de klachten kunnen altijd door iets anders zijn veroorzaakt. “Het is heel lastig om bij een patiënt een link te leggen tussen de individuele klachten en het vocht in huis,” zegt ook huisarts Majid Baraya van de huisartsenpraktijk Ookmeer, die wel aangeeft dat er regelmatig bewoners uit de Wildemanbuurt met foto’s van vochtplekken in huis naar de praktijk komen. “Dan komen ze met klachten als benauwdheid en laten ze ook foto’s van doorweekte muren of schimmels zien. Heel heftig.” Of ze meer patiënten ziet met luchtwegproblemen dan andere huisartsen, weet ze niet.

Voor Nesma, een meisje van 17 jaar wier echte naam bij de redactie bekend is, is het zo klaar als een klontje: dat zij buiten adem is van traplopen, komt door haar huis. Daar is geen twijfel over mogelijk. Nesma zit in buurthuis Station Wildeman en haalt plastic zakjes uit haar tas. Ze keert ze om en de tafel ligt bezaaid met potjes pillen, pufjes en medicijnen tegen allergieën en luchtwegklachten. “Het is toch niet normaal dat kinderen zulke zware medicijnen moeten gebruiken?”

Ze zijn met zijn zessen thuis en op een zusje na heeft iedereen klachten aan de luchtwegen, allergieën en migraine. “Ik adem heel moeilijk, alsof ik door een rietje adem. Dan zeggen ze tegen me: het is wel goed als je een paar kilo zou afvallen. En dat wil ik wel, maar ik kan niet meedoen met gym en van een wandeling bij de Sloterplas krijg ik het benauwd.”

Ziek melden op school

Nesma is pas 17, maar klinkt volwassen. Ze vertelt hoe het haar raakt als haar broertje hijgend de trap oploopt, hoe ze zichzelf vaak ziek moet melden op school en hoe aangedaan ze is als ze de worsteling van haar moeder ziet. “Ze blamet zichzelf dat wij ziek zijn. ‘Dan had ik hier maar niet moeten gaan wonen,’ zegt ze.”

Hoe Nesma zich bij de hele situatie voelt? “Zwak.” De reden dat ze toch met de krant wil praten, is deze: er móet wat veranderen. De Wildemanbuurt kan niet nog jaren doorgaan met het ziek maken van kinderen. “Want stel dat wij een andere woning krijgen? Hoe zit het dan met de volgende bewoner? Je krijgt het vocht niet weg. En dus wordt dan iemand anders geïnfecteerd door deze woning. Laat dat stoppen.”

Reactie Stadgenoot

Veel woningen in de Wildemanbuurt zijn van corporatie Stadgenoot. Een woordvoerder bevestigt dat er al langer plannen zijn om de buurt te vernieuwen. “Het oorspronkelijke vernieuwingsplan uit 2010 is opgesteld in een andere tijd, met andere randvoorwaarden en met andere wetten en regelgeving voor woningcorporaties.”

Destijds gooide de kredietcrisis van 2011 roet in het eten: sloop- en nieuwbouwplannen van een aantal complexen in de buurt werden voor ten minste tien jaar uitgesteld. “Dat neemt niet weg dat er de afgelopen jaren wel degelijk door ons is geïnvesteerd in de Wildemanbuurt. Er lopen veel projecten, maar we kunnen niet alles tegelijk oppakken.”

Stadgenoot ziet schimmel als één van de problemen in de buurt. “In een integraal plan zal ook sloop worden overwogen. Daarnaast moeten we ook andere mogelijkheden afwegen, zoals renovatie. Daarom laten we een externe partij een onderzoek uitvoeren naar onder meer de bouw- en woontechnische staat van de woningen.”

Dagelijks douchen

Stadgenoot zegt de richtlijnen van de landelijke brancheorganisatie te volgen. “In zijn algemeenheid, zonder op individuele gevallen in te gaan: de aanpak ervan is vaak lastig. Zo zien we bijvoorbeeld regelmatig dat in hetzelfde bouwblok de ene woning wel last van schimmel heeft en de andere niet, terwijl de constructie identiek is. Het is vaak een combinatie van bouwtechnische oorzaken en bewonersgedrag. Wanneer veel personen in een te kleine woning leven, wordt het tegengaan van schimmel een moeilijke opgave.”

Oscar Vrij van de Stichting Woon, dat onder meer huurders juridisch bijstaat: “In veel van die naoorlogse huizen woonden nooit zoveel mensen. En in de tijd dat ze werden gebouwd, douchten mensen vaak maar één keer per week. Nu wordt de douche dagelijks gebruikt. Daar zijn de badkamers meestal niet op gebouwd: de ventilatie kan het niet aan, dan ventileert de bewoner zich het leplazerus.”

Vrij is deskundige op het gebied van schimmel in woningen: wanneer de problematiek opspeelt en de Stichting Woon wordt ingeschakeld, komt hij vaak poolshoogte nemen. “Overbewoning kan een probleem zijn, maar het is mijn indruk dat die kaart door corporaties wel heel erg snel wordt getrokken als er schimmelproblemen zijn. Meer luchten, beter ventileren: het wordt wel erg makkelijk gezegd. Terwijl het lang niet altijd de oplossing is.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden