Amsterdam Bewaar

Wordt de oude Zilvermeeuw-metro een monument?

De laatste rit van de Zilvermeeuw metro in 2015
De laatste rit van de Zilvermeeuw metro in 2015 © ANP

De oude Amsterdamse metrostellen, de Zilvermeeuwen, zijn alweer enige tijd niet meer in gebruik. De gemeente heeft een eerste stap gezet om de oude metro's toegankelijk voor het publiek te maken.

Mooi van lelijkheid, een tikje knullig, heel-erg-van-de-vorige-eeuw. Zo omschreef Het Parool de oude metrostellen, toen in 2015 de Zilvermeeuw met pensioen ging. De nieuwe tijd haalde de koekblikken met brandplekken en graffiti in, en wel in de vorm van de glimmende nieuwe M5/M6-metrostellen, die ook op de Noord/Zuidlijn gaan rijden. 

De metro had een essentiële rol in de ontwikkeling van de Bijlmer als nieuwe Amsterdamse wijk, volgend jaar 50 jaar geleden. "De Bijlmer ís de metro," zegt Marlous Willemsen. "Mensen hebben zoveel herinneringen, zoveel verhalen over de metro en de Zilvermeeuwen in het bijzonder, dat moet behouden blijven."

Willemsen is directeur van IC Imagine, een archief, museum en platform voor immaterieel erfgoed in Amsterdam-Zuidoost, dat het initiatief nam om een Zilvermeeuw-metrostel, nu nog in het bezit van het Vervoersmuseum in oprichting, in langdurige bruikleen te krijgen. De Zilvermeeuw zou als monument een aanvulling zijn op het buurtarchief van Imagine IC. 

Te denken valt aan het opstellen van de Zilvermeeuw op een centrale plek in Zuidoost, waarbij het metrostel een educatieve functie zou krijgen. Dat is echter nog toekomstmuziek: allereerst moet een haalbaarheidsonderzoek worden uitgevoerd, waarbij gekeken wordt naar de locatie en precieze bestemming. Hiertoe zijn fondsen aangevraagd, ook bij de gemeente.

De gemeentelijke regelingen voor het toekennen van subsidies aan monumenten voorzagen echter niet in 'rijdend materieel'. "Mobiel erfgoed is zich aan het ontwikkelen," zegt Willemsen. Na het toepassen van de hardheidsclausule, waardoor onbedoelde effecten van regels tegengegaan kunnen worden, kan de subsidie voor het onderzoek bij de gemeente worden aangevraagd. Willemsen: "Dat is de eerste stap, maar dan zijn we er nog niet."

Metro-Retro
In 2013, toen er al sprake was van de vervanging van de Zilvermeeuwen, liep er al een ander initiatief om de iconische metrostellen te behouden. GroenLinks Zuidoost presenteerde het plan Metro-Retro, om de oude rijtuigen nieuw leven in te blazen door ze te hergebruiken als bijvoorbeeld jongerenkeet of bed and breakfast.

"Het initiatief werd ontzettend goed ontvangen, de metro is de levensader van Zuidoost, in meerdere facetten, en spreekt heel erg tot de verbeelding." vertelt GroenLinks-raadslid Simion Blom. "Maar toen het behandeld werd in de raad, moest toenmalig wethouder Wiebes een risicomijdend advies geven: er was asbest aanwezig in de oude metrostellen, en de techniek schoot tekort om er echt iets mee te kunnen doen. Dat was een enorme teleurstelling."

Nieuwe technologie maakt het anno 2017 toch mogelijk om iets met de oude treinstellen te doen. GroenLinks wil nog voor de zomer het plan afstoffen en opnieuw indienen. Blom: "De Zilvermeeuwen hebben iets ruigs. Het is een grootstedelijk symbool dat behouden moet worden. Het initatief van Imagine IC is inspirerend." Het is echter nog de vraag of het niet te laat is: er moet nog geïnventariseerd worden wat er precies met de metrostellen is gebeurd.