PlusAnalyse

Windmolens, drukte, woningnood, recessie... Niet eerder kreeg het college zoveel tegelijk te verstouwen

Na het zomerreces wacht PvdA, GroenLinks en D66 een druk najaar waarin stevige keuzes moeten worden gemaakt voor de stad. Want wat te doen aan de hoge energierekeningen, en kan Amsterdam opvang garanderen voor iedereen die het nodig heeft? Zeven uitdagingen voor het stadsbestuur.

Tim Wagemakers en David Hielkema
7 hoofdpijn dossiers Beeld Laura van der Bijl
7 hoofdpijn dossiersBeeld Laura van der Bijl

In juni presenteerden PvdA, GroenLinks en D66 hun plannen voor de stad. Ze borduurden voort op het beleid van de vier jaar daarvoor. Wel was de toon duidelijk bescheidener, mede omdat de financiële ruimte is afgenomen. “Dit is het startpunt van moeilijke keuzes,” zei Marjolein Moorman erover in Het Parool.

De onzekerheden zijn er sindsdien niet minder op geworden. De oorlog in Oekraïne heeft ook op Amsterdam zijn weerslag, een recessie dreigt en het stadsbestuur moet het geld bij elkaar schrapen als het zijn ambities wil waarmaken.

Na anderhalve maand zomerreces begint maandag een nieuw politiek seizoen. Uitgerust van vakantie moeten die moeilijke keuzes meteen worden gemaakt. Welke grote vraagstukken staan op het programma en welke wethouders wacht de zwaarste klus?

Energiecrisis

Veel Amsterdammers gaan een koude winter tegemoet dankzij de extreem hoge energieprijzen. In sommige gevallen zal meer dan de helft van het inkomen opgaan aan energie. De eenmalige energietoeslag vanuit het rijk, een beetje opgeplust door de gemeente, lost het probleem niet op.

In het coalitieakkoord staat dat ‘de sterkste schouders de zwaarste lasten’ moeten dragen. Het is aan wethouder Marjolein Moorman (Armoede) om deze belofte waar te maken. De voedselbank gaf al aan dat het aantal cliënten toeneemt. Met welke plannen komt Moorman om de ergste klappen op te vangen? En hoe zorgt ze voor financiële steun uit Den Haag, die onontbeerlijk is om deze groep te steunen?

Grote belofte van de coalitie is het zogenaamde ‘isolatieoffensief’, waarmee het energieverbruik van huurders in de tochtigste woningen structureel moet afnemen. Landelijk heeft minister Hugo de Jonge al bepaald dat na 2030 geen woningen met het laagste energielabel meer mogen worden verhuurd.

De gemeente heeft 32 miljoen euro gereserveerd, haast is geboden met de uitwerking. Maar voor corporaties – die zelf ook al isolatieplannen hebben – en andere verhuurders is het nog onduidelijk wat het offensief precies inhoudt. Hoeveel geld komt er beschikbaar? Wat worden de eisen, en wordt er gekozen voor snelle, goedkope oplossingen of voor circulaire materialen?

Drukte in de binnenstad

De Wallen waren deze zomer druk als vanouds. Kleine maatregelen (uitgebreid alcoholverbod, terugbrengen toeristisch aanbod en crowdmanagement) bieden nog altijd weinig soelaas. In september wordt gedebatteerd over een coffeeshopverbod voor toeristen, maar de gemeenteraad lijkt burgemeester Femke Halsema niet te steunen. De coalitie staat wel achter het plan voor een erotisch centrum, in het najaar moet duidelijk worden waar dat precies moet komen. Zorgt dit college voor een historische beslissing door de prostitutie te verplaatsen van het oude centrum naar een ander stadsdeel?

Opvangcrisis

De crisis in de opvang is groot: voor economisch daklozen, ex-delinquenten, Amsterdammers met een sociaal-medische urgentie, statushouders en vluchtelingen is het lastig om een plek te vinden. Vaak zit de opvang vol en is doorstromen naar reguliere huisvesting vanwege het woningtekort onmogelijk. Het stadsbestuur moet met slimme en innovatieve ideeën komen om ervoor te zorgen dat niet grote groepen mensen structureel dakloos worden. Ook hier geldt: samenwerking met het rijk is van groot belang.

De winteropvang zal binnenkort ook weer onderwerp van gesprek zijn. Die gaat traditiegetrouw open als het vriespunt wordt bereikt, al gaan er in de raad elk jaar stemmen op om dit eerder te doen. Waarom moeten daklozen buiten slapen als het 1, 2 of 5 graden is? Aan Rutger Groot Wassink (Opvang) om hier de komende maand op te anticiperen.

Mogelijke recessie

Het leven wordt rap prijziger. De dagelijkse boodschappen zijn, afgezet tegen vorig jaar, zo’n 11 procent duurder. En hoewel werkgevers staan te springen om personeel betekent dat niet automatisch dat de lonen genoeg meestijgen om de koopkracht op peil te houden.

Zeker in Amsterdam – met veel flexwerkers in de dienstensector en veel horeca – wordt het direct gevoeld als mensen de hand op de knip houden. Daarnaast worden er in het najaar meer faillissementen verwacht, nu bedrijven de in coronatijd opgelopen belastingschulden en afgesloten leningen moeten gaan terugbetalen.

Vanuit Den Haag is een ‘substantieel pakket’ aangekondigd om de koopkracht te ondersteunen, maar duidelijk is ook dat voor maatwerk naar gemeenten wordt gekeken. Vooral Rutger Groot Wassink (Sociale Zaken) en Marjolein Moorman (Armoede) kunnen aan de bak. Daarbij moet ook gekeken worden naar lagere inkomens die nét te veel verdienen om in aanmerking te komen voor armoederegelingen, en de middenklasse.

Windmolens

Het was vorige periode een van de heetste hangijzers: de windmolens die Amsterdam moeten voorzien van groene energie. Het leverde veel verzet op bij omwonenden. Het is aan Zita Pels (Duurzaamheid) om uit deze impasse te komen. Duidelijk was ze bij het begin van haar aantreden wel: de windmolens gaan er komen, of mensen het willen of niet. Circa tien exemplaren staan gepland in de buurt van woonwijken, voor zeven turbines is ruimte in het Westelijk Havengebied. Saillant detail: door de extra tijd die is uitgetrokken voor inspraak, gaat het niet lukken om voor 2025 alle vergunningen te regelen, wat oorspronkelijk de doelstelling was.

Toch heeft het stadsbestuur het klimaatdoel voor 2030 zelfs nog wat scherper gesteld: van 55 naar 60 procent minder CO2-uitstoot. Opmerkelijk, omdat vorig jaar nog duidelijk werd dat de stad ver verwijderd is van het halen van haar klimaatambities. Zo loopt het bijvoorbeeld hopeloos vast op het overvolle elektriciteitsnet, essentieel voor een versnelling van de energietransitie.

Woningbouw

Woningbouwwethouder Reinier van Dantzig zei voor het zomerreces al: de bouwambities van 7500 woningen per jaar zullen vaker niet dan wel worden gehaald. Tegelijkertijd wordt er aan alle kanten gebouwd in de stad. Aan Van Dantzig te zoeken naar slimme manieren om aan de ene kant – met personeelstekorten en stijgende bouwkosten – de woningbouw te versnellen, en aan de andere kant te voldoen aan de eisen rond bijvoorbeeld het percentage sociale huur. Er zal worden gekeken naar meer hoogbouw rond ov-stations, bouwen op het water en meer flexwoningen, maar dat is niet zomaar geregeld. Het Planbureau voor de Leefomgeving concludeerde deze zomer nog dat het moeilijk is investeerders te vinden voor de bouw van deze tijdelijke woningen.

Jaarbegroting

Eind september presenteert Hester van Buren (Financiën) haar eerste begroting. Voor veel plannen die in het coalitieakkoord staan, bijvoorbeeld de masterplannen in Zuidoost en Nieuw-West, betekent dit de eerste concrete uitwerking. Maar met de penibele financiële situatie van de stad staat ze voor grote uitdagingen. Zo is nu al duidelijk dat moet worden bezuinigd, mede omdat bijvoorbeeld lopende bouwprojecten duurder uit gaan pakken. Komt ze net als haar voorgangers met een begrotingstruc waardoor meer geld wordt vrijgespeeld?

Ook op het programma
- Het openbaar vervoer stond voor de zomer onder druk, maar lijkt volgend jaar weer op dezelfde capaciteit te blijven als dit jaar. Een succes voor Melanie van der Horst (Verkeer), die meteen de blik op de jaren erna zal moeten richten. Goed ov is hard nodig, zeker als dit bestuur verder wil gaan met de autoluwe ambities.
- Het lerarentekort blijft nijpend. In het nieuwe coalitieakkoord staan geen nieuwe plannen, waardoor het de vraag is welke stappen het college hier gaat maken. Een andere belangrijke pijler is het verminderen van kwaliteitsverschillen tussen scholen. Binnenkort zal Marjolein Moorman hiervoor plannen presenteren.
- Amsterdam moet de komende jaren honderden miljoenen euro’s vinden om de sterk verwaarloosde kades en bruggen aan te pakken. Het stadsbestuur moet binnenkort met een plan komen om geld vrij te spelen.
- Het afval ophalen geeft de gemeente al jaren kopzorgen. Dynamisch ophalen (alleen volle containers legen) zou kosten moeten besparen. Maar proeven zorgden voor frustratie bij vuilnismannen en meer afval naast containers. Dit najaar komt wethouder Zita Pels met nieuwe plannen.
- Een nieuwe Meervaart in de Sloterplas was een heet hangijzer in de vorige periode. Het theater moest in 2025 worden opgeleverd, als Amsterdam 750 jaar bestaat, maar uit interne mails van de gemeente blijkt dat dit niet haalbaar is. De tegenstand is groot en het budget nog niet toereikend. Wat een cadeau voor Nieuw-West moest zijn, wordt een steeds ingewikkelder dossier.
- Over een brug over het IJ wordt al decennia gesproken. Alleen het geld ontbreekt, net als bij andere grote infrastructurele projecten als het Zuidasdok en het eventueel doortrekken van de Noord/Zuidlijn. Amsterdam hoopt dat het rijk de portemonnee trekt, maar in Den Haag blijft het vooralsnog stil.
- In het najaar komt een nieuw horeca- en terrassenbeleid. De uitgebreide coronaterrassen moeten op 31 oktober verdwijnen. Ondernemers van terrassen die geen overlast hebben veroorzaakt, kunnen een permanente vergunning aanvragen. Hoe dat wordt beoordeeld zal dan duidelijk worden.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden