PlusAchtergrond

Wat te doen met het gat in de Amsterdamse begroting?

Het nieuwe politieke jaar staat in het teken van corona en het enorme gat in de stadsfinanciën. Deze week begonnen de onderhandelingen. Vooral bewoners en ambtenaren zullen de tekorten voelen.

Beeld Yoko Heiligers

Het reces is voorbij en direct wacht de Amsterdamse politiek een megaklus, dat geen verder uitstel duldt. Deze week zijn de onderhandelingen begonnen over de financiële gevolgen van de coronapandemie voor de stad. Financieel wethouder Victor Everhardt waarschuwde voor de zomer al dat de algemene reserve uitgeput raakt, zijn ambtenaren houden rekening met een verlies dat dit jaar oploopt tot 350 miljoen euro. Daarmee wordt het zwartste scenario dat de stad aan het begin van de pandemie had voorbereid werkelijkheid.

Ook burgemeester Halsema zei al dat corona een relatief grote impact heeft op Amsterdam. Niet alleen vanwege de hoge bevolkingsdichtheid en de drukte op straat, waarmee de stad kan uitgroeien tot een brandhaard. De grote afhankelijkheid van toeristen en dagjesmensen maakt ook de lokale economie kwetsbaar. 

De ­virusuitbraak heeft ervoor gezorgd dat toeristen de stad maanden hebben gemeden, met een ­gigantische daling van de toeristenbelasting, de parkeerinkomsten en de dividenden van bedrijven als Schiphol en de RAI tot gevolg. Bovendien werken in Amsterdam veel mensen in de horeca, toeristenindustrie of als zelfstandige en juist die ondervinden de grootste klappen. Met als resultaat: een groeiende werkloosheid en meer bijstandsgerechtigden. En dan is er nog de cultuursector, die sterk is vertegenwoordigd in de stad, maar nu alleen overeind blijft met miljoenen extra subsidie.

Pittige gesprekken

Het is aan coalitiepartijen GroenLinks, D66, PvdA en SP, die samen een meerderheid hebben in de gemeenteraad, om overeenstemming te vinden over de vraag hoe dit gat het beste ­gedicht kan worden. In een zaaltje in het Olympisch Stadion zijn deze week de verkennende gesprekken begonnen die tot een politiek akkoord moeten leiden. Ook de oppositiepartijen mogen langskomen om hun suggesties toe te lichten, maar uiteindelijk zullen de progres­sieve vier de knopen doorhakken.

Ingewijden, die vanwege de onderhandelingen alleen op achtergrondbasis willen vertellen wat er speelt, schetsen dat zij bezuinigingen moeten verzinnen ter waarde van ongeveer 300 miljoen euro, waarvan 200 miljoen nog dit jaar moet worden opgelost; 100 miljoen komt de stad de komende jaren tekort.

Het gat is zo groot dat de uitkomst van de ­onderhandelingen beschouwd wordt als een nieuw coalitieakkoord, geldig tot de verkiezingen van 2022.

Het kabinet heeft reeds een extra financiële ­bijdrage toegezegd, maar die is bij lange na niet genoeg om de gemiste inkomsten te compen­seren. In tegenstelling tot het rijk, dat de staatsschuld kan laten oplopen, moeten gemeenten aan het einde van het jaar een sluitende begroting aanleveren. Bezuinigen, uitgaven uitstellen of extra inkomsten genereren zijn dus de enige opties.

Hierbij spelen tal van dilemma’s. Elke partij heeft speerpunten die gespaard moeten blijven: GroenLinks zal zich hard maken voor duurzaamheid, terwijl coalitiegenoten wellicht denken dat dit best iets minder kan in deze crisis.

SP wil een hek om de armoedegelden, D66 kijkt meer naar het bedrijfsleven en de PvdA heeft wethouders op posten waarvan de andere partijen misschien denken dat daar iets te halen valt, omdat daar de laatste jaren veel geld naartoe is geschoven: onderwijs en de bruggen en kades. Dat zullen dus pittige gesprekken worden. Deze onderhandelingen zijn volgens de ­ingewijden lastiger dan die voor de vorming van de coalitie, twee jaar geleden, omdat nu wethouders aan tafel zitten, die hun eigen posten zullen verdedigen.

Ambtelijk apparaat

Zoals gebruikelijk is de verwachting dat een flink deel van de benodigde miljoenen moet worden opgebracht door bezuinigingen op het ambtelijk apparaat. Vooral de afdeling ­onderwijs is sinds 2014 sterk gegroeid, net als bestuursadvisering, communicatie en het tech­nologieteam van de gemeente. Ook zien de coalitiepartijen ervan af om een aantal projecten vast in de begroting op te nemen. Denk aan de ­financiering van de Werkbrigade, die mensen aan een baan moet helpen, of het extra geld voor armoede en sport. Dit zijn vooral besparingen op de langere termijn.

Op de korte termijn zijn drie fondsen beschikbaar waar snel een aantal miljoen uit kan worden gebruikt om het coronagat van 2020 te dichten. Het gaat om de Dekkingsreserve Erfpacht, het Klimaatfonds en de Reserve Achterstallig Onderhoud, waarin grote bedragen staan ge­parkeerd. Vooral die laatste zal voor discussie zorgen: dit geld was vorig jaar juist vrijgemaakt om achterstallig onderhoud van kades en bruggen uit de afgelopen decennia in te lopen. “Er staat geen hek omheen, ik bén het hek,” heeft verantwoordelijk wethouder Sharon Dijksma intern al dreigend laten weten.

De vraag is of de PvdA dat kan volhouden. De andere partijen vinden dat de nood nu zo hoog is dat de kades en bruggen best nog een jaartje langer op het herstel kunnen wachten. Eventueel met de belofte dat, zodra er weer betere tijden aanbreken, het fonds weer wordt aangevuld.

Ook het verhogen van de lasten van de Amsterdammers is onvermijdelijk, klinkt binnen de coa­litie. De opties zijn echter beperkt; eigenlijk alleen een verhoging van de onroerendezaak­belasting en de tarieven voor parkeervergunningen leveren genoeg op om interessant te zijn.

Omscholen

Opvallend is dat er, ondanks de enorme tekorten, ook wordt nagedacht over extra investeringen. De coalitiepartijen hopen uiteindelijk net iets meer te bezuinigen dan nodig is, of geld te lenen tegen lage rentes, om een nieuw potje te vullen dat kan worden gebruikt om de economische effecten van de pandemie op de stad te verzachten. Bijvoorbeeld voor werkgelegenheids- en omscholingstrajecten, waardoor coronawerklozen een vak kunnen leren dat nuttig is bij de transitie naar een duurzame economie. Ook zou het projecten moeten financieren die Amsterdam minder afhankelijk maken van de bezoekerseconomie. Burgemeester Femke Halsema, die niet aan tafel zit, zal meer geld willen voor openbare orde en veiligheid.

Eerst moeten de pijnlijke dilemma’s worden geslecht. Half september wordt duidelijk of het de vier partijen lukt om de benodigde miljoenen bij elkaar te sprokkelen. Overigens komt de coalitie waarschijnlijk niet in gevaar: politici vinden het veel lastiger om tot overeenstemming te komen als ze extra geld mogen uitgeven, omdat er dan valt te scoren. Uit bezuinigingen valt veel minder politieke munt te slaan. Niemand heeft schuld aan deze crisis, beseft iedereen, en het gat moet hoe dan ook worden gedicht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden