Plus

Wat moeten moeders die zich geen raad weten met hun zwangerschap?

Een oude discussie laait op na de vondst van een levende baby in een vuilcontainer in Zuidoost: kan een vondelingenkamer uitkomst bieden voor baby’s die ongewenst zijn?

De vondelingenkamer in ziekenhuis Isala. Beeld ANP
De vondelingenkamer in ziekenhuis Isala.Beeld ANP

Ze is rond de veertig en heeft al twee kinderen. Pubers. De Amsterdamse moeder is werkloos en leeft in armoede en continue stress. Tijdens een kortstondige relatie heeft ze onveilige seks ­gehad. Hoewel ze de mogelijke gevolgen weet, wil ze niet weten of ze zwanger is en verdringt ze de signalen. Pas als ze 38 weken zwanger is, realiseert ze zich dat ze echt een baby in haar buik heeft. Haar kind. Maar ze wil niet nog een kind. Ze kan er niet eens voor zorgen, denkt ze.

Uit angst om veroordeeld te worden door haar omgeving en uit schaamte besluit ze haar baby op het station te baren en achter te laten. Ze koopt tweedehands kleertjes en een tas bij de Action in een andere regio, zodat niemand zal weten waar de moeder van de vondeling vandaan komt of wie ze is.

Als de bevalling begint gaat ze met tas naar het treinstation, waar ze uren alleen rondloopt. De weeën worden heftiger en ze raakt in paniek. Ze besluit, als ze al acht centimeter ontsluiting heeft, hulp in te schakelen en belt de hulplijn van de Stichting ­Beschermde Wieg. Die stuurt direct een vrijwilliger om te helpen.

Bedolven onder vuilniszakken

Het gebeurt vaker dat moeders zich geen raad weten met hun zwangerschap. Zij zoeken, of krijgen, niet in alle gevallen hulp. Zondag werd een pasgeboren baby aangetroffen in een ondergrondse vuilcontainer in Zuidoost. Wat er precies is gebeurd is nog onduidelijk, maar gisteren werd bekend dat de 17-jarige ouders en een oma zijn aangehouden. In 2014 werd een pasgeborene gevonden in Geuzenveld. Twee jaar later werd een zuigeling achtergelaten bij de Sloterplas.

Het mag een wonder heten dat het kind in de vuilcontainer in Zuidoost het heeft overleefd – het was bedolven onder de vuilniszakken. Neonaticide, het doden van pasgeboren kinderen, is een misdrijf dat gemiddeld vier keer per jaar aan het licht komt. Forensisch psycholoog Katinka de Wijs van het Expertisecentrum kinder­doding promoveerde in 2019 op het onderwerp kinderdoding. “Het gebeurt ongetwijfeld vaker,” zegt ze. “Maar hoeveel meer weten we niet. Wat we wel weten, is dat de groep vrouwen die dit doet, weinig voeling heeft met hun zwangerschap. De realiteit van hun situatie dringt te weinig tot hen door, ze proberen het probleem voor zich uit te schuiven. Totdat de bevalling zich aandient en ze doorgaans in eenzaamheid het kind ter wereld brengen.”

Partner, familie, omgeving

Jaarlijks raken 35.000 tot 58.000 vrouwen ongewenst zwanger. Sommigen van hen weten vrij snel wat ze willen, anderen krijgen de ruimte niet om daarover na te denken, omdat ze onder druk staan van een partner, hun familie of de omgeving. Weer andere vrouwen verzwijgen hun zwangerschap volledig.

“Wij helpen vrouwen een keuze te maken,” zegt Daphne Latour van Fiom, een kennis­centrum gespecialiseerd in ongewenste zwangerschappen en afstammingsvraagstukken. “In de beginfase is dat vaak een keuze tussen abortus of zelf opvoeden. Pleegplaatsing of adoptie komt weinig voor, maar behoort ook tot de mogelijkheden.”

Het Fiom en de Stichting Beschermde Wieg zijn instanties waar vrouwen kunnen worden geholpen, ook anoniem. En sinds vorig jaar kan elke vrouw 24 uur per dag, zeven dagen per week via de telefoon of de chat terecht bij het meldpunt Onbedoelde zwangerschap.

Het is mede dankzij deze hulpverlening, dat veel vrouwen alsnog besluiten hun kind zelf groot te brengen, blijkt uit cijfers van het Fiom. In 2019 overwogen 63 vrouwen hun kind ter adoptie af te staan, maar na hulpverlening besloot bijna de helft, 31 vrouwen, toch zelf voor hun baby te zorgen. De vrouw met de Actiontas op het station bood uiteindelijk haar kind ter adoptie aan. Ze ziet het nu twee keer per jaar.

Dit zijn de vrouwen die om hulp vragen. Als een moeder geen hulp inschakelt, of daar niet toe in staat is, kan het gebeuren dat een kind te vondeling wordt gelegd – of erger. De vondst van het baby’tje in de container in Zuidoost blies de oude discussie over een vondelingen­kamer in Amsterdam nieuw leven in.

Aanzuigende werking

Nederland telt acht van zulke kamers, waar baby’s veilig kunnen worden achtergelaten, maar Amsterdam heeft er geen. Wethouder Simone Kukenheim (Zorg) vindt zo’n kamer niet toereikend voor moeder en kind. “De moeder heeft namelijk mogelijk hulp en medische begeleiding nodig, en het kind heeft recht te weten van wie het afstamt. Daarom zet het college in op preventie.”

Ook Amsterdam UMC ziet meer in preventie. Bovendien zou een vondelingenkamer op het terrein weinig anoniem zijn, gezien het grote aantal camera’s. Het OLVG vreest daarnaast voor een aanzuigende werking.

Ook Katinka de Wijs ziet de vondelingen­kamer niet als zaligmakend. “Deze moeders hebben weinig vertrouwen in anderen en hebben daardoor de neiging om weg te blijven bij hulpverlening. Zo’n kamer is voor hen niet de oplossing.”

Anoniem bevallen

Als het aan hulpinstanties ligt, wordt het op korte termijn mogelijk voor vrouwen om onder pseudoniem te bevallen. “Dat is een goede oplossing voor vrouwen die geen andere uitweg zien,” zegt Latour. “Neem nu een gelovig meisje dat vreest voor eerwraak. Je wilt voorkomen dat haar gegevens in de basisadministratie terechtkomen en tegelijkertijd wil je dat zij en haar kind in een veilige omgeving de juiste zorg ontvangen. Met een pseudoniem kun je die veiligheid garanderen.”

Minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming is in gesprek over hoe vrouwen anoniemer kunnen bevallen en er tegelijk voor te zorgen dat het kind informatie kan achterhalen over zijn of haar afstamming. Het is internationaal vastgelegd dat een kind daar recht op heeft.

Een oplossing kan zijn dat de moeder haar gegevens achterlaat bij een notaris, zonder dat die hoeven te worden vermeld op de geboorteakte van haar kind. Dat is veiliger voor de moeder – en, in sommige gevallen, dus ook veiliger voor het kind.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden