Plus

Wat gebeurt er in ons lichaam bij extreme hitte?

Beeld Shutterstock

Extreme hitte en slechte luchtkwaliteit vormen gezondheidsrisico’s, vooral voor kwetsbare mensen. Wat gebeurt er in ons lichaam als het zo warm is?

Met het stijgen van de temperatuur neemt doorgaans ook de lamlendigheid toe. Wandelen wordt sloffen en zitten wordt hangen. Elke lichamelijke inspanning lijkt wel drie keer zoveel energie te vragen. En dan zijn er de klachten. Een klam, zweterig lijf. Vergeetachtigheid. Duizelingen. De een heeft last van flauwtes, de ander van misselijkheid, hoofdpijn of allemaal tegelijk.

Er staat ons wat dat betreft nog wat te wachten, want volgens het KNMI houdt de extreme hitte waarschijnlijk tot vrijdag aan. Sinds zondag zitten we officieel in een hittegolf. En het RIVM waarschuwt voor ‘zeer slechte’ luchtkwaliteit in het zuidwesten.

Goed om te weten wat dat alles met ons doet. Hoe reageert het menselijk lichaam op deze tropische temperaturen?

Airco in het lichaam

Volgens hoogleraar fysiologie Jan Hindrik Ravesloot van Amsterdam UMC hebben we een thermostaat in ons lichaam zitten, namelijk de hypothalamus. Dat is een deel van de hersenen dat niet groter is dan een suikerklontje, maar ons onbewust de hele dag op vele fronten aanstuurt. Hij beheert ook onze thermostaat. “Die thermostaat staat afgesteld op 37 graden Celsius en als de temperatuur te hoog wordt dan zet een regelsysteem de airconditioning aan in het lichaam.”

Later meer over hoe die ‘airco’ werkt. Eerst is het goed om te weten dat het lichaam zelf warmte produceert. “Pak je eigen huid maar beet. Die is warm. Bij de omzetting van suikers en vet komt warmte uit de cellen vrij. Wij produceren ongeveer net zoveel warmte als een gloeilamp van 50 tot 100 watt. Die warmte hebben we nodig om onszelf op temperatuur te houden. De overtollige warmte stralen we weg.”

Dat gaat allemaal goed bij ‘gewone’ temperaturen. Maar nu is alles om ons heen ook warm. “Het huis, de vloer, de lucht om ons heen. Dat straalt allemaal terug. Netto raken we veel slechter onze warmte kwijt.” Gevolg: de temperatuur loopt op in ons lijf. En dan komt dus de eerdergenoemde ‘airco’ in actie.

“Als het lichaam wil afkoelen stuurt het veel bloed naar de huid. De huid wordt voller doorbloed, mensen worden rood en de rimpeltjes verdwijnen een klein beetje. Daarom zien mensen die in de zon hebben gelegen er vaak wat jeugdiger en gezonder uit.”

Als het lichaam hiermee niet voldoende warmte kwijtraakt, dan gaan we zweten. “Dan worden de zweetklieren aangezet en wordt een klein laagje water over de huid verspreid. Dat water verdampt, vocht wordt aan de huid onttrokken en zo koelen we af.”

Het advies is dus: blijf op een koele plek en zorg dat je genoeg drinkt. “Maar geen alcohol, gewoon water. Als je alcohol drinkt plas je net eventjes wat meer dan dat je drinkt. Dus dan droog je een beetje uit.”

Belangrijkste tip is dus: hydrateer! Nou is dat voor gezonde en jonge mensen geen probleem. Die krijgen dorst en gaan drinken, maar bij veel ouderen is die dorstprikkel verzwakt of verdwenen. “Mensen drinken soms te laat en raken zoveel vocht kwijt dat hun bloed slecht circuleert. Dan kunnen ze bijvoorbeeld flauwvallen.”

Kopie van risicogroep coronavirus

“Vooral mensen met hart- en vaatziekten, longproblemen, ouderen en mensen met obesitas lopen gezondheidsrisico’s bij hitte. Het rijtje is een copy-paste van de groep mensen die het grootste risico loopt om ernstig ziek te worden van het coronavirus. Of mensen met Covid-19 meer last hebben van de hitte, kan Ravesloot niet zeggen. “Daarvan weet ik te weinig van Covid-19. Maar in zijn algemeenheid geldt: “Om deze hitte te pareren moet je gewoon fit zijn en als je niet fit bent dan is het heel vervelend.”

Zo hebben longpatiënten last van smogvorming. Ook voor mensen met hart- en vaatziekten is de hitte zwaar. “Het hart moet het bloed naar de organen pompen om de organen levend te houden. Maar nu moet het ook nog extra bloed naar de huid pompen. Als het zo warm is moet je een goed hart hebben om aan de vraag te kunnen voldoen. Als het hart dat niet aankan, dan kiest het lichaam ervoor om het bloed wél naar de vitale organen te sturen, maar niet naar de huid om af te koelen. Dan loop je dus het risico op een warmtestuwing en oververhitting.” Dat kan gepaard gaan met een hogere hartslag, lage bloeddruk, flauwtes en zelfs een hartinfarct.

Goed nieuws is er ook. Het lichaam went aan de warmte. In het begin van de hittegolf loopt de temperatuur op tot 38 of 38,5 graden voordat iemand gaat zweten. Vaak zijn dat ook nog lokale zweetplekken: bijvoorbeeld het hoofd en de hals. “Maar eenmaal geacclimatiseerd hoeft de lichaamstemperatuur maar een tikkeltje te stijgen, bijvoorbeeld van 37 naar 37,3, om die transpiratie in gang te zetten. En het transpiratievocht wordt veel gelijkmatiger over het lichaam verdeeld, ook over je benen en armen. Dat is veel efficiënter.”

Hittegolf in coronatijd

Het Nationaal Hitteplan krijgt in tijden van corona toch een paar voetnoten van het RIVM. Want hoe weet je bijvoorbeeld of je oververhit bent of koorts hebt? Of wat doe je met ventilatie? Een paar adviezen op een rij:

-De belangrijkste zijn: drink voldoende, houd uzelf én uw woning koel en let op kwetsbare mensen zoals alleenwonende ouderen. In de hitte kan uw lichaamstemperatuur ook oplopen door oververhitting. Dit wordt soms verward met koorts. Zoek een koele ruimte en rust daar een half uur uit. Als het goed is, moet de lichaamstemperatuur na 30 minuten weer afnemen. Zo niet, dan kan het koorts zijn.

-Ventileer je woning door roosters open te zetten en deuren op een kier. Thuis kun je het huis koelen met zonwering, ventilatoren en airco. Bij een gemeenschappelijke ruimte (bijvoorbeeld een kantoor) ligt dat iets anders. Omdat het volgens het RIVM nog niet duidelijk is of ventilatoren in een gemeenschappelijke ruimte een grotere kans op besmetting geeft, is uit voorzorg het advies om ze alleen te gebruiken als er geen andere manier is om de kamer te koelen. Zorg er dan wel voor dat de luchtstroom niet van de ene naar de andere persoon gaat. Ditzelfde verhaal gaat op voor de mobiele airco. Die kun je gerust thuis gebruiken, maar liever niet in ruimtes waar ook niet-huisgenoten komen. En als het dan toch moet: hou dan rekening met de luchtstroom. Het RIVM heeft eind juli de ventilatierichtlijnen aangepast. Het lijkt er sterk op dat een modern ventilatiesysteem in een verpleeghuis in Maassluis een rol heeft gespeeld bij een uitbraak, iets dat nu verder wordt onderzocht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden