Amsterdam Bewaar

Waarom waarschuwt niemand voor de gracht als sluipmoordenaar?

Alcoholgebruik speelt een rol bij een groot deel van de verdrinkingen
Alcoholgebruik speelt een rol bij een groot deel van de verdrinkingen © Rink Hof

Die ligt in de gracht, denken veel Amsterdammers als weer een toerist wordt vermist. En terecht: ook de Brit Richard Cole verdronk onlangs na een avond uit. Is daar nu niets aan te doen?

Grachtenplassen lijkt vooral een eenzame aangelegenheid

De wanhopige oproepen van familieleden van in Amsterdam verdwenen toeristen, veelal jonge mannen, zijn hartverscheurend. Terwijl zij posters verspreiden en de stad doorkruisen, hopend op een glimp van hun geliefde, wachten veel Amsterdammers op het welhaast onvermijdelijke bericht: er is een lichaam gevonden in de gracht. Kort daarna volgt meestal de bevestiging: het is de vermiste toerist.

Het gebeurde met Richard Cole (30), die vorig weekend verdween en die deze week werd gevonden. Het was het geval in de zaak van de Noor Tore Grodem (21) en eerder bij mannen met namen als Paul, Chris en Dennis. Allen verdronken in de gracht. De vermissing van ras-Amsterdammer Gijs Thio leidde in 2011 dankzij daadkrachtige vrienden nog tot billboards tegenover het Centraal Station en een niet-aflatende mediacampagne, die pas tot stilstand kwam toen zijn lichaam werd gevonden in het stadswater.

Maar dat toeristen in Amsterdam verdrinken lijkt te worden geaccepteerd als een vanzelfsprekend gevolg van de combinatie toeristen, drank en grachten. Jaarlijks vindt de politie zo'n tien 'waterlijken' in de grachten. Lang hoeft de politie vaak niet te zoeken naar wat zich heeft afgespeeld: de drenkelingen worden soms gevonden met de gulp nog open.

Beschonken
'De mensen die plassend te water gaan, zijn voornamelijk geen Amsterdammers.' Politiewoordvoerder Rob van der Veen kent de verdrinkings­zaken goed. 'Vaak komen de slachtoffers in flink beschonken toestand vanuit een warme omgeving, zoals de kroeg, de kou in. Als je dan gaat plassen, daalt de bloeddruk, waardoor je duizelig kunt worden.'

Een val is dan snel gemaakt. Grachtenplassen lijkt vooral een eenzame aangelegenheid, zegt Van der Veen. 'Het is heel uitzonderlijk als wij een telefoontje krijgen van iemand met de melding dat een vriend in de gracht is gevallen tijdens het plassen. Dat doen mensen blijkbaar vooral als ze alleen zijn.'

Dat gegeven bracht het Engelse dorp Shrewsbury (waar een flink aantal kroeggasten in de rivier verdrinkt) er in 2010 toe barmannen op te dragen beschonken gasten niet de deur uit te laten gaan totdat zij met hun vrienden zijn herenigd.

Mannen
Dat voornamelijk mannen in de gracht verdrinken, komt niet alleen door de fysieke uitdaging waarvoor de wildplassende vrouw zich geplaatst ziet. Uit Zweeds onderzoek blijkt dat tachtig procent van de verdrinkingsdoden man is. Mannen zijn bereid meer risico's te nemen, is de voorzichtige conclusie.

Alcohol­gebruik speelt een rol bij een groot deel van de verdrinkingen. Het effect van drank op de te water geraakte is groot: door de inname van alcohol gaan de bloedvaten verder openstaan, waardoor de kou meer vat heeft. Een spartelende zwemmer koelt bovendien sneller af dan iemand die rustig drijft. Ook in Rusland bleek water en wodka geen goede mix: tijdens een hittegolf in 2010 verdronken in één maand 1200 mensen, vooral doordat de Russische gewoonte om veel wodka te drinken ook geldt tijdens zomerdagen aan het water.

Maatregelen
Na de dood van Richard Cole heeft SP-raadslid Nelly Duijndam aangedrongen op een voorlichtingscampagne voor toeristen. Duijndam (ooit oprichter van een collectief voor vrouwen in de binnenvaart) ijvert al sinds 2013 voor veiligheidsmaatregelen. De reactie is meestal lauw. 'Het wordt afgedaan als te ingewikkeld. Het gevoel van 'eigen schuld, dikke bult' overheerst.'

Dat de zaak geen toprioriteit is voor de gemeente, blijkt ook uit de reactie van wethouder Udo Kock. Hij laat weten 'te gaan kijken of onderzoek nodig is'. Een groot contrast met vorig jaar, toen de gemeente nog alles uit de kast haalde om toeristen voor dodelijke witte heroïne te behoeden.

Waarom wordt er eigenlijk niet voor het gevaar van de grachten gewaarschuwd? Er zijn toch geen felverlichte matrixborden nodig om de boodschap over te brengen. Maxim Hartman wordt ingezet om toeristen te vertellen dat ze beter niet kunnen blowen tijdens het fietsen en dat tramrails voor nare valpartijen kunnen zorgen. Het toeristenbureau van de stad heet bezoekers van harte welkom op de Wallen ('wees respectvol en neem geen foto's') en geeft ook wat advies voor na het sluiten van de rode gordijntjes: 'Doe alleen aan safe sex.' Hoed u bovendien voor zakkenrollers en straatdealers! Maar geen woord over een potentiële val tijdens het plassen.

Greeprandje
'Misschien moeten jullie erover denken hekken om de grachten heen te plaatsen. Dan wordt het heel wat lastiger in het water te vallen,' zei de treurende vader van een Zweedse drenkeling in 2009 in deze krant. Zo'n draconische maatregel is ondenkbaar, maar kan de gracht niet iets veiliger?

In de vernieuwde kademuren, die de komende decennia worden gerenoveerd, komt een 'greeprandje,' waaraan een uitgeputte zwemmer zich kan vasthouden. Kunnen tot die tijd niet wat touwen vlak boven het wateroppervlak worden opgehangen? is een veelgehoorde suggestie. Of plaats wat trappetjes bij de hoge kademuren rond het Rembrandtplein of bij het Max Euweplein, waar toeristen graag drinken.

Schijnveiligheid is het misschien, want het is niet vast te stellen of slachtoffers überhaupt bij kennis zijn na hun valpartij. Volgens politiewoordvoerder Rob van der Veen is er één oplossing die in elk geval werkt: 'Mensen moeten niet in de gracht plassen.'