Amsterdam Bewaar

Waarom lopen al die mensen de Stille Omgang eigenlijk?

In 1967 trok de Stille Omgang 14.000 deelnemers
In 1967 trok de Stille Omgang 14.000 deelnemers © Cor Out/ANP

Vanaf het Spui wordt zaterdagnacht in het holst van de nacht de Stille Omgang gelopen, een bedevaart die jaarlijks duizenden gelovigen trekt. Waarvoor lopen al die mensen eigenlijk?

1. Wat is de Stille Omgang?

Tijdens de rituele bidtocht die duizenden gelovigen elk jaar in maart maken, wordt het Mirakel van Amsterdam geëerd. De wandeling is het belangrijkste onderdeel van het Mirakelfeest en gaat vanaf het Spui, via Kalverstraat en Nieuwendijk naar de Prins Hendrikkade en door de Warmoesstraat en de Nes terug naar het Spui.

2. Hoe is het ooit begonnen?

Op 15 of 16 maart 1345 kreeg in zijn woning in de Kalverstraat een stervende man de laatste sacramenten toegediend. De man braakte de hostie, onderdeel van het ritueel, uit, waarop deze volgens gebruik in de brandende haard werd geworpen.

De volgende dag werd de hostie ongeschonden teruggevonden en naar de pastoor gebracht, om vervolgens op wonderbaarlijke wijze weer terug te keren naar het huis van de zieke man. Midden in de Kalverstraat voltrok zich het wonder, dat bekend kwam te staan als het Mirakel van Amsterdam.

Sacramentswonderen als deze maakten diepe indruk en leidden tot een grote trek van gelovigen uit heel Europa naar de plek van het wonder. Op de plek van de woning in de Kalverstraat werd later dan ook het kerkgebouw de Heilige Stede gebouwd.

3. Waarom is het een stille tocht?

De processie werd gelopen tot in de zestiende eeuw, tot aan de reformatie. Vanaf dat moment maakten niet langer de katholieken, maar de protestanten de dienst uit in Amsterdam.

Zij riepen het katholiek processieverbod in het leven, dat tot 1983 in de grondwet was vastgelegd. In 1881 besloten twee katholieke Amsterdammers echter al het omgangsritueel nieuw leven in te blazen, maar vanwege het verbod wel zwijgend en ingetogen.

Deze bedevaartswandeling is de enige die we in Nederland hebben

4. Wat maakt het Mirakel zo bijzonder?

Deze bedevaartswandeling is de enige die we in Nederland hebben en volgens Peter Jan Margry, die samen met Charles Caspers de geschiedenis vastlegde, is het Mirakel zo bijzonder omdat er schriftelijke bronnen uit de veertiende eeuw over bewaard zijn gebleven. Zo zijn er afschriften uit 1442 van de oorspronkelijke oorkonden uit 1346 en 1347 waarin de bisschoppelijke autoriteiten het wonder bevestigen. 

5. Wat zien we ervan terug in de stad?

De Mirakelkolom werd eind februari 2017 teruggeplaatst op het Rokin bij de Wijde Kapelsteeg. De zuil, opgebouwd uit kolomdelen uit de oude kerk Heilige Stede, moest in 2001 wijken voor de aanleg van de Noord/Zuidlijn.

Sindsdien stond de kolom, die in 1988 op het Rokin werd geplaatst op initiatief van de Stichting Amsterdam Versierd van Geurt Brinkgreve, op een opslagterrein bij de IJtunnel. Met de terugplaatsing is extra haast gemaakt, zodat alle bedevaartgangers er vorig jaar weer langs konden lopen.

Dit jaar is de kolom echter niet te zien: de zuil bleek te onstabiel en is uit voorzorg weggehaald. Het is nog niet duidelijk of en wanneer de zuil terugkeert. 

6. Kan iedereen meelopen?

Iedereen die behoefte heeft aan bezinning is, mits van goede wil, welkom. Ook niet-gelovigen kunnen in stilte aansluiten. Voor jongeren van 14 tot en met 30 jaar is er een programma in de Mozes en Aäronkerk op het Waterlooplein.