PlusReconstructie

Waarom er niet werd ingegrepen bij de Arena: ‘Het was dit, of oorlog’

null Beeld Joris van Gennip
Beeld Joris van Gennip

Dat de harde kern van Ajax niet braaf op de bank zou blijven zitten bij een kampioenschap lag voor de hand. Het handhaven van de openbare orde, niet van de coronaregels, kreeg prioriteit. ‘Bij deze groep weet je dat elk optreden leidt tot escalatie.’

Naar schatting uiteindelijk 14.000 Ajaxsupporters juichten zondag bij de Johan Cruijff Arena het kampioenselftal toe. De beelden van grote groepen juichende mensen zonder mondkapje die lak hebben aan de afstandsregels leidden tot kritische reacties vanuit de zorg, samenleving én de politiek.

Demissionair ministers Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) en Hugo de Jonge (Volksgezondheid) kijken vooral bedenkelijk naar Ajax, omdat de spelers en staf ervoor kozen de schaal te tonen aan de toegestroomde supporters. Ook in de gemeenteraad klinken bezorgde geluiden, hoewel de politieke boosheid zich nu eens niet exclusief op de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema richt.

Moeilijker in het gareel te houden

Want in de eerste vijf maanden van 2021 is de meeste politici gebleken dat de samenleving steeds moeilijker in het gareel te houden is. Toenemende drukte bij mooi weer zorgde ervoor dat het Vondelpark al diverse keren met de lange lat moest worden ontruimd. De aanhoudende onrust op zondagmiddagen rond demonstraties tegen het coronabeleid is een aanwijzing dat de rek onder de bevolking eruit is. Ook op Koningsdag, dinsdag 27 april, was het veel te druk en werd ’s avonds ingegrepen.

Al langer geldt het credo dat alleen bij excessen wordt gehandhaafd, had burgemeester Halsema in aanloop naar Koningsdag benadrukt. Grote groepen zijn ongewenst en illegaal, maar als de openbare orde niet wordt verstoord, zijn bij stevig politie-ingrijpen de risico’s op escalatie groter dan de winst voor de gezondheid, is de gedachte.

Het was in die lijn ‘de minst slechte optie’ om de massa voor het parkeerdek zondag niet uiteen te slaan, besloot de driehoek van burgemeester, politiechef Frank Paauw en hoofdofficier van justitie René de Beukelaer. “Deze keuze is gemaakt om ongeregeldheden en escalatie van geweld te voorkomen,” zegt een betrokkene. Een ander: “Het is de eerste keer in decennia dat een kampioenschap van Ajax níet heeft geleid tot rellen in de binnenstad. Of we de huldiging eerder nou naar het Museumplein of naar de Arena verplaatsten: de rellen ontstonden toch. Dat zou nu zeker weer zijn gebeurd als we die oorlog waren aangegaan tegen de doorgesnoven en dronken meute.”

Hoofdcommissaris van de Amsterdamse politie Frank Paauw. Beeld ANP
Hoofdcommissaris van de Amsterdamse politie Frank Paauw.Beeld ANP

ZONDAG 25 APRIL

Dat het Ajaxkampioenschap óók in coronatijd een mensenmassa op de been zou brengen, is voor niemand een verrassing. Een belangrijke indicatie is de officieuze kampioenswedstrijd deze zondag, waarbij AZ wordt verslagen. PSV kan alleen nog met een mirakel de Amsterdammers de schaal ontfutselen. Er mogen 7500 toeschouwers in het stadion. Na afloop verzamelen zo’n tweeduizend fans zich onder aan het dek, waar spelers en technische staf zich even laten toejuichen. “Volgende week weer een feestje,” zegt er een tegen stadsomroep AT5. Via allerlei kanalen krijgt de politie vervolgens duidelijke signalen dat ‘de complete harde kern’ van Ajaxhooligans zich het kampioensfeest niet zal laten ontnemen.

DONDERDAG 29 APRIL

Gemeenteraadsleden uiten hun zorgen over het naderende officiële kampioenschap, bij winst op Emmen de zondag daarop. Eerder die dag geeft het kabinet toch geen toestemming voor het weer toelaten van 7500 supporters als nieuw Fieldlabexperiment. Dat is een teleurstelling: Ajax had die ochtend aangekondigd deze kaarten wel in de verkoop te doen onder voorbehoud van toestemming. Zo zou de club een feestelijke huldiging in het stadion kunnen organiseren die op tv kan worden uitgezonden. Maar dat plan gaat van tafel.

“Wij houden er rekening mee dat supporters zich bij de Arena zullen verzamelen en daar prepareren wij ons op,” zegt burgemeester Halsema tijdens een raadsvergadering. Daarmee creëert ze ruimte voor zichzelf en de politie. Het is immers geen belofte dat bij de Arena zal worden opgetreden. Later die middag volgt een driehoeksvergadering met politie en justitie. De stad wordt in staat van paraatheid gebracht.

Burgemeester Femke Halsema. Beeld ANP
Burgemeester Femke Halsema.Beeld ANP

VRIJDAG 30 APRIL

Aan het eind van de middag komt de driehoek nog een keer bij elkaar om definitief te besluiten over het arsenaal aan maatregelen voor zondag. Belangrijkste ingrediënt dat aan het begin van de avond wereldkundig wordt gemaakt is een noodbevel voor het Leidseplein en de directe omgeving. “De harde kern wilde het Leidseplein tot hét feestplein maken en zou zich niet laten verjagen, was de informatie,” zegt een ingewijde.

Een noodverordening maakt mogelijk dat bezoekers zondagmiddag gefouilleerd kunnen worden op alcohol, drugs of vuurwerk. Dat de horeca op verzoek van de gemeente de terrassen die middag binnenhoudt, is ook winst. Daardoor kan de sfeer op het plein niet onverwachts omslaan.

De noodverordening is bedoeld om gerichter te controleren, maar sluit het plein niet af voor passanten. Ook hier is het primaire doel niet om massa’s te voorkomen, maar om risico’s voor de openbare orde zo klein mogelijk te maken. De verordening is bovendien een signaal aan de harde kern dat in de binnenstad geen coulance zal bestaan.

ZONDAG 2 MEI

Burgemeester Halsema, politiechef Paauw en hoofdofficier De Beukelaer verzamelen zich op het hoofdbureau van politie aan de Elandsgracht om de gebeurtenissen van die dag te coördineren – samen met de commandanten van de politie. Aan het begin van de middag is er eerst nog een mars tegen het coronabeleid waarin duizend demonstranten meelopen, eindigend op de Dam.

Tegen de tijd dat de stoet daar arriveert, trappen Ajax en FC Emmen af. Al vrij snel is duidelijk dat de Emmenaren niet voor verrassingen gaan zorgen. De opwinding in de stad neemt toe. Op andere plekken in de stad, zoals het Rembrandtplein, volgen supporters de wedstrijd via hun telefoons op het terras. Als de wedstrijd is gewonnen, juichen ze, maar grote drukte blijft uit. Hier en daar wordt iemand aangehouden voor belediging van een agent of het afsteken van vuurwerk; tot ongeregeldheden komt het niet.

‘Het is te druk’

Ondertussen is het snel drukker geworden bij de Arena. ‘Kom niet naar de Johan Cruijff Boulevard bij de Arena. Het is daar te druk,’ twittert de gemeente om 12 minuten voor vier, als Ajax al een ruime voorsprong heeft genomen. De club gebruikt haar eigen mediakanalen (Twitter, Ajax.nl en de Ajaxapp) om de oproep van de gemeente een paar minuten later verder te verspreiden.

Rond de Arena is geen noodverordening van kracht. Officieel omdat er geen aanwijzingen zijn dat nabij het stadion ongeregeldheden dreigen, terwijl die informatie er voor het Leidseplein wel was.

Doorgesnoven, aangeschoten of dronken

Op de bekende plek aan de westkant, waar vaker feestelijke entrada’s worden gehouden, verzamelen zich naar schatting uiteindelijk zo’n 14.000 supporters, met de harde kern als voorhoede. “Bij deze groep weet je dat elk optreden tot escalatie leidt,” zegt een bron rond de driehoek. Een ander: “Je kunt niet meer dan 10.000 man wegjagen zonder een complete oorlog te ontketenen, zeker niet als een enorme groep doorgesnoven, aangeschoten of dronken is gearriveerd. Wie denkt dat de werkelijkheid zo maakbaar is dat we hadden kunnen voorkomen dat het druk zou worden bij de Arena, heeft het mis.”

Hoewel de coronaregels consequent worden overtreden, houdt de politie zich omwille van de openbare orde voornamelijk afzijdig, waardoor escalatie uitblijft. Het bewaken van de relatieve rust krijgt de prioriteit. Een bron: “Het geeft een lelijk plaatje en we zijn daar niet trots op, maar het was van alle slechte opties de minst slechte.”

23 arrestaties

Waar tientallen huldigingen van Ajax leidden tot oorlogjes in wolken traangas en bomvolle cellencomplexen, worden zondag niet meer arrestanten gemaakt dan in sommige uitgaansnachten voor de lockdown. Vechtpartijen tussen gedrogeerde hooligans onderling en het bezit van een ijzeren slagpijp brengen het totaal aantal arrestanten op 23.

Kort na de met 4-0 gewonnen wedstrijd verschijnen selectie en staf op het parkeerdek. Daar wordt de kampioensschaal getoond aan de uitzinnige menigte.

null Beeld ANP
Beeld ANP

“Dat de spelers van het veld meteen naar het dek doorliepen was een spontane actie en niet afgesproken,” aldus een woordvoerder van de club. “Zij hoorden het kabaal van buiten en wilden daarheen.”

Opzwepen van de massa

Totaal onverwachts komt dat ook weer niet voor de clubleiding. Er zijn al ‘voorzorgsmaatregelen’ genomen. Zo staat er geluidsapparatuur klaar om eventueel de menigte mee te kunnen toespreken en te manen kalm naar huis te gaan.

De driehoek ziet het live via een videoverbinding gebeuren, maar de massa is op dat moment al te groot om nog in te grijpen. Wel krijgt Ajax na een kwartiertje een seintje vanuit de Elandsgracht dat het opzwepen van de massa nu wel heel lang duurt. Kort daarna vertrekken de spelers en de staf weer uit het zicht, waarna de supporters zich op verzoek van de politie goeddeels naar huis begeven.

Het is een omstreden moment, omdat in de ogen van critici de club het schenden van de coronaregels beloont. Bij Ajax zien ze dat anders en denken ze dat het bijdroeg aan een sneller en relatief kalm einde van het spontane kampioensfeest. De woordvoerder: “Gezien de enorme hoeveelheid fans die zich buiten hadden verzameld, was dit waarschijnlijk wel beter dan het negeren.”

Een andere betrokkene beaamt dat. Dát de Ajaxspelers en het bestuur zich aan de massa toonden, was ‘hartstikke goed’. “Je laat even je gezicht zien en vraagt daarna iedereen weg te gaan. Dat gebeurde ook.”

Opluchting

De politie probeert het wegstromen van de massa in goede banen te leiden, bijvoorbeeld door maar vijfhonderd supporters toe te staan in een metrostel waarin er normaal, buiten coronatijd, duizend passen.

Diezelfde avond spreken Halsema, Paauw en De Beukelaar hun zorgen uit vanwege het overtreden van de coronaregels. Maar er heerst ook opluchting. Want het scenario waarbij groepjes uitzinnige fans op verschillende plekken in de stad hun eigen feestje zouden vieren, al dan niet gepaard met vernielingen en vuurwerk, is voorkomen.

Er is onderling gevochten, ja, en zelfs een fotograaf kreeg klappen, maar grootschalige ongeregeldheden blijven uit. “Het was te druk, maar we hebben ook de verantwoordelijkheid over de openbare orde in de rest van de stad. Er is voorkomen dat de lont in het kruitvat werd gestoken.” Een ander: “De volgende keer zou ik het weer zo willen doen. Zonder zelf een burgeroorlogje aan te jagen.”

Verantwoording

Voor deze reconstructie sprak Het Parool met zes direct betrokkenen bij de gebeurtenissen van zondag 2 mei. Hun namen zijn bekend bij de redactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden