VU stopt met omstreden mensenrechtencentrum: ‘Onderzoekers kritiekloos en kwetsbaar’

Een centrum van de Vrije Universiteit dat met Chinees geld onderzoek deed naar mensenrechten, wordt opgeheven. Een onafhankelijke commissie oordeelt kritisch over de gebruikte wetenschappelijke methodes en vindt de onderzoekers kwetsbaar voor politieke beïnvloeding. Ook is er onvoldoende openheid geweest over de financiering.

Edwin van der Aa
Een onafhankelijke commissie oordeelt kritisch over de gebruikte wetenschappelijke methodes en vindt de onderzoekers kwetsbaar voor politieke beïnvloeding. Beeld ANP
Een onafhankelijke commissie oordeelt kritisch over de gebruikte wetenschappelijke methodes en vindt de onderzoekers kwetsbaar voor politieke beïnvloeding.Beeld ANP

Begin dit jaar meldde de NOS dat het Cross Cultural Human Rights Centre van de VU in Amsterdam onderzoek deed naar mensenrechten met behulp van enkele tonnen per jaar van een Chinese universiteit. Die zijn in dat land nauw verbonden aan het politieke regime, de communistische partij. Hoogleraren van het centrum pleitten geregeld voor een alternatieve visie op mensenrechten, onder meer als het gaat over China.

De oprichter en directeur van het centrum, hoogleraar Tom Zwart van de Universiteit Utrecht, ontwikkelde bijvoorbeeld de zogenaamde receptorbenadering op het vlak van mensenrechten. Die zienswijze maakt onderscheid tussen moderne (westerse) en traditionele samenlevingen, zoals China en Afrika. Bij ons wordt vooral gekeken naar de rechten van de individuele mens, maar daar neemt het gemeenschapsbelang meestal de hoofdrol in.

Geen kopie

In interviews maakte Zwart vervolgens het punt dat westerse politici niet moeten bepalen hoe er wordt gedacht over mensenrechten. Ook moet de ontwikkeling van mensenrechten in China geen kopie zijn van het Westen. Een andere medewerker van het centrum, hoogleraar Peter Peverelli, bestempelde zelfs de verhalen over werkkampen voor de onderdrukte Oeigoeren als ‘geruchten’ en stelde dat het tegenwoordig in de mode is om kritisch op China te zijn.

De werkzaamheden van het centrum waren al opgeschort na de publicatie in januari. Nu het onafhankelijk onderzoek is afgerond, stelt rector magnificus Jeroen Geurts van de VU: “De commissie heeft geen bewijs gevonden dat individuele onderzoekers hun opvattingen hebben laten ‘kopen’ of dat onder druk van Chinese financiers sprake is geweest van zelfcensuur.” Toch is de kritiek op de werkwijze zo heftig dat ‘het centrum niet in zijn huidige vorm en onder de huidige voorwaarden kan worden voortgezet’.

Uit het rapport zelf blijkt dat de onderzoekers van het centrum ‘oprecht’ waren in hun missie en steeds open zijn geweest over hun benadering. Echter: ‘Door te claimen dat een sociaalwetenschappelijke theorie wordt toegepast, door die onvoldoende te verantwoorden, door in publicaties kritiekloos aan te sluiten op de mensenrechtenvisie van de Chinese president en door nergens melding te maken van de externe financiering, maken de onderzoekers van het centrum zichzelf kwetsbaar voor politieke inkadering.’

Situatie verslechterd

De commissie benadrukt wel dat de situatie rond academische vrijheid in China sinds het opzetten van het centrum is verslechterd. Dat is volgens de leden belangrijk, gelet op de samenwerking met onderzoekers in China en met Chinese onderzoekers in Nederland. ‘De academische wereld moet zien om te gaan met het feit dat kwetsbaarheid voor ongewenste beïnvloeding of zelfs inmenging een realiteit is geworden.’

De VU distantieert zich in een persbericht nog uitdrukkelijk van de uitlatingen van de medewerker over de positie van de Oeigoeren. ,Deze uitlatingen zijn in een niet-wetenschappelijke context gedaan en vallen derhalve onder de vrijheid van meningsuiting.’ Maar: “De vergoelijking of zelfs ontkenning van de situatie van de Oeigoerse moslims is bijzonder ongepast en levert op geen enkele manier een positieve bijdrage aan het verbeteren van de benarde situatie waarin deze bevolkingsgroep verkeert,” aldus Geurts.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden