PlusReportage

Vraag om gerechtigheid voor Decembermoorden keert elk jaar terug – ‘Het duurt allemaal tergend lang’

Voor de 41ste keer werden donderdagavond de Decembermoorden herdacht. Al veertig jaar klinkt de roep om gerechtigheid. ‘Bouterse krijgt de juridische mogelijkheden die hij de slachtoffers nooit heeft gegund.’

Patrick Meershoek
Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam, donderdagavond tijdens de herdenking van de Decembermoorden. Het is veertig jaar geleden dat vijftien vooraanstaande Surinamers werden vermoord onder het bewind van Desi Bouterse. Beeld ANP
Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam, donderdagavond tijdens de herdenking van de Decembermoorden. Het is veertig jaar geleden dat vijftien vooraanstaande Surinamers werden vermoord onder het bewind van Desi Bouterse.Beeld ANP

De tranen van premier Joop den Uyl in de Mozes en Aäronkerk tijdens de eerste herdenking op zondag 12 december 1982. Dat is de herinnering die meteen naar boven komt bij Romeo Hoost, vanaf het eerste begin als organisator betrokken bij de herdenking van de Decembermoorden. “Die tranen zijn een begrip geworden en een symbool van de schok, de verontwaardiging en het verdriet over wat er vier dagen eerder was gebeurd in Fort Zeelandia. Het was eigenlijk niet te bevatten.”

Die eerste herdenking bleek het begin van een lange traditie. Elk jaar komen op 8 december de nabestaanden en hun sympathisanten samen om de moord op vijftien vooraanstaande Surinamers te herdenken en, steeds opnieuw, te vragen om gerechtigheid. Hoost is een van de weinigen, misschien wel de enige, die alle herdenkingen heeft bijgewoond. “Vroeger kwamen de partners van de slachtoffers en hun ouders. Nu komen de kinderen en kleinkinderen die hun opa nooit hebben gekend.”

Uitspraak komt begin volgend jaar

Veertig jaar na de moorden loopt de toenmalige legerleider Desi Bouterse, later president van Suriname, nog steeds vrij rond, in afwachting van een uitspraak in hoger beroep. Dat oordeel wordt begin volgend jaar verwacht. “Het duurt allemaal tergend lang,” verwoordt Hoost de gevoelens onder de nabestaanden. “Tegelijkertijd krijgt Bouterse de juridische mogelijkheden die hij de slachtoffers nooit heeft gegund. Wanneer hij naar de gevangenis wordt gebracht, kan hij niet zeggen dat de rechters onzorgvuldig te werk zijn gegaan.”

Ook de 41ste editie van de herdenking staat in het teken van gerechtigheid. Burgemeester Femke Halsema spreekt over de lessen van de Decembermoorden. “Politiek geweld kweekt meer politiek geweld, onvrijheid brengt meer onvrijheid. Samenlevingen van minderheden, of dat nu gaat om Suriname of Amsterdam, vragen om meer democratie, niet minder. Juist door pal te staan voor de waarden van democratie en rechtsstaat eren we de nagedachtenis aan de slachtoffers van de Decembermoorden.”

Bloedrood verleden

Een bijzondere spreker is oud-minister Jan Pronk, van wie twee jaar geleden een politieke terugblik verscheen op de relatie tussen Nederland en Suriname. “Veertig jaar na de moorden zullen wij ook rekenschap moeten geven van het bloedrode verleden dat vanuit Nederland Suriname is aangedaan. Die rekenschap vraagt om bescheidenheid en verantwoordelijkheidsgevoel.” Met een verwijzing naar de actualiteit: “Het gehannes in Den Haag over excuses omtrent het slavernijverleden, zonder met Suriname te praten over inhoud en vorm, past daar niet bij.”

Voor het eerst aanwezig bij de herdenking is de Stichting Gerechtigheid en Waarheidsvinding, een groep nabestaanden van de Rijswijkse moorden van 1985. De moord op drie leden van een bandje dat repeteerde in een gebouw waar ook de Bevrijdingsraad voor Suriname vergaderde, werd nooit opgehelderd, maar alle verdenkingen wezen naar Bouterse. “De aanslag is nooit opgehelderd,” stelt nabestaande Sietske van Putten in de Amstelkerk. “De moorden zijn in de doofpot verdwenen.”

Wat wordt er verborgen gehouden?

Daar heeft het alle schijn van. De Rijswijkse politie staakte indertijd na enkele maanden het onderzoek met de conclusie dat er geen sprake was van een politieke aanslag. De Stichting heeft in november jongstleden alsnog een verzoekschrift bij de staat ingediend, met als doel inzage in geheim verklaarde documenten, die tot nog toe in de kluis zijn gebleven. Van Putten: “Wat wordt er verborgen gehouden en waarom? Hield Nederland Bouterse de hand boven het hoofd?”

Met dat verzoek om openheid voegt de Stichting zich bij de velen in Nederland en Suriname die met vragen zitten over bijvoorbeeld de betrokkenheid van Nederland bij de militaire staatsgreep van 1980. Van Putten in de Amstelkerk: “De geschiedenis kun je niet achter je laten als je niet weet wat er is gebeurd, als er geen gerechtigheid heeft plaatsgevonden. Zonder democratische rechtsstaat is er geen toekomst. Dat geldt voor zowel Nederland als voor Suriname.”

December 1982

De dood van vijftien mensen op 8 en 9 december 1982 in Suriname wordt gezien als het dieptepunt in de geschiedenis van de jonge staat Suriname, onafhankelijk sinds 1975.

In de ochtend van 8 december 1982 werden in de hoofdstad Paramaribo vijftien mensen, onder wie journalisten, advocaten, hoogleraren, zakenlieden, twee reeds gedetineerde militairen en een vakbondsleider, van hun bed gelicht en gearresteerd. Ze werden naar Fort Zeelandia gebracht, dat diende als hoofdkwartier van opperbevelhebber Desi Bouterse. Die verscheen die avond op de Surinaamse televisie met de mededeling dat er was ingegrepen om een ‘poging tot een staatsgreep’ te verijdelen. Een van de arrestanten, Jozef Slagveer, verscheen zwaar gehavend in beeld met een ‘bekentenis’ over een voorbereiding van een coup.

Die nacht werden in de stad geregeld schoten gehoord, de volgende ochtend werden bij het mortuarium lijken afgeleverd in zakken. Honderden mensen hadden zich er verzameld en militairen moesten in de lucht schieten om de orde te bewaren. Bouterse zei later dat de vijftien ‘op de vlucht’ waren neergeschoten.

Het Nederlandse Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM) meldde in februari 1983 op basis van ooggetuigenverslagen details over de verminkte lijken. Nagenoeg alle lichamen vertoonden sporen van zware mishandeling en alle lichamen hadden kogelgaten, sommige zelfs tientallen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden