PlusExclusief

Voor ‘gewone’ winkels is bijna geen bestaansrecht meer in de Damstraat

Kledingwinkels leggen het af tegen het toerisme: in het pand van Yucca, hoek Damstraat - Oudezijds Voorburgwal, komt een tatoeagestudio.  Beeld Jakob van Vliet
Kledingwinkels leggen het af tegen het toerisme: in het pand van Yucca, hoek Damstraat - Oudezijds Voorburgwal, komt een tatoeagestudio.Beeld Jakob van Vliet

Ook nu er nauwelijks bezoekers zijn, gaat op de achtergrond de worsteling om de binnenstad minder toeristisch te maken gewoon door. Deel 3 van de serie Slag om de binnenstad: ondanks jarenlange inspanningen van de gemeente is er voor ‘gewone’ winkels bijna geen bestaansrecht meer in de Damstraat.

Ruben Koops

Door de Damstraat en de Nieuwe Hoogstraat, het doorgaans zo drukke winkelgebied tussen de Dam en de Nieuwmarktbuurt, fietsen ondanks de lockdown nog best veel mensen. Het zijn vooral forenzen – nu er geen toeristen zijn is de doorgaande fietsroute goed te gebruiken.

Op verschillende etalages in de straat hangen bordjes met ‘Te Huur’. Vaak zijn het toeristische winkeltjes of horeca met een torenhoge huur, die het gebrek aan toeristen door de pandemie niet lang vol kunnen houden.

Maar achter sommige leegstaande panden schuilt een veel pijnlijker verhaal. Zoals bij de voormalige kledingwinkel Yucca, die afgelopen najaar de deuren heeft gesloten. In het beeldbepalende hoekpand op de hoek Oudezijds Voorburgwal en Oude Doelenstraat werd sinds 1981 damesmode verkocht, maar binnenkort opent er waarschijnlijk een tatoeagestudio.

Ook de vintage kledingwinkel Mood Indigo gaat dit jaar stoppen. Yucca dreef de laatste jaren op toeristen, aangezien Amsterdammers nauwelijks meer in de straat komen. Nu die ook wegblijven, durven de eigenaren van de kledingzaak geen nieuwe collectie meer te bestellen. De sluiting van Yucca is een signaal dat winkels die zich niet op de toerist richten, geen bestaansrecht hebben in de straat.

Te druk om gezellig te winkelen

In wijkblad d’Oude Binnenstad beschrijft voormalig winkelmedewerker Martha Wezelman van Yucca hoe de Oude Doelenstraat veranderde onder invloed van het massatoerisme. “Qua mode moeten we het vooral hebben van vaste klanten. Maar na 2000 werd het in deze buurt te druk om gezellig te winkelen,” zegt Wezelman. “Vaste klanten gingen de zaak in het weekend mijden. Zaterdag en zondag, voorheen bij ons de drukste dagen, werden nu de stilste. De zon­dag hebben we om die reden afgeschaft, de donderdagavond idem.”

Ondanks de jarenlange aandacht van de gemeente, ondernemersverenigingen en allerlei andere instanties blijven de winkels met een aanbod voor reguliere stadsbewoners het afleggen tegen op toerisme gerichte ondernemers. De verschraling is een zichzelf versterkend effect.

“Er zijn gewoon niet veel winkeliers die de gevraagde huren in deze straat kunnen opbrengen zonder uitsluitend op toeristen in te spelen,” zegt winkelstraatmanager Monique Schüssler. “Amsterdammers laten dit deel van de stad daardoor helaas links liggen.”

Dure hobby

Ook boekhandelaar Sander Kok van Antiquariaat A. Kok & Zn. in de Damstraat, die verderop nog een ander winkelpand verhuurt, zag zijn huurder – wederom een kledingzaak – onlangs vertrekken. “Het runnen van een niet-toeristische winkel is bijna niet meer mogelijk in deze buurt,” zegt Kok. “Tijdens lockdowns wisten Amsterdammers deze straat wel te vinden, maar zodra die toeristenmeute weer terugkomt, zoals afgelopen zomer, wordt het hier zo druk dat zij de straat mijden.”

Zijn antiquariaat houdt het vooralsnog vol, mede dankzij de grote online belangstelling die zijn bijzondere collectie trekt, maar de situatie verbetert niet. “Een winkel openhouden in dit deel van de binnenstad is eigenlijk een hele dure hobby.”

Kok scheert niet alle toeristische bezoekers over één kam. Hij maakt onderscheid tussen dagjesmensen en de toeristen die voor een ‘Hangover-beleving’ komen, vernoemd naar de populaire Hollywoodfilm over een escalerend vrijgezellenfeest van een groep mannen. “De Hangover-toerist was tijdens corona een poosje weg en toen merkten wij meteen dat een lokaal publiek terugkwam dat wij in geen jaren hebben gezien.”

‘Zo’n gebouw is iemands pensioen’

Voor het leegstaande pand van Kok hebben zich onlangs een koekjeswinkel en een wafelbakker aangemeld als potentiële huurders. “Het runnen van een toeristische winkel is bijna niet mogelijk omdat er geen klandizie meer voor is. Je kunt de eigenaar van het Yuccapand die tatoeagestudio wel verwijten, maar zo’n gebouw is ook iemands pensioen. Het moet bovendien tegen hoge kosten onderhouden worden. Ik hoorde dat die tatoeagestudio nog een van de betere potentiële huurders was.”

Kok verhuurt zelf ook een winkelruimte aan een smartshop, voorheen een glaswinkel die het assortiment in de loop der jaren veranderde. “Die maakt het uiteindelijk mogelijk dat we verderop twee woningen in het sociale segment kunnen aanhouden.”

Kok is al bijna twintig jaar betrokken bij het verbeteren van de Damstraat en de Hoogstraten. Soms tegen beter weten in, want het omslagpunt is wat hem betreft al lang voorbij. Hij erkent dat de gemeente al minstens even lang veel aandacht steekt in het doorbreken van de toeristische monocultuur. Zo werd in 2017 een verbod ingesteld op het openen van nog meer toeristische kaaswinkels, souvenirwinkels, minisupermarkten en fietsverhuurders.

Bovendien komt er een vergunningsplicht, specifiek voor de Damstraat en de Hoogstraten, waardoor alle zittende winkeliers en ondernemers die actief zijn in de buurt, worden doorgelicht. En onlangs opende de gemeente ‘Op nummer Negen' in de Nieuwe Hoogstraat, een soort inloophuis voor buurtbewoners en winkeliers die assistentie nodig hebben.

‘Gemeente kon beloften niet waarmaken’

Maar ondanks alle beloften en nieuwe pogingen om het verschil te maken in het 1012-gebied, zoals deze week met de aankoop van negen toeristische panden in de Oudebrugsteeg door de gemeente en de NV Zeedijk, signaleert Kok ook iets anders. “We hadden hier in de straat een convenant waarin vastgoedeigenaren, de gemeente en het bedrijfsleven beloofden er de schouders onder te zetten. Maar de gemeente kon de beloften niet waarmaken. Dat schept geen vertrouwen.”

Kok waarschuwt dat het aankopen van vastgoed door publieke partijen als de NV Zeedijk heel daadkrachtig overkomt, maar dat er iets moet veranderen aan de bron van de aantrekkingskracht van al die ‘Hangover-toeristen’ in het centrum. Hij doelt op de raambordelen en de handel in drugssouvenirs. “Dat moet echt wat minder expliciet. Zolang dat onveranderd blijft, zal de binnenstad blijven wegglijden,” waarschuwt Kok.

Het verval beperkt zich volgens hem niet tot de Damstraat. “De Nieuwmarkt was vijf jaar geleden een Amsterdams paradijsje, nu zijn bijna alle kroegen overgenomen. Ik zag daar laatst een bord waarop ‘pizza nutella’ wordt aangeprezen. Het is in het centrum echt allang geen vijf voor twaalf meer.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden