PlusPortretten

Vier Amsterdamse Belarussen over hun vaderland: ‘Ik ben zo trots’

De een demonstreerde zelf na de omstreden verkiezingen, de ander zag vooral op televisie hoe landgenoten werden mishandeld en gearresteerd. Vier Amsterdamse Belarussen aan het woord over de situatie in hun vaderland.

Vladislav Ermak.Beeld Hanna Snijder

Vladislav Ermak (26), asielzoeker

Tien maanden geleden kwam Vladislav Ermak naar Nederland, in de hoop op een verblijfsvergunning. Een leven in Belarus zag hij niet meer zitten. Hij spreekt geen Nederlands, geen Engels, alleen Russisch. Een vriend tolkt. Met een rood-zwart mondkapje met drie Andreaskruizen half voor zijn mond vertelt hij zijn verhaal. “In 2010 ben ik gearresteerd tijdens een vreedzame bijeenkomst tegen het regime. Ze hebben me geslagen. Ik moest drie jaar lang in een open detentiecentrum wonen waar ik wel naar buiten kon, maar waar ze me constant in de gaten hielden.”

Ermak besloot de verkiezingen niet af te wachten en vertrok. “Sommige mensen die tegen het regime zijn, zijn voorafgaand aan de verkiezingen opgepakt. Dat wilde ik niet meemaken. Het is bovendien voor mij geen leven in Belarus: ik ben gay en tijdens een inval in een gayclub heeft de politie mijn naam en die van alle anderen genoteerd. Toen ik in november door drie mannen op straat werd aangevallen, besloot ik voorgoed weg te gaan. Nooit ga ik meer terug.”

Hij heeft veel contact met zijn vrienden uit Minsk, zijn geboortestad. Een vriendin van hem, Masha, is tijdens de demonstratie opgepakt en pas na enkele dagen vrijgelaten. “Zij vertelde dat mannen en vrouwen in een bus werden gestopt. ‘We gaan jullie leren op wie je moet stemmen,’ werd er geroepen. Mannen werden geslagen en vrouwen werden bedreigd met verkrachting. Masha kreeg twee, drie dagen geen eten en drinken en kon niet naar het toilet.” Ook andere vrienden zijn gearresteerd; een van hen wordt nog steeds vermist. “Zijn ouders zijn heel bezorgd,” zegt Ermak.

Over zijn toekomst in Nederland is hij positief. “Ik heb goede hoop dat ik een verblijfsvergunning krijg. Dan wil ik hier studeren en programmeur worden, bijvoorbeeld.” Over de toekomst van Belarus is hij een stuk pessimistischer. “Rusland staat nooit toe dat Belarus een democratie wordt. De komende twintig jaar zal het intolerante klimaat jegens homo’s ook niet veranderen.”

Elena Uss (44), medisch directeur in de farmaceutische industrie

Elena Uss.Beeld Hanna Snijder

“In Nederland moet ik altijd veel uitleggen over mijn land, het is hier niet zo bekend,” zegt Elena Uss. “De meeste Nederlanders weten weinig van de politieke situatie. Ze kennen vaak wel de bijnaam van de huidige president: de laatste dictator van Europa.”

Uss kwam eind 2001 als 25-jarige naar Amsterdam om als onderzoeker op de afdeling experimentele immunologie bij het AMC aan de slag te gaan – vijf jaar later promoveerde ze. Nu werkt ze bij een farmaceutisch bedrijf in Almere. “In Belarus waren mijn perspectieven niet rooskleurig, ook niet wat het salaris betrof.”

De situatie in haar geboorteland volgt ze op de voet. Soms zit ze uren naar de beelden te kijken. Het doet haar pijn als ze over de vernederingen, bedreigingen en mishandelingen van de demonstranten hoort en de paarsblauwe striemen op hun lichamen ziet. “Het maakt me emotioneel. Ook nu, als ik erover spreek. Dat leed van de mensen… het is een bloedbad op sommige plekken. Het is ongekend. De demonstranten zijn bang, maar ze schuiven hun angst opzij en protesteren. Ik ben zo trots op de Belarussen.”

Met haar moeder, die boven de zeventig is en nog in Belarus woont, heeft ze veel telefonisch contact. “Zij ziet nog meer leed dan ik.”

Uss vraagt zich vaak af wat ze kan doen. In Den Haag liep ze een kleine week geleden mee met de solidariteitsmars. “Zo laat ik mijn stem horen.”

Terug naar Belarus wil ze beslist niet. “Ik heb hier een leven opgebouwd en heb twee kinderen van tien en twaalf.”

Ze hoopt dat de demonstraties en stakingen resultaat hebben. “Ik hoop op eerlijke verkiezingen en dat Belarus een echte democratie wordt met economische welvaart. De Belarussen willen Loekasjenko niet meer aan de macht.”

Lena – liever geen achternaam (31), werkzaam in de telecommunicatie

Lena.Beeld Hanna Snijder

In 2012 kwam Lena als toerist naar Amsterdam. Ze werd verliefd op de stad en besloot haar master International Development Studies aan de Universiteit van Amsterdam te volgen. Politieke redenen om uit Belarus te vertrekken had ze niet, zegt ze. “Ik hou van Belarus. Mijn familie woont er en ik wil daar straks ook weer wonen. Het is mijn thuis. Mijn dochter moet ook het land leren kennen. Als je niet betrokken bent bij de politiek, kun je goed in Belarus wonen.”

Dat de verkiezingen zo uit de hand zijn gelopen, vindt ze verschrikkelijk. “De situatie was altijd al slecht. We hebben al jaren politieke gevangenen. Je kon nooit je mening uiten. Als je dat wel deed of protesteerde, kwamen ze je halen en ondervragen. Maar het is nooit eerder zo slecht geweest als nu.”

In het verleden heeft ze zelf ook gedemonstreerd, maar ze is nooit opgepakt. “Dat is puur een kwestie van geluk. Iemand naast me in de demonstratie pakten ze wel op.”

Lena was tijdens de verkiezingen toevallig in Belarus voor familiebezoek. Ze heeft toen ook kunnen stemmen: op Svetlana Tichanovskaja. “Het was eigenlijk een heel feestelijke gebeurtenis. Iedereen had witte armbandjes om als teken van eerlijke verkiezingen en als steun­betuiging voor de oppositie. Maar toen we de volgende dag naar Nederland reisden, zagen we hoe verschrikkelijk de situatie werd. Hart­verscheurend: die arrestaties, mishandelingen en het opsluiten van veertig mensen in een cel met plaats voor zes. Sommige mensen zijn nog steeds ­vermist.”

“Tegelijkertijd is er eensgezindheid en ­solidariteit onder de Belarussen. Er is geen weg meer terug, alhoewel Loekasjenko zijn macht niet gemakkelijk zal opgeven. Er zullen mensen sneuvelen in de strijd. Er is geen revolutie ­zonder bloed.”

Tasha Arlova (31), student aan de Gerrit Rietveld Academie

Tasha Arlova.Beeld Hanna Snijder

Slapen lukt Tasha Arlova amper. Zich concentreren op haar laatste studiejaar valt ook niet mee. Haar gedachten zijn bij haar demonstrerende kompanen in haar geboorteland. Via sociale media krijgt ze de ene update na de andere. Hoewel ze het gevaar er wel van inzag, besloot ze toch naar Belarus te gaan om de verkiezingen bij te wonen. “Het voelde beter om daar te zijn. Ik wilde bij mijn vrienden, bij mijn eigen mensen zijn. Ik wilde ze steunen. Het voelde niet goed om in Nederland te blijven.”

Maar toen op de verkiezingsdag het internet uitviel en de uitslag op zich liet wachten, werd ze nerveus. “We wisten niet wat er stond te gebeuren. Dat Loekasjenko zijn macht en geweld ging gebruiken, voelden we aan.”

Loekasjenko claimde uiteindelijk 80 procent van de stemmen. De ontsteltenis was groot. “Hoe durft hij. 80 procent! Dit was een grap. Zo ongeloofwaardig.”

De volgende dag besloot Arlova ondanks haar angst toch met vrienden de straat op te gaan. De arrestaties en mishandelingen, de beelden en verhalen van de mensen die de striemen op hun rug en benen lieten zien, schokten haar. “Ik kon niet meer praten.”

“De eerste dagen na de verkiezingsuitslag was de spirit onder demonstranten goed. Inmiddels is de stemming veranderd. Mensen zijn down en uitgeput. Ik houd hoop, hoewel ik bang ben dat bij nog meer repressie intellectuelen en veel anderen het land zullen verlaten.”

Ze is inmiddels weer terug in Amsterdam. Spijt dat ze naar Belarus is gegaan, heeft ze niet. “Er waren zoveel mensen op straat. Dat was goed om te zien. Mensen zijn bang, maar nemen het risico en verzamelen moed om te protesteren. Als je dat niet doet, verlies je. Dat is nog veel angstiger.”

Loekasjenko belooft protesten te stoppen

Na een paar flinke opdoffers voor zijn gezag trekt de Belarussische president Aleksandr Loekasjenko de teugels weer aan en zegt de protesten spoedig te stoppen. Tegelijkertijd spoort de oppositie de Belarussen aan harder te protesteren.

In een videoboodschap riep de gevluchte oppositieleider Svetlana Tichanovskaja de bevolking gisteren op niet te zwichten voor intimidatie en de acties op te voeren. De naar Litouwen gevluchte presidentskandidaat zei naar Belarus terug te keren als de kust veilig is.

Dat zit er voorlopig nog niet in. Sterker: Loekasjenko beloofde gisteren de protesten snel neer te zullen slaan. “Geloof me, we gaan dat probleem de komende dagen oplossen,” sprak hij een menigte landbouwarbeiders toe.

Strafrechtelijk onderzoek

Even leek Loekasjenko’s macht aan het wankelen te zijn gebracht door de aanhoudende protesten, die losbarstten na de volgens de oppositie en het Westen oneerlijk verlopen verkiezingen op 9 augustus. Maar nadat hij maandag tijdens een toespraak uitgejoeld werd door arbeiders, lijkt de al 26 jaar regerende president in zijn oude gewoonten van repressie en intimidatie te vervallen.

De oproerpolitie – die in de eerste dagen na de verkiezingen meedogenloos optrad tegen de demonstranten, maar waarvan tot halverwege deze week geen spoor meer te bekennen was – is inmiddels terug van weggeweest bij de protesten.

Deelnemers aan de protesten werden door de procureur-generaal gewaarschuwd dat zij vervolging riskeren en drie oppositieleden zijn opgeroepen door justitie voor verhoor in een strafrechtelijk onderzoek naar een nieuw opgericht comité, dat de machtsoverdracht zou moeten overzien. Nog eens vele stakende arbeiders werden gisteren verhoord door de inlichtingendienst KGB en de leider van een staking is opgepakt.

De EU heeft sancties aangekondigd tegen Belarus en opgeroepen de vervolging van de oppositie te staken. Maar Loekasjenko, die zich gesteund waant door buurland Rusland, lijkt zich daar weinig van aan te trekken. De Russische president Vladimir Poetin pleit echter voor een dialoog met de demonstranten om een einde te maken aan de politieke crisis, meldde staatspersbureau TASS.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden