Verwoestend rapport over tragisch einde Famke (14): hulpverlening heeft gefaald

Liefst elf instellingen faalden ernstig in de hulp voor Famke Koeman (14), terwijl haar moeder onterecht buitenspel werd gezet. Vorig jaar werd ze doodgeschoten door haar vader, die daarna zichzelf doodde.

Herdenking voor de 14-jarige Famke Koeman in de Eerste Atjehstraat. Beeld Joris Van Gennip
Herdenking voor de 14-jarige Famke Koeman in de Eerste Atjehstraat.Beeld Joris Van Gennip

De elf betrokken instanties, inclusief de rechterlijke macht, zijn ernstig in gebreke gebleven in de bescherming van de 14-jarige Amsterdamse Famke Koeman. Het meisje werd december vorig jaar in de Eerste Atjehstraat doodgeschoten door haar vader, die daarna zichzelf om het leven bracht.

Dat is de conclusie van Corinne Dettmeijer, voormalig kinderrechter en Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld in haar vandaag gepubliceerde rapport Onmacht, een opdracht van burgemeester Halsema en wethouder Kukenheim (Jeugd en Zorg). Dettmeijer analyseerde negentien maanden van hulpverlening van elf instellingen tussen mei 2019 en 28 december 2020 om uit te zoeken hoe het tot dit tragische einde kon komen met Famke.

Na de scheiding van haar ouders kon Famke als tiener in een paar jaar ernstig afglijden. Ze spijbelde, kwam niet meer opdagen bij de Vinse School, ging met de verkeerde mensen om, raakte op het criminele pad en er waren serieuze signalen van loverboys. Haar vader leed aan zware depressies en ernstige wanen. Moeder Ineke deed dringend en aanhoudend een beroep op hulporganisaties, maar moest toezien hoe Famke ieder contact weigerde en uiteindelijk in maart vorig jaar volledig bij haar vader ging wonen – met toestemming van de rechter. Op 28 december werd Famke door haar vader doodgeschoten.

Signalen gemist

Dettmeijer concludeert nu dat moeder Ineke door de rechtbank Amsterdam ‘buiten spel is gezet’ door de omgangsregeling met Ineke stop te zetten en Famke zich bij haar vader te laten inschrijven zonder Ineke op ‘de wettelijke voorgeschreven wijze te horen’. ‘Het beslissen over de uitoefening van het ouderlijk gezag en de omgang tussen een ouder en haar kind, zonder die ouder formeel te horen is een schending van het rechtsbeginsel van hoor en wederhoor en in strijd met de wet,’ aldus Dettmeijer.

De hulpinstellingen, waaronder het Ouder Kind Team (OKT), Veilig Thuis, Jeugdbescherming en de Raad voor de Kinderbescherming, hebben volgens Dettmeijer de signalen van de ernstige situatie waarin Famke verkeerde gemist. Famkes vader, die hulpverlening afhield, kreeg daarbij ruimte de regie te voeren over de jeugdhulp omdat die vanuit de betrokken instellingen ontbrak. ‘Dat er ruim zes maanden geen enkel zicht was op deze jeugdige is onaanvaardbaar,’ stelt Dettmeijer.

Instanties reageerden niet of te laat, werkten onvoldoende samen waardoor niet tijdig en onvoldoende hulp werd geboden. Dettmeijer constateert dat bij elke stap veel tijd is verspild. Iedere organisatie wil de problematiek opnieuw analyseren en nam niet of onvoldoende mee wat de voorgaande instelling heeft geconstateerd. ‘Dat duidt op onvoldoende vertrouwen in elkaars deskundigheid’.

Manipulatief gedrag

Signalen waren er genoeg: de school meldde Famke in juli 2020 aan bij Leerplicht maar deze zette geen verdere stappen om te handhaven. Ze was bij de politie bekend vanwege meldingen van slachtofferschap mensenhandel en betrokkenheid bij straatroof, winkeldiefstal en een vechtpartij. In september ontving Veilig Thuis een melding dat Famke in hotels verbleef en omging met oudere jongens die haar ook mishandelden. De kinderarts van het OLVG waar Famke in november terechtkwam, trok wel aan de bel en deed een zorgmelding bij Veilig Thuis.

Vrijwel alle instellingen zagen het wantrouwende en manipulatieve gedrag van Famkes vader maar verbonden daar geen conclusies aan voor de veiligheid van Famke zelf.

‘Negentien maanden betrokkenheid van jeugdprofessionals terwijl de situatie van de jeugdige alleen maar achteruitging, terwijl een jaar eerder al de zorgen een spoed OTS (Onder Toezicht Stelling) en uithuisplaatsing zouden hebben gerechtvaardigd.’ En: ‘De stap naar gedwongen hulpverlening had moeten worden gezet.’

Gezamenlijke hulpverlening gefaald

Het is de gezamenlijke hulpverlening die in Famkes geval heeft gefaald, meent Dettmeijer, elk afzonderlijk hadden de hulpverleners de fatale afloop ook niet kunnen voorkomen. ‘Alle instellingen hebben na het drama geconcludeerd dat zij niet anders hadden kunnen handelen.’

Dettmeijer in het rapport: ‘Moeder wilde haar dochter beschermen maar kon niet op tegen vader en de instanties. Moeder, en met haar het hele gezin, heeft zich onmachtig gevoeld en feitelijk waren zij dat ook.’ Moeder Ineke heeft het rapport met ‘gemengde gevoelens’ gelezen. “We voelen ons erkend door de conclusies, maar tegelijkertijd is het heel pijnlijk om te lezen.”

De reactie namens burgemeester Halsema en wethouder Kukenheim: ‘Het is een rapport dat de vele zorgen en klachten van Famkes moeder en stiefvader bevestigt. Ons hart gaat uit naar de nabestaanden die in dit rapport nu de bevestiging van hun terechte maar onvoldoende gehoorde roep om hulp teruglezen.’

Moeder van vermoorde Famke (14): ‘Heel pijnlijk rapport om te lezen’

Ineke, de moeder van Famke Koeman, en haar man Richard staan achter de conclusies van het onderzoek van Corinne Dettmeijer. “De titel van het rapport geeft precies onze strijd weer: de onmacht die wij voelden en de onmacht van alle instellingen om iets aan de situatie van Famke te doen. Wij hebben die slechte samenwerking aan den lijve ervaren en zagen ons kind verdrinken maar we konden er niets tegen doen.”

Tijdlijn: de hulpverlening van Famke

December 2016 Famkes moeder deelt haar zorgen met de politie over het suïcidale gedrag, extreme alcoholgebruik en de medicijnverslaving van haar ex-man en de veiligheid voor haar dan 10-jarige dochter.

April 2019 Famkes school, de Vinse School, laat de ouders weten dat hun dochter riskant gedrag vertoont.

Mei 2019 De Vinse School schakelt op verzoek van Famkes moeder het Ouder Kind Team (OKT) in, zonder medeweten van Famkes vader.

Juli 2019 Famke gaat bij haar vader wonen.

September 2019 Het OKT adviseert moeder afstand te nemen van haar dochter en besluit niet op te schalen naar andere hulpverleningsinstanties.

Maart 2020 Famke mag van de rechtbank bij haar vader worden ingeschreven en wonen. Vader zegt daarna de hulpverlening op, waarna het OKT een melding doet bij Veilig Thuis.

Mei 2020 Veilig Thuis draagt de zaak over aan de Jeugdbescherming. Deze krijgt geen contact met Famke.

Juli 2020 Jeugdbescherming vraagt aan de Raad voor de Kinderbescherming een onderzoek te starten naar een ondertoezichtstelling.

Augustus 2020 De Vinse School meldt Famke aan bij Leerplicht, maar die grijpt niet in.

September 2020 De Raad van de Kinderbescherming start een onderzoek. Veilig Thuis ontvangt een zorgmelding over het verblijf van Famke in hotels en het omgaan met en wellicht ook mishandeling door oudere jongens.

Oktober 2020 De politie hoort gegil uit de woning van Famkes vader en doet en zorgmelding bij Veilig Thuis. De politie is al langer betrokken bij Famke vanwege meldingen die duiden op slachtofferschap van mensenhandel.

November 2020 De kinderarts van het OLVG doet een melding bij Veilig Thuis omdat er zorgen zijn over uitingen van Famkes vader, zijn wantrouwen naar de instanties en de manier waarop hij zich uit. De gezinsmanager van Jeugdbescherming en de Raad voor de Kinderbescherming gaan op bezoek bij vader. Famke ligt in bed. Het licht mag niet aan, alleen het licht van een mobiele telefoon. Zij wil niet praten. Het is de allereerste keer dat Jeugdbescherming Famke ziet, sinds de instelling zes maanden eerder is ingeschakeld. De Raad voor de Kinderbescherming ziet geen aanleiding een machtiging uithuisplaatsing te vragen voor Famke. Wel wordt een verzoek tot ondertoezichtstelling ingediend.

23 december 2020 Famke wordt door de rechtbank onder toezicht gesteld.

28 december 2020 Famke wordt door haar vader doodgeschoten, waarna hij ook zichzelf ombrengt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden