Plus Interview

Verpleegkundige Hans van de Moosdijk: 40 jaar van crisis naar crisis

Na veertig jaar in de acute Amsterdamse psychiatrie, vertrekt verpleegkundige Hans van de Moosdijk (59) naar Friesland. ‘Ik heb mensen van het balkon afgekletst, maar zag sommigen ook springen.’

Hans van de Moosdijk: Een crisis bezweren hoeft geen uren te duren.’ Beeld Jakob Van Vliet

Hij werkt al twee weken in Franeker, maar de verhuizing naar het Noorden is nog niet helemaal voltooid. Daarom is Van de Moosdijk even terug in Amsterdam. Als hij bij het Weesperplein over straat loopt, groet hij om de ­haverklap bekenden. Van de Moosdijk (Kerkrade, 1959) is een gevestigde naam in de Amsterdamse zorgketen. De politie kent hem, maar ook de Ambulancedienst Amsterdam – waar hij op de psycholance reed – en de GGD weten wie hij is. Wat wil je, na veertig jaar?

“En dan te bedenken dat ik geen psychiatrisch verpleegkundige wilde worden, maar broeder in het ziekenhuis,” zegt Van de Moosdijk met een grijns. Toen hij als 18-jarige vers van de havo aan de opleiding tot ziekenhuisverpleger wilde beginnen, was er een wachttijd. Om die periode te overbruggen en al wat ervaring op te doen, klopte de in Haarlem opgegroeide Van de Moosdijk aan bij het psychiatrisch ziekenhuis in Santpoort.

De verpleging van voornamelijk Amsterdamse patiënten beviel hem zo goed dat hij de psychiatrie nooit meer heeft verlaten. Ook bij GGZ Friesland werkt hij met crisispatiënten. Wat is er leuk aan de omgang met psychotische mensen die stemmen horen met de opdracht ‘dood jezelf’? Wat is de lol van onhandelbare dronkenlappen? Waarom zou je je mengen in een ontspoorde gezinssituatie?

“Je ziet snel resultaat van je werk,” zegt Van de Moosdijk. “Een crisis bezweren, de angel eruit halen zodat de situatie stabiliseert, dat hoeft geen uren te duren.” Daarnaast roemt hij de ­variatie van de baan – ‘je komt op politie­bureaus, bij mensen thuis en bij mensen onder de brug’ – en de creativiteit die het vergt. “Wij komen opdraven als de rest er niet meer uitkomt.”

Zwartste dagen

Een crisis bezweren kan alleen als crisispatiënten je hulp ­accepteren. Daarom moet je in staat zijn om aansluiting te vinden bij de verwarde psychoticus en de agressieve autist. De wijze van benaderen verschilt per situatie en per ziektebeeld, legt Van de Moosdijk uit. De ene keer zijn er zalvende woorden om iemand een pil te laten slikken, de andere keer zorgt een korte, bondige instructie voor de oplossing.

Maar het komt voor dat niets lukt. Als de agressie zo hoog oploopt dat het gevaarlijk wordt –‘ik ben vroeg in m’n carrière met een mes gestoken, maar gelukkig waren het geen diepe wonden’ – zet Van de Moosdijk een stap terug. Dan roept hij hulp in van de politie of een arrestatieteam.

Soms is zelfs dat niet afdoende. Een crisis kan eindigen in een suïcide. Van de Moosdijk heeft mensen op de rand van een balkon ervan kunnen weerhouden, maar twee keer zag hij ­iemand springen. Het zijn de zwartste dagen uit zijn loopbaan, al is hij er nooit onder gebukt ­gegaan. “Ik heb altijd mijn best gedaan, maar ik wist dat ik niet iedereen kon helpen.”

Dat hij zijn Amsterdamse werkgever Arkin verruilt voor Friesland, heeft verschillende ­redenen. Het was altijd al het plan om kort voor het pensioen – met zijn twee katten – op zoek te gaan naar een wat rustiger leefomgeving. Daar komt bij dat de banen in de psychiatrie nu voor het oprapen liggen.

Ook de werksituatie in Amsterdam deed hem besluiten te vertrekken. Van de Moosdijk maakte de ambulantisering van de psychiatrie van dichtbij mee: Santpoort werd gesloten en in het begin van de jaren negentig keerden de psychiatrische patiënten terug naar de stad. De linkse en rechtse politieke partijen vonden elkaar in de beleidswijziging, concludeert hij: links zag graag dat die psychiatrische patiënten weer een binding kregen met de samenleving en rechts was content dat een hoop dure bedden konden worden opgedoekt.

Van de Moosdijk vindt echter dat de beddenreductie – tussen 2008 en 2020 moet 30 procent van de psychiatrische ziekenhuisbedden op last van het kabinet zijn verdwenen – te ver is doorgeschoten. Of dat de ambulante zorg niet voldoende is opgetuigd, het is een beetje hoe je ernaar kijkt.

Wegbezuinigd

“Om een crisis te bezweren, moet je soms gewoon een bed kunnen aanbieden,” zegt hij. “Dat kan nodig zijn om de patiënt of zijn familieleden te ontlasten. In het uiterste geval moet je met een bed een gevaarlijke situatie afwenden. We hadden in Amsterdam een goede, laagdrempelige voorziening voor crisispatiënten op de ­Koninginneweg, maar die is wegbezuinigd.”

“In Amsterdam is de druk op bedden zo groot dat het bijna onmogelijk is om iemand te laten opnemen. Pas als het echt niet meer gaat, volgt een opname. Het gevolg kan zijn dat de toestand van patiënten verslechtert,” zegt Van de Moosdijk. Dat het aantal ­gedwongen opnamen de afgelopen jaren ­is gestegen – van 736 in 2012 naar 1034 in 2018 – bevestigt deze zienswijze.

In Friesland is het beddentekort minder nijpend dan hier, weet hij. Dat maakt het werken prettiger. “Ook zie ik in Franeker, Leeuwarden of Heerenveen minder toeristen die zich psychotisch hebben geblowd. In Amsterdam was dat soms een kwart van de patiënten. Ik ga ­Amsterdam erg missen, maar die groep niet.”

Psycholance

Hans van de Moosdijk was vanaf het begin het gezicht van de psycholance, die in 2014 in ­Amsterdam ging rijden. Naar Noors voorbeeld rukte het voertuig alleen uit voor psychiatrische patiënten – destijds een unicum in Nederland – waardoor de politie minder vaak in actie hoefde te komen voor die groep. 

Sinds dit jaar rijden er om financiële redenen geen psycholances meer in de stad. Ze zijn vervangen door zorg­ambulances, die de aandacht verdelen tussen psychiatrische en somatische patiënten. “Op een zorgambulance werken ­algemeen verpleegkundigen die zijn bijgeschoold in de psychiatrie,” aldus Van de Moosdijk. “Op de psycholance werkten alleen maar psychiatrisch verpleegkundigen.” Van de Moosdijk vindt het jammer dat het project niet meer in originele vorm bestaat. Wel is hij blij dat de kennis die hij op de psycholance heeft opgedaan niet verloren is gegaan. Van de Moosdijk verzorgt de aanvullende psychiatrische scholing voor ambulanceverpleegkundigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden