In de vernieuwde toren van Schiphol. ‘We kunnen nu aan de kant zitten van de baan waarop we actief zijn.’

Plus Achtergrond

Verkeerstoren Schiphol is ‘van een Fordje naar een Tesla gegaan’

In de vernieuwde toren van Schiphol. ‘We kunnen nu aan de kant zitten van de baan waarop we actief zijn.’ Beeld Lin Woldendorp

Terwijl het vliegverkeer records brak, heeft Luchtverkeersleiding Nederland afgelopen jaar met passen en meten de verkeerstoren op Schiphol verbouwd. ‘We zijn van een Fordje naar een Tesla gegaan.’

Een van de verkeersleiders heeft net zijn werkplek in het bovenste dopje van de verkeerstoren op Schiphol afgesloten. “We hadden tijdens de vertrekpiek tegelijk drie banen in gebruik,” zegt hij bij de koffieautomaat. “Nu is het wat rustiger, dus kan ik even pauzeren.”

Op honderd meter hoogte begeleiden verkeersleiders vliegtuigen bij het eerste en laatste stukje van hun vlucht, op de platforms en landingsbanen van Schiphol. Groei en drukte op Schiphol lieten de afgelopen jaren echter hun sporen na. Met maximaal negen werkplekken in de toren werd verdere groei van het vliegverkeer op Schiphol onmogelijk. “Het kon echt niet langer,” zegt torensupervisor Annelies Bos. “Door de toename van het verkeer moeten we steeds meer verdelen over meer mensen, maar daar was geen plek meer voor.”

Maar ja. Op deze hoogte is uitbreiden lastig. “Een nieuwe toren zou tussen de 200 en 300 miljoen euro kosten,” zegt Marcel Bakker, bij de Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) verantwoordelijk voor de infrastructuur, “en er is eigenlijk maar één goede plek voor: precies waar de huidige toren staat.”

Dus werd het passen en meten in het bovenste dopje van de bestaande toren. Er werd zelfs een houten model op ware grootte gebouwd om te kijken of het echt wel kon. En het kon. Nét.

Op elkaar gepropt

Negen maanden, een vertraging van enkele ­weken en twaalf miljoen euro verder heeft Schiphol een verkeerstoren met vijftien werkplekken, waarmee de luchthaven verder kan groeien. En waar verkeersleiders weer comfortabel kunnen werken. “Vorig jaar zaten we met negen man op elkaar gepropt met een oude airco,” zegt Bos. Elk voordeel heeft zijn nadeel: “We horen de nieuwe airco nu meer, omdat er minder ander geluid is.”

Ook het twintig jaar oude computersysteem waarmee de verkeersleiders werkten, moest op de schop. De verkeersleiding heet een hightechwerkplek te zijn, maar tot april speelde papier nog de hoofdrol in de begeleiding van het vliegverkeer. Elk toestel was een strookje papier in een metalen houder. Als een schuifspelletje werd het vliegverkeer in elkaar gepuzzeld. “We liepen veel heen en weer, met snoeren door ­elkaar en gedoe.”

Vervanging door computerschermen, al in het vorige decennium voorzien, liet alleen op zich wachten. “Je kunt het maar op één manier doen,” zegt Roy Jansen, die de verbouwing ­regelde. “En dat is alles in één keer omgooien.”

Afgelopen 20 april werd alles omgegooid: ­papier werd beeldscherm. “De eerste keer dat ik daarna hier kwam, liep ik het trappetje op en dacht: er is iets niet goed, dit klopt niet. Je hoorde altijd een buzz, het geklikklak van die metalen strips, maar het was gewoon stil. Dat leek niet goed: zaten er wel verkeersleiders?”

Het nieuwe systeem was wel wennen. “De indeling is toch anders,” zegt Bos. “In het begin greep ik nog wel eens mis, het zat allemaal net op een andere plek. Maar we zijn wel van een Fordje naar een Tesla gegaan.”

“We kunnen het vliegverkeer doen met tien mensen. De extra plekken zijn nu nog reserve en bedoeld voor de groei van het vliegverkeer in de toekomst. Voordeel is nu wel dat er genoeg plekken zijn, zodat we steeds aan de kant kunnen gaan zitten van de baan waarop we actief zijn. Vroeger moest je voortdurend over je schouder kijken.”

Incidenten

Met het nieuwe verkeersleidingssysteem lukt het ook beter allerlei veiligheidsverbeteringen door te voeren. Ook LVNL werd twee jaar geleden door de Onderzoeksraad voor Veiligheid op de vingers getikt vanwege het grote aantal incidenten op en om de luchthaven. “Met het oude systeem kwamen we al heel ver,” zegt Jansen, “maar met al dat papier zat er een einde aan de maatregelen die je kunt nemen. Nu kunnen we het computersysteem allerlei taken laten uitvoeren.”

Hij geeft een voorbeeld. “In het verleden is wel eens een vliegtuig op een baan terechtgekomen die nog niet was vrijgegeven. Binnenkort voorkomt het systeem dat.”

In de nieuw verbouwde toren wordt het ondertussen weer drukker: de aankomstpiek nadert. Of een tweede startbaan vijf minuten eerder dan gepland in gebruik kan worden genomen, vraagt een van de verkeersleiders aan de opzichter, die meteen toestemming geeft. “We kunnen met dit systeem nog sneller zien of het nodig is om bij te schakelen of juist wat gas terug te ­nemen, zodat een verkeersleider eerder pauze kan nemen.”

De verkeersleider kan weer aanschuiven.

Aalsmeer kon slapen

Geen eentje. De angst van Aalsmeer dat vanwege de verbouwing van de verkeerstoren ’s nachts over het ­bloemendorp zou worden gevlogen, is niet uitgekomen.

Terwijl ’s nachts aan hun toren werd gewerkt, weken verkeersleiders uit naar de oude, uit 1967 stammende, toren van het vliegveld. Die is veel lager, zodat niet de hele luchthaven is te zien. Daardoor was het gebruik van banen die normaliter voor nachtvluchten worden gebruikt, beperkt.

Zo ontstond het angstbeeld dat banen die normaliter ’s nachts dicht zijn, moesten worden gebruikt.

“In het extreme geval moesten we kunnen starten vanaf de Aalsmeerbaan. Iedereen wist: dat willen we niet. Dat is besproken, ook in de Omgevingsraad, dachten wij.”

Maar toen de ontheffing kwam, ontplofte het verzet. LVNL moest beloven met extra maatregelen het gebruik van de Aalsmeerbaan zoveel mogelijk te voorkomen. Zo werden 172 nachten lang waarnemers langs de Zwanenburgbaan geposteerd, omdat die door de verkeersleiders vanuit de oude toren niet goed was te zien.

“Die belofte aan Aalsmeer was ­serieus,” zegt Bakker. “Nachtelijk gebruik van de Aalsmeerbaan was echt bedoeld als noodmaatregel. Het is het gebrek aan vertrouwen: we moesten laten zien dat we ons stinkende best zouden doen om nachtvluchten over Aalsmeer te voorkomen. Dat is gelukt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden