PlusGeschiedenis

Verkeersles via voorlichtingsfilms, met dank aan Verkade

In de wederopbouwjaren groeide het aantal auto’s, brommers en fietsen explosief, en ook het aantal jonge verkeersslachtoffers. Behalve stoplichten en klaar-overs moesten ook voorlichtingsfilms ze veiliger door het verkeer helpen.

De verkeersveiligheid stond onder druk in naoorlogs Amsterdam: hier politiebeeld van een botsing tussen lijn 4 en een auto op het kruispunt Rijnstraat/Vrijheidslaan in 1959. 17 oktober 1959.Beeld Stadsarchief

Oudere Amsterdammers herinneren zich de film misschien nog wel: de verkeersfilm Carolientje. Hij werd vertoond aan talloze Amsterdamse schoolklassen en draaide van 12 tot 18 april 1957 in het voorprogramma van bioscoop Cineac in de Reguliersbreestraat. Carolientje werd in de film van een rustig achttiende-eeuws landweggetje in het Limburgse Thorn zomaar op een drukke straat in naoorlogs Amsterdam geparachuteerd, waar net een ‘knipperbol’ was ­geplaatst: een licht bij het zebrapad dat automobilisten ­attendeerde op overstekende voet­gangers.

Carolientje was een productie van het Amsterdamse bedrijfje Mirror Film, dat als eerste bedrijfs- en voorlichtingsfilms dankzij sponsors wist te financieren. De films laten het Nederland en Amsterdam van de wederopbouw zien: kleinschalig, provinciaal, maar in de greep van nieuwe ontwikkelingen.

Mirror Filmeigenaar Johannes J. de Goede (1908-1991) had zich vlak voor de Duitse inval op 10 mei 1940 laten inschrijven bij de Kamer van Koophandel als eigenaar van een zaak in ‘moderne fotografie’ op Middenweg 165. De zaken gingen tijdens de bezetting voor de wind: ­iedereen moest van de Duitsers een persoonsbewijs met pasfoto op zak hebben.

Brood in films

Tijdens de naoorlogse babyboom liet De Goede een folder verspreiden met foto’s van een liggende, een zittende en een staande baby onder de leus: ‘Drie maanden... Zes maanden... EEN JAAR... Ze zijn groot voor U het weet. Houdt de herinnering aan de groei van Uw kinderen vast. Laat ze thuis fotograferen.’ De folder leverde veel werk op.

De Goede zag dat er ook brood zat in films. Hij nam Joop van Essen (1922-2020) in dienst, die in de oorlog bij Nederland Film en bij Wien Film (in Oostenrijk) had gewerkt. Ook Nic Th. Werner (1909-1976) werd aangenomen, om grote filmopdrachten binnen te halen. Een omstreden keus. Werner was tijdens de bezetting bestuurder geweest van het Filmgilde, onderdeel van de Kultuurkamer, en ook lid van de WA, de knokploeg van de NSB. Minder omstreden was de komst van de aan de fotovakschool afgestudeerde Will Simon (1929-2017).

In de verkeers­film uit 1957 belandt de 18de-eeuwse Carolientje tussen de auto’s op de Van Eeghen­straat, daarna steekt ze modern gekleed de Apollolaan over.

De Goede bedacht als eerste de formule om het bedrijfsleven te koppelen aan een ideële instelling. Zo wist hij chocoladefabriek Kwatta te interesseren voor het werk van de Nationale Inspanning Welzijnsverzorging Indië̈, die de verbetering van welzijn en moreel van ‘onze jongens’ in Indië̈ tot doel had. Post uit Nederland (1948) bevat behalve de groeten van thuis, gelezen door acteurs, aan het begin en het einde een reclameboodschap van Kwatta.

Verkeersfilms gaven Mirror Film pas echt grote bekendheid. Het verkeer werd eind jaren veertig een probleem. Het aantal auto’s, fietsen, bromfietsen en scooters groeide explosief, terwijl handkarren, paard-en-wagens en bakfietsen nog steeds de straten vulden. In 1949 kwamen maar liefst 300 kinderen om in het verkeer. Overal verschenen stoplichten, zebrapaden en klaar-overs.

Bijbrengen verkeersregels

De Goede benaderde het Verbond voor Veilig Verkeer met een plan voor het bijbrengen van nieuwe verkeersregels aan de jeugd. Het Verbond wilde maar al te graag, maar had geen geld. Op zoek naar financiering belandde De Goede bij Jamin, fabrikant van ijs en snoep. De eerste vrucht van de samenwerking tussen Jamin en Mirror Film was de jeugdverkeersfilm Twee jongens en een auto (1949), over twee jongens die met hun oom een ritje maken in zijn nieuwe Pontiac. Daarna volgden Kijk Uit! over de voorrangsregels, Klaar... over! over verkeersbrigadiers en Drie Turven Hoog over kleuters in het verkeer.

Voetgangers, fietsers, bromfietsers en automobilisten, iedereen moest worden ‘opgevoed’ in het steeds drukker wordende Amsterdamse verkeer. In totaal maakte Mirror Film dertien verkeersfilms. Carolientje werd gefinancierd door Koninklijke Verkade. De hoofdrol was voor Willy Kuyt, het reclamegezicht van Verkadekoekjes en -chocolade. Ze keert aan het eind van de film terug naar de achttiende eeuw mét een doosje chocoladepastilles ‘als een zoete herinnering’.

De komst van de televisie deed de belangstelling voor de verkeersfilms afnemen. Het nieuwe medium kon De Goede niet boeien. Will Simon verliet het bedrijf in 1962 en maakte daarna carrière bij de Avro. Joop van Essen en Nic Werner begonnen samen het filmproductiebedrijf Safari en namen klanten van Mirror Film mee. Johannes de Goede ontdekte een nieuw gat in de markt: kleurendia’s voor de winkels van het Stedelijk Museum en het Kröller-Müller Museum. In april 1978 sloot hij zijn zaak op de Middenweg.

Verbouwingsvondst

Bij de verbouwing tot snackbar in 1994 van het voormalige bedrijfspand van Mirror Film op Middenweg 165 werden 54 instructiefilms gevonden. Daaronder die van de vakopleiding Detailhandel Textiel Mirror Film die tussen 1947 en 1949 waren gemaakt om het strijkgarenspinnen, het weven en het veredelen van textiel uit te leggen. Er volgden films over de introductie van melk in flessen (Juffertje in ’t Wit, 1956) en Nieuwe Aspecten in de Tomatenteelt (1958). De eerste overheidsopdracht kwam van het ministerie van Landbouw in 1958. Goede Kleding spreekt plattelandsvrouwen erop aan om ‘net als hun zusters uit de stad, goed en smaakvol gekleed te gaan.’ Voor Het Groene Kruis maakte Mirror Film Er Dreigt Gevaar (1961), over gevaren in huiselijke kring – kinderen konden met ­lucifers spelen of uit een open raam vallen.

De auteur is filmhistorisch onderzoeker. In het meinummer van Ons Amsterdam staat een uit­gebreide versie van dit verhaal: onsamsterdam.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden