Uitleg

Van zetelverdeling tot wethouders: dit zijn de volgende stappen na de verkiezingen

Nu de taak van de stemmer erop zit, kan de Stoperastoelendans beginnen. Hoe worden de zetels verdeeld, hoe start de formatie en wie worden de nieuwe Amsterdamse wethouders? Dit zijn de volgende stappen naar een nieuw stadsbestuur.

Het Parool
Marjolein Moorman van de PvdA en burgemeester Femke Halsema tijdens de verkiezingsavond. Beeld Eva Plevier
Marjolein Moorman van de PvdA en burgemeester Femke Halsema tijdens de verkiezingsavond.Beeld Eva Plevier

1. De definitieve verkiezingsuitslag

De definitieve verkiezingsuitslag laat maandagochtend 21 maart geen veranderingen zien ten opzichte van de prognoses. De PvdA komt definitief als winnaar uit de bus.

2. Verdeling zetels

Na de definitieve uitslag volgt de zetelverdeling. Om de 45 zetels in de Amsterdamse gemeenteraad te verdelen, is een kiesdeler nodig: het totale aantal geldige stemmen, gedeeld door het aantal raadszetels. Deze kiesdeler is maandag vastgesteld op 7219 stemmen.

Het aantal ‘volle’ zetels dat een partij krijgt, is gelijk aan het aantal keren dat de kiesdeler wordt gehaald. Dus: hoe vaak 7219 past in het totale aantal stemmen op een partij.

Wanneer de ‘volle’ zetels duidelijk zijn, blijven er per partij nog stemmen over. Ook blijven er stemmen over van partijen die geen zetel halen. Zo kreeg de ChristenUnie dit jaar iets meer dan 4000 stemmen, te weinig voor een zetel. Deze overige stemmen worden ‘restzetels’ die het centraal stembureau volgens een verdeelsleutel aan de partijen toebedeeld. De partij die de meeste stemmen over heeft, maakt ook de meeste kans op restzetels. Meer over die verdeelsleutel lees je op de site van de Kiesraad.

De nieuwe gemeenteraad komt er zoals hieronder uit te zien:

Tekst gaat verder na de graphic.

3. Wie komt er in de gemeenteraad?

Wanneer de zetels per partij verdeeld zijn, komen de namen erbij. De zetels worden eerst toegekend aan kandidaten met de meeste voorkeurstemmen, daarna is de volgorde op de lijst bepalend. Om te bepalen of een kandidaat met voorkeursstemmen is gekozen, moet deze wel voldoen aan de voorkeursdrempel: 25 procent van de kiesdeler.

Bij Denk maakten voorkeursstemmen in 2018 het verschil. De partij kreeg dat jaar genoeg stemmen voor drie zetels – de huidige lijsttrekker Sheher Khan stond op plek drie en zou daarmee in de raad komen. Alleen had nummer vijf, Numan Yilmaz, meer stemmen. Khan moest daardoor zijn plek afstaan.

Wanneer alle namen duidelijk zijn, wordt de raad officieel geïnstalleerd. Dat gebeurt dit jaar op donderdag 24 maart. Raadsleden die voor het eerst in de Stopera mogen plaatsnemen, worden op dezelfde dag beëdigd.

4. De formatie

Lodewijk Asscher is door PvdA-leider Marjolein Moorman gekozen als verkenner en begon maandag met gesprekken die uiteindelijk tot een werkbaar college moeten leiden. Hij zal spreken met burgemeester Femke Halsema en alle partijen. Voor het eerste raadsdebat van donderdag wil hij een verslag hierover uitbrengen aan de gemeenteraad.

De blikken zijn gericht op de drie grootste partijen in Amsterdam. PvdA (negen zetels), GroenLinks (acht) en D66 (zeven) hebben al vaker uitgesproken graag met elkaar door te willen gaan. De vraag is of de partijen nóg een partij, zoals de VVD, toelaten in de coalitie. Lees hier meer over de verschillende coalitiemogelijkheden.

In 2018 begonnen de onderhandelingen ook daags na de gemeenteraadsverkiezingen, die dat jaar op 21 maart plaatsvonden. Eind maart gingen GroenLinks, D66, PvdA en de SP met elkaar rond de tafel en op 22 mei werd toen een akkoord bereikt.

5. De wethouders

Bij de presentatie van het coalitieakkoord worden ook de beoogde wethouders gepresenteerd. In 2018 werden de acht nieuwe wethouders op 30 mei beëdigd, een week na het bereiken van het akkoord. Het nieuwe college kan ervoor kiezen negen wethouders te kiezen – het maximum voor een gemeenteraad.

6. En de burgemeester?

De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen heeft geen directe invloed op het burgemeesterschap. Dat Femke Halsema vlak na de vorige gemeenteraadsverkiezingen werd beëdigd, is deels toeval. Nadat Eberhard van der Laan in september 2017 zijn taken als burgemeester had neergelegd wegens ziekte, werden zijn taken tijdelijk overgenomen door opeenvolgend Kajsa Ollongren, Eric van der Burg en Jozias van Aartsen. Na een lange aanloop werd Halsema op 12 juli 2018 beëdigd als nieuwe burgemeester.

Een burgemeester wordt benoemd voor zes jaar, waardoor Halsema’s burgemeesterschap in juli 2024 afloopt. Wel kan ze, als ze dat wil, herbenoemd worden door de gemeenteraad. Wanneer Halsema niet doorgaat als burgemeester, wordt er een vacature uitgeschreven.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden