PlusExclusief

Van servies tot Achterhuis-escaperoom: verwijzingen naar Anne Frank vallen vaker verkeerd

Geschrokken van de ophef nam serviesbedrijf Blond Amsterdam een kom met een lachende Anne Frank uit de handel. Het is zeker niet de eerste keer dat een verwijzing naar Anne Frank publicitair verkeerd uitpakt. Een beknopt overzicht van eerdere (recente) uitglijders.

Roelf Jan Duin
null Beeld ANP
Beeld ANP

2010: Roman De jongen in het Achterhuis van Sharon Dogar

Over Anne Frank zijn boekenplanken vol geschreven, en haar dagboek is in alle talen en vormen (tot strips toe) uitgebracht. Maar toen schrijfster Sharon Dogar in 2010 de roman Annexed (later vertaald als De jongen in het Achterhuis) uitbracht, werd haar dat niet in dank afgenomen. Het fictieve verhaal over medeonderduiker Peter van Pels bevatte een paar intieme scènes tussen hem en Anne. Reden voor de Anne Frank Stichting om de roman als ‘onkies’ te bestempelen. Een bestseller is het boek nooit geworden.

2013: Justin Bieber denkt dat Anne een ‘belieber’ zou zijn geweest

De hashtag #howcanImakethisaboutme bestond nog niet toen Justin Bieber in 2013 het Anne Frankhuis bezocht. Toch werd hij met hoon overladen nadat hij in het gastenboek schreef dat hij hoopte dat Anne een ‘belieber’ (de aanduiding voor de fans van Bieber) geweest zou zijn. Het kwam de zanger op felle kritiek te staan, maar hij kreeg ook bijval, onder meer van Eva Schloss, de stiefzus van Anne Frank: ‘Ze zou inderdaad vast een fan van hem zijn geweest. Waarom niet? (...) Ze hield van filmsterren en muziek.’

2014: de EO wil een ‘Passionachtig’ televisiespektakel maken over Anne Frank

De EO vatte in 2014 het plan op om, in navolging van het succes van The Passion, op 4 mei een ‘Anne Frank Show’ te maken, waarbij acteurs zingend door de straten van Rotterdam zouden gaan. De gemeente Amsterdam, de Anne Frank Stichting en het Nationaal Comité 4 en 5 mei zagen het idee van meet af aan niet zitten, en na een hoop publieke verontwaardiging zag de EO er ook van af. Een musical over Anne Frank die kort daarna van start ging werd overigens wel een groot succes.

2016: een Achterhuis-escaperoom

De tekst van de Valkenswaardse escaperoom is vast wervend bedoeld: ‘het is vandaag 16 juli 1942. (..)Terwijl je denkt dat alle ogen op jou gericht zijn door die grote gele Jodenster daar op je trui, loop jij Het Achterhuis binnen. (...) De eerste oproep voor een concentratiekamp is al binnen, dus je zit zeker in het vizier. Weet jij jezelf een uur lang verborgen te houden?’ De Brabantse ondernemer was zich van geen kwaad bewust toen hij in een bunker een escaperoom achter een boekenkast liet bouwen. Inmiddels is zijn zaak gesloten.

2017: Duitse trein vernoemd naar Anne

Uitgerekend het Duitse spoorbedrijf, dat in 2017 treintoestellen van een naam voorzag, onderschatte de gevoeligheid rond Anne Frank. Deutsche Bahn wilde haar treinen vernoemen naar historische figuren, onder wie Anne Frank. Gezien haar geschiedenis (ze werd per trein naar concentratiekampen Auschwitz en Bergen-Belsen vervoerd, waar ze overleed) bijzonder ongelukkig, maar dat kwartje viel pas nadat er een golf van kritiek was ontstaan. Vier maanden later keerde Deutsche Bahn op haar schreden terug, en erkende dat er een ‘pijnlijke inschattingsfout’ was gemaakt.

2018: bakkerij Anne & Frank Bakkerij

Ook eigenaar van een bakkerij op de Raadhuisstraat, om de hoek bij het Anne Frankhuis, was zich van geen kwaad bewust. Anne & Frank Bakkerij had het zichzelf gedoopt: herkenbaar voor buitenlandse toeristen, en een halve woordgrap voor Nederlanders. ‘Ik vind het geen misbruik van de naam,’ zei hij erover. ‘Ik zie het als een teken van verzet.’ Daar dacht twitterend Nederland anders over: de kritiek was niet van de lucht en geschrokken door de commotie veranderde de zaak direct zijn naam.

2019: rapper noemt zichzelf Anne Frank

In navolging van Ronnie Flex, die een tatoeage van Anne Frank op zijn bovenarm heeft, dacht een vrouwelijke rapper uit de stal van Lange Frans er goed aan te doen om als eerbetoon de artiestennaam Anne Frank aan te nemen. ‘Ik heb shit gestasht in Het Achterhuis,’ rapte ze, maar toen er oude, antisemitische tweets van haar werden opgedoken veranderde ze van de weeromstuit snel haar naam.

2022: ‘cold caseboek’ loopt uit op publicitair fiasco

Met een groot media-offensief werd Het verraad van Anne Frank gepresenteerd. In het boek zou een zogenoemd ‘cold caseteam’ de vraag beantwoorden wie de familie Frank verraden zou hebben. Maar het onderzoek bleek aan alle kanten te rammelen, en na een kritisch rapport besloot uitgeverij Uitgeverij Ambo Anthos het boek uit de handel te nemen.

2022: servies met Anne Frank verwijderd uit assortiment

Een beeltenis van een lachende Anne Frank op een kom waar ook schaatsen, een molen en een vlaflip op stonden (het thema was ‘Hollands glorie’) viel deze week niet bepaald in goede aarde. Blond Amsterdam, bekend van vrolijke theepotten en bekers, liet weten ‘geschrokken’ te zijn van de reacties, en haalde het serviesstuk direct uit de collectie.

‘Toe-eigening Anne Frank komt voort uit naïviteit, maar slaat plank mis’

Historicus en senior-onderzoeker bij het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust-, en Genocidestudies Kees Ribbens: “De ongevoeligheid van mensen en bedrijven die zich Anne Frank toe-eigenen komt zelden voort uit antisemitisme, maar vrijwel altijd vanuit onwetendheid en naïviteit, die al dan niet versterkt worden door commerciële motieven. Soms wordt de naam of de afbeelding van Anne Frank vanuit de beste bedoelingen gebruikt, maar slaat het toch de plank mis.

Mensen lijken te denken dat de Holocaust inmiddels dusdanig ver van ons afstaat dat ze zich enige luchtigheid kunnen permitteren. Anne Frank is een wereldwijd icoon, waar iedereen van alles op projecteert. Die veralgemenisering betekent ook dat ze niet alleen symbool meer staat voor de jodenvervolging. Sommigen zien haar als een dapper meisje, anderen posten teksten uit haar dagboek als inspirerende quotes op Instagram. De context verschilt ook per land: in China en Japan is de betekenis van Anne Frank anders dan in Nederland.

Een deel van de verklaring voor de luchtigheid waarmee mensen denken Anne Frank te kunnen gebruiken zal ook liggen in haar dagboek, dat eigenlijk een incomplete weergave van de Holocaust is. Haar verblijf in de kampen Westerbork, Auschwitz en Bergen-Belsen, waar ze uiteindelijk overlijdt, staan er niet in. In het Anne Frank Huis lossen ze dat goed op, door ook aandacht te besteden aan de gruwelijkheden in de concentratiekampen. En in de museumwinkel is het aanbod aan souvenirs ingetogen. Maar er is ook frivolere Anne Frankparafernalia in omloop. Je kunt betogen dat ook die de herinnering aan Anne Frank in leven houden, maar het risico bestaat dat je daarmee voorbij gaat aan waar ze voor staat: de vervolging en moord op de joden.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden