Plus

Van het gas af: warmtenet eerste keuze voor helft Amsterdamse woningen

Voor ruim de helft van de woningen in Amsterdam is een warmtenet hét alternatief als ze van het gas af gaan. Maar in de binnenstad en de oude wijken daaromheen blijft het gasnet waarschijnlijk nog tientallen jaren liggen.

Beeld ANP

Dat blijkt uit de plannen die wethouder Marieke van Doorninck (Duurzaamheid) heeft ontvouwd voor de manier waarop de stad uiterlijk in 2040 afscheid wil nemen van het aardgas. Per buurt is bekeken wat het meest voor de hand ligt: een warmtepomp, stadsverwarming of toch een ander alternatief voor aardgas?

En dan blijkt dat het centrum en de negentiende-eeuwse gordel daaromheen voorlopig nog niet zonder gas kan. In plaats van aardgas krijgen zo’n 112.000 woningen hier waarschijnlijk tot voorbij 2040 groen gas, dat wordt opgewekt uit organisch afval of waterstof.

De kaart (werkt niet op smartphone) waarop per wijk te zien is welk alternatief voor aardgas de eerste keuze is, is hier te vinden

Wirwar

Vanwege de wirwar aan kabels en leidingen in de ondergrond valt de aanleg van een warmtenet hier duur uit. Door de monumentale staat van veel woningen is het geen optie om de gevels zo goed te isoleren dat een elektrische warmtepomp het hier ook hartje winter comfortabel kan krijgen.

Daarmee zijn in de binnenstad de kosten voor wie afstapt van het aardgas het hoogst. Ook dat is een reden om deze oudere buurten (van voor 1920) voor het laatst te bewaren. Dat betekent dan weer niet dat hier niets hoeft te gebeuren. Het aanbod van groen gas is beperkt, dus door betere isolatie en een hybride warmtepomp moeten deze woningen in 2040 terug naar 30 procent van het huidige gasverbruik.

Voor een opvallend klein deel van de stad geldt de elektrische warmtepomp als eerste keus. In de berekeningen van ingenieursbureau Over Morgen komt ‘all electric’ − dus: in de buurt is alleen nog een elektriciteitsnet − alleen in ronduit nieuwe wijken met veel laagbouw uit de bus als ‘voorkeursalternatief’. Dan gaat het bijvoorbeeld om Nieuw-Sloten en delen van Noord.

Dichtbij

In bijna alle wijken die tussen 1945 en 2000 zijn gebouwd, dus grote delen van Nieuw-West, Zuidoost en Noord, lijkt een warmtenet Van Doorninck de beste oplossing. Daarbij speelt ook een rol dat het huidige warmtenet rond de gascentrale van Vattenfall in Diemen en het AEB op Westpoort hier vaak dichtbij ligt. In deze wijken staan ook de 102.000 woningen die nu al aangesloten zijn op stadsverwarming.

Zelfs in nieuwbouwwijken als Haven-Stad krijgen warmtenetten voorlopig de voorkeur. Dat is opvallend omdat goed geïsoleerde nieuwbouw vaak genoeg heeft aan een warmtepomp, wat duurzamer lijkt. Wel benadrukt Van Doorninck dat zeker in nieuwbouwwijken warmtenetten met veel lagere temperaturen komen dan nu gebruikelijk is bij de stadsverwarming.

Renovatieplannen

Zo hebben de onderzoekers wijk voor wijk bekeken wat daar het voorkeursalternatief is en wanneer de woningen van het aardgas af kunnen. Per buurt is bekeken welk alternatief de laagste kosten meebrengt en het duurzaamste is. Voor sommige wijken speelt ook een rol dat de woningcorporaties daar de komende tien jaar renovatieplannen hebben waardoor het warmtenet meteen meegenomen kan worden.

In het landelijke Klimaatakkoord is vorig jaar afgesproken dat alle gemeenten zo’n transitievisie ontwerpen. Amsterdam komt daar nu als eerste mee. Van Doorninck wil huiseigenaren duidelijkheid geven. Als de cv-ketel kuren krijgt, kunnen ze bijvoorbeeld de mogelijkheden op een rij zetten. Ook als het aardgas in de wijk nog lang blijft, loont het om te investeren, volgens Van Doorninck. De gasprijs gaat vermoedelijk snel stijgen. “De duurzaamste energie is de energie die je bespaart, dus beginnen met isoleren is voor elke buurt een goed idee.”

Eigen weg

Voor elke buurt geldt dat het definitieve plan om van het aardgas af te gaan met de bewoners samen wordt gemaakt, benadrukt ze bovendien. Van Doorninck gaat er ook vanuit dat in elke wijk een kleine minderheid haar eigen weg zal gaan door bijvoorbeeld toch voor een warmtepomp te kiezen terwijl de hele buurt wordt aangesloten op het warmtenet.

Wel kondigt Van Doorninck aan dat de gemeente de regie meer naar zich toe wil trekken. Dat kan door voorlichting en subsidies. Juridische instrumenten om te sturen en bijvoorbeeld huiseigenaren te verplichten aan te sluiten op het warmtenet zijn er vooralsnog niet.

Ook voor het deel van de investeringen dat zichzelf niet terugverdient is de gemeente afhankelijk van de rijksoverheid. Het stadsbestuur heeft beloofd dat de lage en de middeninkomens niet duurder uit zijn als ze van het aardgas af gaan.

Energietransitie: Het duurzaamste alternatief per buurt om Amsterdam aardgasvrij te krijgen.Beeld Laura van der Bijl

Waarom krijgt het warmtenet in zoveel buurten de voorkeur?

Het valt meteen op in deze ‘Transitievisie’: in meer dan de helft van de woningen in Amsterdam geldt een warmtenet als ‘voorkeursalternatief’. De elektrische warmtepomp speelt daarentegen maar een kleine bijrol, terwijl dat in grote delen van Nederland wel de duurzaamste oplossing lijkt.

De warmtepomp komt alleen in ronduit nieuwe wijken als Nieuw-Sloten en sommige laagbouwbuurten in Noord uit de bus als eerste keus. In eerdere modellen van andere onderzoekers werd ook binnen Amsterdam een grotere rol toegedicht aan de warmtepomp.

Een verklaring is dat de onderzoekers van ingenieursbureau Over Morgen in de berekeningen uitgaan van het elektriciteitsaanbod zoals dat nu gemiddeld uit het stopcontact komt. Volgens het Klimaatakkoord gaat het in 2030 voor het leeuwendeel om duurzame stroom, maar vooralsnog wordt een groot deel opgewekt door steenkool en aardgas.

Maar de onderzoekers kijken ook naar het elektriciteitsnet dat het nu al zwaar te verduren krijgt. Vooral in de winter, ‘het stookseizoen’, kan dat problematisch worden als iedereen ook nog stroom gebruikt voor de verwarming, redeneren de onderzoekers. Want dat is juist het moment dat zonnepanelen nauwelijks stroom opwekken.

Vanwege die enorme piekbelasting die in de koudste maanden ontstaat vrezen ze dat Amsterdam langer afhankelijk blijft van fossiele brandstoffen als veel buurten straks ook voor hun verwarming aangewezen zijn op elektriciteit. Om tijdens de donkerste dagen van het jaar zoveel stroom tegelijk op te wekken, kan het haast niet anders of er moeten dan gascentrales blijven draaien.

In een stad als Amsterdam, die voor 80 procent bestaat uit gestapelde bouw met veel huishoudens dicht op elkaar, kunnen warmtenetten daarom een beter alternatief zijn, volgens Over Morgen. Een argument dat de onderzoekers daarbij gebruiken, is dat de opwek van warmte minder snel tegen dit soort drempels zal oplopen. Ze denken daarbij onder meer aan een duurzame warmtebron als geothermie, al is nog onzeker of in de diepe ondergrond rond Amsterdam genoeg kan worden gewonnen. Verder noemen ze de verbranding van biomassa en afval als alternatieven, terwijl die warmtebronnen ook hun schaduwkanten hebben.

Ten slotte redeneren de onderzoekers ook dat een warmtenet meer besparingen meebrengt omdat het een collectieve oplossing is. Als ieder huishouden een eigen alternatief aanschaft voor de verwarming op aardgas, dan zal een deel allicht ook kiezen voor infraroodpanelen, pelletkachels of een ander soort warmtepomp − alternatieven die volgens de onderzoekers kunnen uitdraaien op beduidend minder CO2-besparing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden