PlusAchtergrond

Van drones tot preventief fouilleren, alles werd uit de kast gehaald op het Museumplein

 De waterwerpers spuiten aanvankelijk over de hoofden heen, in de hoop dat mensen met een nat pak wegvluchten. Beeld Joris van Gennip
De waterwerpers spuiten aanvankelijk over de hoofden heen, in de hoop dat mensen met een nat pak wegvluchten.Beeld Joris van Gennip

De wekelijkse coronarellen op het Museumplein vergen van de autoriteiten uitputtende voorbereidingen. Dat er boze burgers op het plein staan, maar ook hooligans die uit zijn op geweld, maakt het een lastige operatie.

De avondklok is veel mensen niet in de koude kleren gaan zitten. Hij zorgt, vooral online, voor veel woede en onbegrip jegens de overheid. Al twee weken achter elkaar ontmoeten boze mensen van divers pluimage elkaar op het Museumplein. Ze roepen elkaar op om daar te gaan ‘koffiedrinken’, omdat demonstraties op die plek niet zijn toegestaan. 

De rellen twee zondagen achter elkaar maken steeds duidelijker dat de massa die hier op afkomt niet alleen maar uit bezorgde burgers bestaat.

Burgemeester Femke Halsema en politiechef Frank Paauw zien een beweging opstaan die in allerlei steden door heel Nederland voor rellen en onrust zorgt. Het gaat om een forse groep van enkele duizenden jonge mannen, soms gelieerd aan de harde kern van voetbalclubs, die via chatgroepen snel gemobiliseerd worden. Zij misbruiken de coronademonstraties om te vechten met de politie en een kat-en-muisspel uit te lokken met de mobiele eenheid, dat soms uren kan duren.

Het maakt de beheersing van de zondagse demon­straties op het Museumplein een uitdaging, die gedurende de rest van de week tot in de puntjes wordt voorbereid. Van drones tot preventief fouilleren, alles wordt uit de kast gehaald.

Rellen op het museumplein. Beeld ANP
Rellen op het museumplein.Beeld ANP

Woensdag 20 januari 2021

Het is al een paar dagen duidelijk dat er die zondag opnieuw een grote groep demonstranten op het Museumplein wordt verwacht. Dit keer is er geen organisatie die een aanvraag heeft gedaan, wat de situatie nog onvoorspelbaarder maakt. Halsema waarschuwt via kranten en televisie om niet te komen, omdat demonstreren op het Museumplein niet is toegestaan. Wie wel wil demon­steren is welkom, maar moet zich aanmelden en in overleg treden met de gemeente. “Wij willen een vreedzame fatsoenlijke demonstratie mogelijk maken, binnen de begrenzing van de coronamaatregelen,” zegt Halsema.

Voorbereiding op een ongeorganiseerd protest. Beeld ANP
Voorbereiding op een ongeorganiseerd protest.Beeld ANP

Donderdag 21 januari

De driehoek, een overlegorgaan van gemeente, politie en Openbaar ministerie, komt online bij elkaar om de aangekondigde illegale samenscholing op het Museumplein voor te bereiden. Burgemeester Halsema, politiechef Paauw en hoofdofficier René de Beukelaer bespreken daar de voorbereidingen. Relschoppers die de zondag daarvoor zijn gepakt, krijgen een gebiedsverbod.

De eerste avond met de avondklok. Beeld ANP
De eerste avond met de avondklok.Beeld ANP

Zaterdag 23 januari

Opnieuw belegt de driehoek een vergadering. Voor elk denkbaar scenario hebben juristen een noodbevel uitgewerkt dat de burgemeester speciale bevoegdheden geeft. Er ligt een scenario klaar voor als er maar 200 mensen op komen dagen, maar ook een draaiboek als het er 2000 zijn. Agenten worden geïnstrueerd over hoe om te gaan met de demonstranten. Aanhoudingen kunnen plaatsvinden vanwege artikel 2.2 in de APV over verstoring van de openbare orde, of artikel 184 uit het Wetboek van Strafrecht voor het niet opvolgen van een ambtelijk bevel. Ook artikel 141, die openbare geweldpleging strafbaar stelt, is belangrijk.

Demonstranten worden verjaagd op het museumplein. Beeld ANP
Demonstranten worden verjaagd op het museumplein.Beeld ANP

Zondag 24 januari – ochtend

Al in de ochtend verschijnen de eerste agenten op het Museumplein, waar dan nog vooral Amsterdammers rondlopen die een luchtje scheppen. Halsema, Paauw en De Beukelaer zitten bij elkaar op een geheime locatie om de operatie van die dag gezamenlijk te coördineren. Zij wijzen de omgeving van het plein aan als veiligheidsrisicogebied, waardoor er preventief gefouilleerd kan worden. Aan het begin van de middag verschijnen de eerste losse groepjes op het Museumplein. Het geheel is minder goed georganiseerd dan vorige week, is de indruk van de politie. Preventief fouilleren gaat van start in de omgeving. Er worden diverse messen in beslag genomen, alsmede drugs en illegaal vuurwerk. Dit levert meteen al vijf aanhoudingen op.

De demonstratie op het Museumplein. Beeld Joris van Gennip
De demonstratie op het Museumplein.Beeld Joris van Gennip

Zondag 24 januari - middag

Om 14.30 uur constateert de gemeente dat er ­diverse groepjes zijn die spandoeken hebben uitgerold en dat zich snel steeds meer mensen verzamelen. Dit wordt als één demonstratie beschouwd, die Halsema laat ontbinden. Via tekstkarren en luidsprekers op het plein vraagt de politie de aanwezigen op om weg te gaan. In de lucht hangt zelfs een drone die een audioboodschap laat horen dat de demonstratie onrechtmatig is en ontbonden is.

De demonstranten, inmiddels zo’n 1500 mensen, reageren niet op de aanwijzingen van de politie om weg te gaan. Om 14.45 uur wordt daarom een noodbevel afgekondigd: iedereen die op het plein aanwezig is, dient te vertrekken. Het geeft de politie het gezag om zo nodig geweld te gebruiken om dat doel te bereiken. Ook personen die blijven staan of zitten, zonder gewelddadig te zijn naar de politie, zijn hierdoor wel in de overtreding.

De ME vormt een linie, de waterwerpers staan in positie en beginnen om 15.15 uur over de hoofden van de demonstranten te spuiten om hen nat te maken, in de hoop dat een nat pak genoeg is om hen uit elkaar te jagen. Als dat niet lukt, rukt de ME op. Binnen een half uurtje is het plein grotendeels leeg. 

“We zagen een giftige mix van mensen die echt boos waren maar geen geweld gebruiken, en groepjes die in verband worden gebracht met de harde supporterskern van enkele voetbalclubs,” zegt hoofdcommissaris Paauw. “De harde kern van Ajax heb ik niet gezien.” Ook bekende activisten van Voorpost, Viruswaarheid en Nederland in Verzet staan in de voorste linies.

Volgens Paauw is de politie de hele middag in control, de operatie verloopt volgens plan. “Je ziet dat aan de manier hoe de menigte pas beweegt als de ME-linies gaan bewegen. Wij bepalen het ritme van de gebeurtenissen.” In de loop van de middag wordt duidelijk dat er enkele tientallen politiemensen die gereed stonden voor Amsterdam, naar Eindhoven gestuurd kunnen worden om daar mee te helpen. In tegenstelling tot Eindhoven wordt er in Amsterdam geen traangas gebruikt. Een pluspunt, doorgaans verhoogt dat de agressie en de kans op ongelukken met onschuldige omstanders.

De ME wordt ingezet om de rellen te stoppen. Beeld Joris van Gennip
De ME wordt ingezet om de rellen te stoppen.Beeld Joris van Gennip

Zondag 24 januari – begin van de avond

Het plein is schoon, maar in omringende straten gaat het uitdagen van de politie nog een tijdje door. Onder meer op de Van Baerlestraat worden charges uitgevoerd tegen groepjes in het zwart geklede jonge mannen.

Veel wordt gefilmd, door de politie en omwonenden, wat een team rechercheurs op afstand in staat stelt om direct de identiteit te achter­halen van relschoppers die nog niet aangehouden zijn. 

Net als de week daarvoor blijven er nog lang ME-busjes en politie staan nabij de ambts­woning van burgemeester Halsema aan de Heren­gracht. De angst bestaat dat relschoppers vanaf het Museumplein uitwijken naar andere delen van de stad.

Het aantal arrestanten staat inmiddels op 190, van wie ongeveer een derde afkomstig is uit Amsterdam. Via gecharterde bussen worden de arrestanten, bij wie onder meer boksbeugels, versterkte vechthandschoenen en illegaal vuurwerk wordt aangetroffen, onder politie­begeleiding afgevoerd naar de cellenblokken. 

Dinsdagavond, 48 uur na de onrust, worden via ­Opsporing Verzocht de eerste foto’s getoond van verdachten die nog niet zijn aangehouden. ­Paauw: “Bij zo’n grootschalige verstoring van de openbare orde kun je niet zonder aanhoudingen het veld aflopen. Dit schrikt af en doet recht aan het geweld dat tegen politiemensen is gebruikt. Bedenk ook even: agenten die om 10.00 zijn begonnen, hebben inmiddels negen werkuren in de benen. We wonen de mensen behoorlijk uit.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden