Plus Analyse

Valt er iets te doen tegen plofkrakers?

Schade bij metrostation Ganzenhoef nadat eerder dit jaar een plofkraak werd gepleegd op een pinautomaat in het station. Beeld ANP

Een plofkraak bij het Hoofddorpplein richtte recentelijk een ravage aan en een slapende omwonende raakte zelfs gewond door rondvliegend glas, woensdag mislukte een plofkraak in Noord. Valt er dan echt niets te doen tegen plofkrakers?

Hoe vaak komen plofkraken voor?

Dat verschilt van jaar tot jaar. In zijn algemeenheid kan je zeggen dat het aantal daalt. Volgens de Nederlandse Vereniging van Banken liep het aantal plofkraken in 2018 terug tot 42: ruim 35 procent lager dan het jaar ervoor. Ter vergelijking: in 2013 werden er nog 129 plofkraken geteld. Het heeft er alle schijn van dat het aantal zal gaan stijgen: tot eind augustus werden er al 37 plofkraken met explosieven gepleegd.

Maar er zijn toch ook steeds minder pinautomaten?

Klopt: doordat er steeds minder contant wordt betaald, wordt het voor banken te kostbaar om een netwerk van duizenden pinautomaten in stand te houden. Een aantal banken heeft de handen ineengeslagen en ‘deelt’ een neutrale Geldmaat. Desondanks telt Nederland nog steeds zevenduizend pinautomaten. Uitgangspunt is dat er overal in een straal van vijf kilometer een pinautomaat beschikbaar blijft. De dekkingsgraad was in 2017 99,58 procent.

Bij plofkraken wordt gas gebruikt, toch?

Dat was inderdaad het geval. De criminelen lieten dan een explosief gas in de pinautomaat lopen en brachten dat van een afstand tot ontploffing. Vaak kraakten ze daarmee de kluis in de automaat, maar tegelijk werd er veel schade veroorzaakt aan het gebouw. Niet zelden was die schade aan het gebouw toen al groter dan de mogelijke buit.

Tegenwoordig gebruikt men grover geschut.

Er is sprake van een wapenwedloop: naarmate het de plofkrakers moeilijker wordt gemaakt, worden de gebruikte methoden zwaarder. De gasmethode raakte veelal in onbruik doordat pinautomaten werden uitgerust met gassensoren die explosieonderdrukkers activeerden. Eerder dit jaar trof de politie in een woning in Amsterdam dertien ‘pizzaschijven’: platte explosieven waarin flitspoeder zit dat uit cobra’s is gehaald, die met een stok in een geldautomaat kunnen worden geschoven. Volgens de politie bevat een pizzaschijf 400 tot 500 gram flitspoeder en heeft het een enorm vernietigende kracht.

Beveilig die dingen een beetje beter, zou je zeggen.

Banken hebben ingezet op maatregelen die de opsporing vergemakkelijken, zoals het direct alarmeren van de politie, cameradetectie en inktsystemen. Over precieze maatregelen willen banken weinig kwijt om criminelen niet wijzer te maken. De inktsystemen waarmee veel automaten zijn uitgevoerd, ‘neutraliseren’ de bankbiljetten: dit systeem wordt geactiveerd als criminelen een geldautomaat openmaken. De bankbiljetten worden door de inktvlekken onbruikbaar en waardeloos. Ook wordt er soms lijm gebruikt die alle biljetten tot één massief blok papier maakt. In 2017 bleek een groot deel van de pinautomaten te zijn beveiligd met een onzichtbare dna-spray die over het geld wordt gesproeid.

Zit er niet gewoon te veel geld in de pinautomaten?

Daarover kan slechts worden gegist. Die Welt heeft weleens uitgerekend dat er in theorie wel een half miljoen euro in past. Uit handleidingen van automaten blijkt dat er meestal 4000 tot 5000 biljetten passen, maar er bestaan ook modellen die berekend zijn op 12.500 biljetten. Het AD analyseerde in december vorig jaar 37 gerechtelijke uitspraken en concludeerde dat gemiddeld net iets meer dan een ton werd buitgemaakt: 100.347 euro.

Is dit een typisch Nederlands fenomeen?

Nederlandse criminelen hebben een naam hoog te houden als het gaat om plofkraken: er wordt zelfs uitgeweken naar de makkelijker te kraken buitenlandse machines, enkele jaren geleden leken bendes hun werkterrein te verleggen naar Duitsland en België. In Noordrijn-Westfalen pleegden zij misschien wel tachtig plofkraken in een half jaar.

Er is nu een gewonde gevallen, kunnen pinautomaten niet weg uit woonbuurten?

Banken wegen een aantal factoren: het verwachte aantal transacties, de aanwezigheid van middenstand, zorgvoorzieningen of uitgaansgebieden. Wanneer een nieuwe locatie wordt gezocht hebben zij ‘een voorkeur voor locaties waarbij de impact van een eventuele plofkraak zo gering mogelijk is’, zei minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) eerder dit jaar. Maar: de toegang tot contant geld mag niet worden belemmerd, cash blijft voor een grote groep mensen de favoriete betaalmethode. De minister sprak zijn voorkeur uit voor geldautomaten in supermarkten, winkelcentra, wijkcentrum of bijvoorbeeld in een portaal dat ’s nachts kan worden afgesloten.

Kan er niet wat strenger worden gestraft?

De straffen worden al strenger: het Openbaar Ministerie heeft in 2018 de strafvorderingsrichtlijn plof- en ramkraken aangepast. Omdat het gebruik van zware explosieven gepaard gaat met grote risico’s op ernstig gevaar voor de directe omgeving, zoals instortingsgevaar, is er een standaard strafeis van 24 maanden gevangenisstraf (daarvoor was dat vijftien maanden) en 48 maanden indien de geldautomaat zich bevindt in een gebouw met woningen. De pakkans is overigens ook niet gering: er zijn dit jaar voor zover bekend 89 verdachten opgepakt.

Bij de plofkraak in de Haarlemmermeerstraat waren veel ruiten gesprongen. Beeld Meike van Herk
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden