PlusAchtergond

Vaker een te laag schooladvies: ‘Leerlingen moeten juist uitgedaagd worden’

Heb je als kind laagopgeleide ouders? Dan krijg je in Amsterdam steeds vaker een vmbo-advies. ‘Een derde van onze leerlingen zit een niveau hoger dan waarop ze binnenkwamen.’

Leerlingen van de vijfde Montessorischool Watergraafsmeer in Amsterdam zitten aan de citotoets. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Leerlingen van de vijfde Montessorischool Watergraafsmeer in Amsterdam zitten aan de citotoets.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Er is iets vreemd aan de hand in het Amsterdamse onderwijs: achtstegroepers met laag­opgeleide ouders krijgen de afgelopen jaren steeds vaker een laag schooladvies, terwijl de schooladviezen over de hele linie juist omhooggaan. Zo krijgt intussen ruim een kwart van alle Amsterdamse achtstegroepers een vwo-advies; maar voor kinderen met laagopgeleide ouders is dat maar zo’n 10 procent.

Vooral dit valt op: jarenlang kreeg steeds zo’n 33 procent van de Amsterdamse kinderen met laagopgeleide ouders een vmbo basis-of kaderadvies. In 2018 en 2019 steeg dat ineens fors, naar zo’n 42 procent, zo blijkt uit cijfers die de gemeente vorige week publiceerde. Hoe komt dat?

Een duidelijke verklaring is vooralsnog moeilijk te vinden. “Zolang de cijfers van de meest recente lichting, de achtstegroepers die in 2020 hun definitieve schooladvies kregen, nog niet beschikbaar zijn, weten we nog niet zeker of er echt sprake is van een trend,” zegt UvA-socioloog Bowen Paulle. Hij doet onderzoek naar ongelijkheid in het onderwijs.

Hij vindt het nog te vroeg om een verklaring te geven voor de toename. “Dit is een enorm complex verhaal, je kunt niet zomaar één oorzaak aangeven. Misschien is er iets veranderd in de leerlingenpopulatie, of speelt het lerarentekort, dat de afgelopen jaren sterk is toegenomen, een rol.”

“We zien de afgelopen jaren in ieder geval een explosie van schaduwonderwijs: extra bijles, tutoring en toetstrainingen,” zegt Paulle. “Kansrijke ouders investeren steeds meer in het leerproces van hun kinderen, waardoor hun schooladviezen vaker naar boven bijgesteld worden dan bij kansarme gezinnen. De coronacrisis zal die ongelijkheid nog vergroten.”

De stad segregeert steeds verder, ziet ook Jeroen Rijlaarsdam, rector van het Ir. Lely Lyceum, een zeer brede en diverse middelbare school in Zuidoost. “Amsterdam verandert, er komen bijvoorbeeld veel nieuwkomers bij die de taal nog niet goed beheersen en het onderwijssysteem niet kennen. Die lopen meer kans om een te laag schooladvies te krijgen.”

Expres een laag advies

Die kans op een te laag schooladvies is sowieso groter bij kinderen met laagopgeleide ouders of een niet-westerse achtergrond. Bij kinderen met laagopgeleide ouders wordt het advies na de eindtoets bovendien minder vaak naar boven bijgesteld dan bij kinderen met hoogopgeleide ouders. “33 procent van onze leerlingen zit na drie jaar een niveau hoger dan waarop ze binnenkwamen,” zegt Rijlaarsdam. “Dat kun je als iets goeds zien, maar je kunt ook denken: waarom was dat advies eigenlijk zo laag?”

“Geloof mij, geen enkele groep 8-docent denkt: ik geef dat kind expres een laag advies vanwege zijn achtergrond. Maar soms sluipt het er toch in. Dan heeft het kind een onrustige thuissituatie, een taalachterstand, misschien ouders die weinig tijd hebben, en dan wordt het toch een lager advies. Dan komt de leerling van de basisschool met het gevoel van: doe jij nou eerst maar vmbo, en dan zien we daarna wel weer verder.”

Het is de omgekeerde wereld, zegt groep 7-leerkracht Manuella Grzankowska (35). “Je moet kinderen juist een succeservaring geven op school, laten zien dat ze het wél kunnen.” Dat blijkt ook uit onderzoek: de meeste leerlingen die van hun docent een hoger schooladvies krijgen dan wat de Citotoets aangeeft, halen dit hogere niveau wel. Grzankowska: “Een leerling die uitgedaagd wordt, ziet dan: zie je wel, ik kan dat rekenen wél.”

Ook haar leerlingen van de IJdoornschool in Noord hebben niet altijd een even makkelijke achtergrond. “Ik weet in wat voor buurt ik werk, het gaat me aan het hart om te zien dat een kind dat het al zwaar heeft ook nog een te laag advies krijgt.”

Ondernemer en oprichter van stichting Studiezalen Abdelhamid Idrissi (31) kan er uit eigen ervaring over meepraten. “Ik had altijd goede cijfers en was, al zeg ik het zelf, het liefste jonge­tje van de klas. Op de Cito scoorde ik 541 punten, maar toch kreeg ik een vmbo-t-advies. Het is dat mijn vader boos naar school ging, anders had ik dat havoadvies misschien nooit gekregen.”

Harde knip

Het geeft je zelfvertrouwen een knauw, zegt Idrissi. “Je gaat jezelf vergelijken met andere kinderen in je omgeving, en je verliest het vertrouwen in onderwijzers, in school.” Hij hoort vaak soortgelijke verhalen van de leerlingen die naar zijn studiezalen komen om huiswerk te maken. “Niet iedereen heeft zijn netwerk en thuissituatie mee. Sommige kinderen moeten alles zelf doen, zonder steun van hun ouders, en worden daar vervolgens nog minder voor beloond ook.”

“Ons onderwijssysteem is gebaseerd op een harde knip na groep 8,” zegt Rijlaarsdam. “Voor die tijd moet je laten zien wat je kan. Een groep kinderen ondervindt daar nadeel van, ze hebben langer nodig om zich te ontwikkelen. Zeker als ze een taalachterstand moeten overwinnen. Als je de selectie pas rond 14, 15 jaar maakt, kunnen ze hoger uitkomen. Dat moet je de leerlingen, en ook de scholen gunnen.”

Yaël Bouterse Beeld -
Yaël BouterseBeeld -

Yaël Bouterse (16)

Advies eind groep 8: vmbo-t/havo
Doet nu: 5 vwo

“Op de basisschool vonden ze dat ik qua gedrag en werkhouding wel havo aankon. Maar ik had moeite met begrijpend lezen, dat vind ik nog steeds wel lastig, dus werd het vmbo-t/havo. Ik vond mijn schooladvies op zich wel goed, maar ik was ook blij dat ik naar een havo/vwo brugklas ging. Daar merkte ik dat ik de vwo-oefeningen ook kon. Toen zei mijn mentor: jij kan het vwo ook wel aan. Daar ben ik heel blij mee, en ik doe mijn best om alles te halen, want ik wil later geneeskunde gaan studeren.”

Mehwish Syed Beeld -
Mehwish SyedBeeld -

Mehwish Syed (14)

Advies eind groep 8: vmbo-t
Doet nu: 3 havo

“Aan het eind van groep 7 kreeg ik een vmbo-kader advies. Toen heb ik zelf tegen de juf gezegd dat ik dat wel erg laag vond, ik kon echt wel meer aan. Mijn ouders zijn blij met alles, maar ik wist dat ik meer kon. Toen ben ik zelf gaan proberen om toch op vmbo-t uit te komen. Ik was supertrots toen dat lukte. Uiteindelijk kwam ik in een vmbo-t/havo-brugklas terecht. Ik merkte dat ik de havo-oefeningen ook makkelijk kon maken, en nu zit ik in 3 havo. Ik ben ook nog een keer terug geweest naar de basisschool, de directrice vond het leuk om te horen dat ik nu havo doe. Later wil ik graag rechercheur bij de politie worden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden