PlusNieuws

Universiteitskwartier in de binnenstad gaat komende jaren op de schop

Het universiteitskwartier in de binnenstad gaat de komende jaren grondig op de schop. Als het aan de UvA en de gemeente ligt wordt het gebied straks fietsluw, en maakt een deel van de huidige UvA-panden plaats voor nieuwbouw.

In de noordgevel van de Oudemanhuispoort aan de Slijkstraat moet een nieuwe poort komen. Beeld West 8
In de noordgevel van de Oudemanhuispoort aan de Slijkstraat moet een nieuwe poort komen.Beeld West 8

Verouderde universiteitsgebouwen, ontoegankelijke hofjes, ongezellige stegen en weinig groen: het universiteitskwartier, met de noordzijde grofweg vanaf de Oude Hoogstraat tot de Nieuwe Doelenstraat en Oude Turfmarkt in het zuiden, kan wel een lik verf gebruiken.

Ruim twee jaar werkten de Universiteit van Amsterdam (UvA), gemeente en omwonenden daarom aan een zogenoemd strategisch masterplan, waarin de kaders voor de aanpak van het gebied geschetst worden. Een ambitieus plan, waarin universiteitsgebouwen verbouwd, gesloopt en verduurzaamd worden, hofjes opener en vergroend worden en het hele gebied beter toegankelijk moet worden.

“We zijn volop in beweging om de binnenstad terug te geven aan haar bewoners,” zegt burgemeester Femke Halsema. “De ontwikkeling van het Universiteitskwartier sluit hier goed bij aan. Het wordt het een plek waar innovatie en geschiedenis elkaar ontmoeten en waar groen weer wat ruimte krijgt. Een plek aan de rand van de Wallen die uitnodigt om je terug te trekken uit de soms overweldigende drukte van de stad.”

Glazen piramide

Wat gaat er precies veranderen? Onder andere de gebouwen BG3 en BG5, de Oudemanhuispoort en de Gasthuiskerk krijgen de komende jaren een flinke make-over. Zo gaat BG3, het ronde paviljoen dat in 1995 naar een ontwerp van Theo Bosch werd neergezet, tegen de vlakte als het aan de universiteit ligt.

“Het huidige gebouw is onhandig ingericht, er zitten nauwelijks facilitaire voorzieningen in, het is niet rolstoeltoegankelijk en moeilijk te verduurzamen,” zegt Kees Lammers, directeur huisvestingsontwikkeling van de UvA. Op dezelfde plek moet een nieuw paviljoen komen, waar de onderwijsbalies en het faculteits­bestuur in komen. Voor het gebouw wordt een ontwerpwedstrijd uitgeschreven.

Ook moet de bekende glazen piramide uit de jaren tachtig, onderdeel van gebouw BG5, waarschijnlijk het veld ruimen. Daarvoor in de plaats moeten een paviljoen en atrium komen onder een overkapt binnenhof, met een duidelijke entree vanaf de Vendelstraat. Lammers: “BG5 wordt straks het onderwijshart van de campus, met een groot aantal nieuwe onderwijszalen.”

Universiteitstheater

Naast de verbouwing van de onderwijsgebouwen worden ook de openbare ruimtes aangepakt. “Er zijn allerlei verborgen pareltjes aan hoven en doorsteekjes, die nu niet altijd goed toegankelijk zijn,” zegt Lammers. Bijvoorbeeld het Gasthuishof achter het Allard Piersonmuseum, dat in de huidige situatie alleen open is voor omwonenden en museumbezoekers.

Op een aantal plekken wil de UvA bovendien nieuwe doorgangen maken. In de noordgevel van de Oudemanhuispoort, die nu uitkijkt op de smalle en niet bepaald uitnodigende Slijkstraat, moet een nieuwe poort komen. Een deel van die noordgevel maakt plaats voor een nieuwe aula en plantsoen. Ook de Gasthuiskerk krijgt een extra ingang aan het Turfdraagsterpad. Het Universiteitstheater moet een steiger aan de Amstel krijgen, zodat bezoekers het theater in de toekomst ook vanaf het water kunnen bereiken.

Opvallend is dat het gebied grotendeels fietsluw moet worden. Momenteel is de route over de Vendelstraat voor veel mensen een handig doorsteekje door de binnenstad. Dat zit er straks waarschijnlijk niet meer in. Lammers: “Het wordt een shared space, waar de fiets te gast is.” Voor een opgeruimd straatbeeld komen onder de nieuwe bibliotheek en de Oudemanhuispoort twee fietsenstallingen.

Sociale onveiligheid

Niet iedereen is tevreden met het masterplan. Omwonenden verzetten zich met name tegen de bouwplannen voor BG3 en BG5. “Met een nieuw paviljoen zoals de UvA dat voorstelt, wordt het plein in tweeën gehakt,” zegt Edit ­Tuboly, voorzitter van bewonersorganisatie VOLBG, die enkele weken geleden een alternatief plan indiende voor het gebied. “Het komt verder naar voren te staan, dat zorgt voor minder licht en geeft minder zicht op het straatje erachter, waardoor de sociale onveiligheid groter wordt.” Ook de nieuwbouw voor BG5 staat te ver het plein op, vindt VOLBG. “Zo krijg je een smalle donkere straat met amper groen.”

De omwonenden vinden dat de UvA te weinig met hun inbreng heeft gedaan. Geert ten Dam, voorzitter van het College van Bestuur van de UvA, herkent zich daar niet in. “We hebben intensief met de bewoners overlegd en zijn het op een heel aantal punten ook wel eens geworden.”

Er spelen allerlei belangen mee, zegt ten Dam: “Het gebied heeft dringend onderhoud nodig en we willen onze gebouwen verduurzamen, maar ook rekening houden met de historie, de wensen van Amsterdammers en omwonenden. Dan kun je beter een integraal plan maken dan het gebouw voor gebouw bekijken.”

Hoe het gebied er straks precies uit gaat zien, staat nog niet vast. Na de inspraakprocedurevan 15 maart tot 25 april waarin ook het VOLBG-­alternatief wordt meegenomen, moet het plan nog worden goedgekeurd door de gemeenteraad. Ten Dam: “Daarna gaan we samen met de gemeente kijken naar de precieze uitwerking.”

Honderden miljoenen

Over de ontwikkeling van het universiteitsgebied wordt al twintig jaar gesteggeld. Zo wilde de UvA in eerste instantie de Tweede Chirurgische Kliniek en het bijbehorende Zusterhuis slopen om plaats te maken voor een gloednieuwe universiteitsbibliotheek. Na diverse rechtszaken van omwonenden werd uiteindelijk besloten de nieuwe bieb toch in de monumentale panden te bouwen, die momenteel een grondige opknapbeurt ondergaan.

Die verbouwing, die in 2019 van start ging, valt nu al fors duurder uit dan gepland. Ging de UvA in 2018 nog uit van een bedrag van 66 miljoen euro, begin dit jaar bleek dat met maar liefst 65 procent gestegen te zijn tot 108 miljoen euro.

Voor de aanpak van het gehele universiteitskwartier denkt de UvA uiteindelijk zo’n 320 miljoen euro nodig te hebben. De gemeente neemt de ontwikkeling van de openbare ruimte voor haar rekening. Een deel van deze kosten valt onder het vernieuwingsprogramma voor kades en bruggen. Daarnaast is de herinrichting van de Slijkstraat en het Binnengasthuisterrein geraamd op ruim 2,7 miljoen euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden