PlusAchtergrond

UMC: coronatijd is snelkookpan voor eetstoornissen en mishandeling kinderen

De lockdown heeft een schaduwkant die zich ook in de ziekenhuizen laat zien: meer minderjarigen met anorexia en ernstiger letsel bij kindermishandeling. ‘De coronatijd is een soort snelkookpan voor een eetstoornis.’

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Hoewel de cijfers over kindermishandeling, eetstoornissen, zelfverminking en suïcidepogingen bij minderjarigen nog niet in beton zijn gegoten, zijn de signalen die de kinderartsen krijgen uiterst alarmerend. Neem kindermishandeling. Nog steeds krijgt het Amsterdam UMC wekelijks één à twee slachtoffers binnen. 

“We zien evenveel patiënten als voor de coronacrisis, maar we hebben de indruk dat ze met ernstiger letsel binnenkomen. Meer botbreuken en vaker hersenletsel,” zegt kinderarts Rian Teeuw van Amsterdam UMC, die tevens verbonden is aan het Landelijk Expertise Centrum Kindermishandeling.

Bij het onderwerp kindermishandeling is de uitdrukking ‘topje van de ijsberg’ nooit ver weg. Er is veel verborgen leed denken de deskundigen. Maar wat ‘verborgen’ is, laat zich lastig in cijfers vangen. De Universiteit Leiden deed onlangs een poging in het onderzoek ‘Kindermishandeling tijdens de lockdown’, waarbij de indrukken en signalen van medewerkers uit het onderwijs en de kinderopvang werden gewogen. 

Dat leidde tot de schatting dat 40.000 kinderen tijdens de eerste lockdown het slachtoffer van kindermishandeling zijn geworden. Naast fysiek en verbaal geweld werden hierbij ook verwaarlozing van onderwijs en het blootstellen aan huiselijk geweld meegerekend. Voor corona lag die schatting op 15.000 kinderen. Bijna een verdrievoudiging dus.

Armoede

Dat in een crisis ook het aantal mishandelingen van kinderen toeneemt, is volgens Teeuw helaas een ijzeren wet. “We weten het ook van eerdere economische crises, zoals de bankencrisis. Destijds nam het aantal kinderen dat werd mishandeld spectaculair toe. Wat als straks ook nog de economische schade van de coronacrisis bovenkomt? Ik vrees het ergste. Risicofactor nummer 1 voor kindermishandeling is armoede.”

Enkele regio’s van meldpunt Veilig Thuis trokken donderdag aan de bel, omdat er veel meer acute meldingen van kindermishandeling binnenkomen dan voor corona. Veilig Thuis Amsterdam-Amstelland krijgt circa 1000 meldingen per maand, wat volgens een woordvoerder niet hoger of lager is dan normaal. 

Toch roept ze Amsterdammers op om op te letten en zo nodig Veilig Thuis te bellen. Nu kinderen niet naar school gaan en bijvoorbeeld geen zwemlessen volgen, zijn er minder ‘ogen en oren’ die de boel in de gaten houden. “Dus mocht je veel geruzie bij de buren horen, of je kent een kind dat ineens heel teruggetrokken is, of er zijn andere zaken die niet pluis lijken, maak daar dan werk van.”

Anorexia

Cru genoeg worden in de ziekenhuizen waar de covidpatiënten liggen ook kinderen opgenomen die juist lijden onder de maatregelen tegen datzelfde virus. Een duidelijk voorbeeld is de stijging van het aantal aanmeldingen van kinderen met anorexia in Amsterdam UMC. In de maanden september, oktober, en november 2020 werden daar 33 procent meer kinderen aangemeld, dan in dezelfde periode van 2019. Toen waren het 24 kinderen, nu 36.

Kinderarts Annemarie van Bellegem van Amsterdam UMC, gespecialiseerd in eetstoornissen, zegt dat er in deze coronacrisis heel veel druk op het leven van een kind staat. “Je moet een bepaalde aanleg hebben om een eetstoornis te ontwikkelen, maar daarnaast werken externe factoren als trigger,” zegt Van Bellegem. Angst voor het virus bijvoorbeeld. Maar ook eenzaamheid, isolatie, verwaarlozing, huiselijk geweld, of heel veel tijd doorbrengen op sociale media, waar de wereld er wél perfect uitziet.

“De coronatijd is een soort snelkookpan voor een eetstoornis. Er is weinig waar deze kinderen momenteel controle op kunnen uitoefenen, behalve op hun eigen eet- en drinkgedrag. Dat kan een strategie worden om te dealen met de situatie.”

Sondevoeding

Zorgwekkend is ook de toename van het aantal kinderen dat helemaal niet meer eet of drinkt. Werd er vorig jaar in Amsterdam UMC één kind behandeld met dit levensbedreigende probleem, dit jaar zijn dat er al vijftien. En het lijkt gedurende de crisis niet te af te remmen. Kinderen komen ook later, en met een verder ontwikkelde eetstoornis in het ziekenhuis terecht. “En meer dan normaal moeten kinderen aan de sondevoeding, terwijl we dat juist proberen te voorkomen.” De voorkeur heeft het om kinderen ‘gewoon’ te laten eten onder intensieve begeleiding en coaching. “Maar soms is de angst bij de patiënt zo groot, dat je niet anders kan dan sondevoeding te geven om het acute gevaar af te wenden.”

Kortom, het zijn allemaal tekenen dat kinderen fors getroffen worden door de coronacrisis en de maatregelen. Teeuw ziet ook vaker kinderen met acute psychische problemen op de afdeling. “Kinderen die middelen innemen in een poging tot suïcide of kinderen die zichzelf schade toebrengen, ja ook dat hebben wij vaker gezien de afgelopen tijd.”

De kinderartsen kunnen het dus maar moeilijk aanzien dat de kinderen nu weer langer thuiszitten en er zo weinig ‘oplettende ogen’ zijn. “Ik begrijp heel goed, zeker met die Britse variant, dat iedereen als de dood is om de scholen open te doen,” zegt Teeuw. “Maar als het even meevalt met die verspreiding door kinderen, dan ligt er een sterk pleidooi om kinderen zo snel mogelijk weer naar school te laten gaan.”

Praten over zelfmoordgedachten kan 24/7 via 113 of 0800-0113 en de chat op 113.nl.

Ook Veilig Thuis  is 24/7 bereikbaar via 0800 2000 en de chat. 

Proud2bMe, een website over eetstoornissen, is bereikbaar via de chat.

Acute meldingen

De kinder- en jeugdpsychiatrie heeft het sinds de zomer steeds drukker gekregen. In Amsterdam was het aantal acute meldingen in december 50 procent hoger, met een enorme piek in de week voor kerst. “Krijgen we normaal ongeveer één acute melding per dag. In de week voor kerst waren dat er wel vijf per dag,” zegt Arne Popma, hoofd van de afdeling voor kinder- en jeugdpsychiatrie binnen Amsterdam UMC. Ook landelijk is er een forse toename.

Bij een acute melding moet je volgens Popma denken aan kinderen die door een psychose dusdanig agressief zijn dat ze een ander wat aan willen doen, kinderen van wie het vermoeden bestaat dat ze suïcidaal zijn, of bijvoorbeeld kinderen die door een eetstoornis acuut gevaar lopen.

Door de toename nam de druk op de acute opname-afdeling dusdanig op dat de kinder- en jeugdpsychiatrie hulp heeft moeten inroepen van collega’s van andere afdelingen. De problematiek van de kinderen is ook zwaarder dan normaal. “Soms lagen er vier kinderen met een eetstoornis die sondevoeding krijgen.” Dat vraagt om zeer intensieve zorg en dus veel inzet van de afdeling.”

Volgens Popma is de gemeente te hulp geschoten om bijvoorbeeld bureaucratische hobbels tijdelijk weg te nemen en is ook er ook extra geld beschikbaar gekomen voor extra handen aan het bed. Maar het probleem voor de kinderen is daarmee niet opgelost. “Sociale isolatie is voor iedereen heel vervelend, maar voor kinderen zijn sociale contacten een essentieel onderdeel om tot ontwikkeling te komen.” Die isolatie, eenzaamheid en angst gaan zich op den duur wreken. “Wij hebben er onderzoek naar gedaan: 80 tot 90 procent van de kinderen en jongeren ervaart steeds meer en in toenemende mate angst en somberheid en minder welzijn.”

Dit houdt aan, weet Popma van eerdere crises. “Het patroon is vaak hetzelfde: pas na een half jaar lopen de cijfers van de mentale problematiek zichtbaar op. Mensen zijn best weerbaar en houden het een tijdje vol. Maar na een half jaar valt het begrip en extra inzet van andere mensen weg en raakt iedereen uitgeput.” 

Popma vindt het van groot belang om kinderen weer sociale contacten te gunnen. Hij pleit voor creatieve oplossingen, zoals sociale bubbels waarin een klein groepje jongeren elkaar frequent kan blijven zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden