Plus

Uitwijkende Amsterdammers drijven huizenprijzen op in de regio

Amsterdam groeit de komende jaren door tot één miljoen inwoners in 2032. Hoe zal deze bevolkingsaanwas de stad veranderen? Deel 4: gevolgen voor omliggende gemeenten.

Amsterdammers verlaten de stad Beeld Sjoerd van Leeuwen

Toen Jan Hamming als net benoemd burgemeester van Zaanstad een woning zocht in zijn nieuwe gemeente, kwam hij ze ook tegen; de vluchtende Amsterdammers die in de omliggende gemeenten een woning zoeken. Met hun overwaarde op zak. "Op open dagen kwam ik rustig een stuk of twintig Amsterdammers ­tegen die ook op dat huis waren afgekomen," zegt hij in zijn werkkamer op het stadhuis van Zaanstad.

De concurrentie is vaak oneerlijk, zelfs voor een burgemeester. "Veel van die mensen hebben hun Amsterdamse huis goed verkocht. Ook hier worden woningen inmiddels snel verkocht en boven de vraagprijs." Voor wie zich zorgen maakt, Hamming heeft uiteindelijk een leuke woning gevonden in zijn nieuwe werkplaats.

Amsterdam groeit hard naar één miljoen inwoners in 2032. Elk jaar dijt de bevolking uit met zo'n tienduizend Amsterdammers. Deze toename is vooral te danken aan immigratie: in 2017 kwamen bijna 40.000 nieuwe inwoners uit het buitenland erbij, vooral uit Engeland, Duitsland, Amerika, India en China. Ook vestigden zich nog 37.000 Nederlanders in de hoofdstad.

Aan de andere kant vertrekken veel Amsterdammers naar een andere plek in het land, in 2017 zo'n 45.000. Zij blijven veelal in de regio, met Amstelveen, Haarlem en Zaanstad als ­populaire vluchthavens.

De gemeenten in de regio groeien stuk voor stuk, veelal door de immigratie van Amsterdammers. "Zij zoeken een huis met tuin en Zaanstad is voor hen betaalbaar," zegt Hamming. "Amsterdam is dichtbij. Pak hier de trein en zeven minuten later stap je uit op ­station Sloterdijk."

Krapte op de huizenmarkt
Zaanstad, dat bestaat uit Zaandam, Krommenie, Assendelft, Koog aan de zaan, Westzaan, Zaandijk, Westknollendam en Wormerveer, is tussen 2014 en 2018 bijna 3 procent gegroeid tot bijna 155.000 inwoners.

Dat is minder snel dan de 5 procent groei die Amsterdam boekte in dezelfde periode, maar de druk op de stad is niettemin groot, zegt Hamming. Ook in zijn gemeente wordt de komende jaren flink gebouwd. "We willen 20.000 woningen bouwen tot 2040, om de groei van de bevolking bij te kunnen benen."

Hierbij is het niet de bedoeling dat weilanden en polders worden volgebouwd, het moet allemaal gebeuren binnen de bestaande bebouwde kom. "Een enorme opgave," zegt Hamming.

Gelukkig telt Zaanstad, met z'n industriële verleden, nogal wat bedrijventerreinen die plaats bieden aan woningen. Zo zullen op het terrein van chocoladefabrikant Verkade, inmiddels in Turkse handen, woningen verrijzen.

In Castricum, even verderop, ondervinden ze ook de gevolgen van de Amsterdamse groei. De vraag naar woningen is enorm, met als gevolg een krapte op de huizenmarkt en snel stijgende huizenprijzen.

"Amsterdammers drijven hier de prijzen op, maar ook mensen uit Zaanstad komen naar Castricum. Het is als een olievlek die zich uitspreidt over Noord-Holland," zegt wethouder Paul Slettenhaar (VVD), die we in Amsterdam nog kennen als bestuurder in Zuid. Slettenhaar heeft toestemming om als wethouder van Castricum in Amsterdam te blijven ­wonen en ervaart als forens dat de reis tussen de gemeenten overbrugbaar is.

In de regio Amsterdam is, naar het zich laat aanzien, een volksverhuizing gaande, die zich als volgt laat samenvatten: internationale werknemers vestigen zich in Amsterdam en nemen de plek in van gezinnen voor wie de stad onbetaalbaar is geworden. Die vestigen zich vervolgens in de regio, bijvoorbeeld in Zaanstad, waar de huizenprijzen nu ook stijgen.

Geboren en getogen Zaankanters moeten hierdoor uitwijken naar het noorden, bijvoorbeeld Castricum, dat ook al Amsterdamse gezinnen moet herbergen. Voor Castricummers wordt het door al deze import steeds moeilijker een woning te bemachtigen. Waar moeten zij naartoe? Heerhugowaard? Schagen?

Groeikernen
Als het aan het gemeentebestuur ligt, kunnen ze blijven. "Wij gaan de komende jaren veel bouwen," zegt Slettenhaar. "Amsterdam bouwt niet veel koopwoningen, wij wel."

De groei van Amsterdam zorgt weliswaar in de hele regio voor druk op de woningmarkt, toch is dat een zegen, zeggen Hamming en Slettenhaar. In dit deel van het land is geen sprake van krimpgebieden, maar van groeikernen met bijbehorende dynamiek. Vanuit Amsterdam komen nieuwe mensen, die vaak wat meer verdienen, en die kunnen bepaalde gebieden in de regio een oppepper geven. Poelenburg bijvoorbeeld.

"Wij zien het als een grote opgave om de tweedeling in Zaanstad tegen te gaan. De groei van Amsterdam kan ons hierbij helpen," aldus Hamming. De economische slagkracht van de groeiende hoofdstad zorgt immers voor banen, ook voor forenzen uit de regio. De regionale economie profiteert van toeristen die Amsterdam overspoelen en soms ook uitwijken naar de regio, de Zaanse Schans bijvoorbeeld. Dat zouden ze nog vaker mogen doen, vinden ze in Zaanstad en Castricum. In Amsterdam trouwens ook.

Natuurlijk levert de groei op sommige vlakken problemen op. Naast de druk op de woningmarkt is de bereikbaarheid een issue. De wegen tussen Amsterdam en de regio - de A7, A8 en A9 - staan regelmatig vast en het openbaar vervoer laat te wensen over.

De gemeenten voeren een gezamenlijke lobby om dit onder de aandacht te brengen van de landelijke politiek, zegt Hamming. Ook op andere gebieden is de samenwerking goed, al zou die best intensiever kunnen. "We hebben elkaar nodig om het evenwicht in de regio te bewaren."

Ze treffen elkaar in de Metropoolregio Amsterdam, een samenwerkingsverband van gemeenten in Noord-Holland en Flevoland, dat ­probeert de 'economie aan te jagen, de bereikbaarheid te verbeteren en woningen te bouwen', zo luidt de raison d'être op de website.

Regionale aanpak
Een samenwerking vol goede bedoelingen, dat wel, maar te vrijblijvend, vindt Henri de Groot, hoogleraar Regionale Economische Dynamiek aan de Vrije Universiteit. Hij pleit voor een nieuwe, regionale bestuurslaag. Eentje die bindende ­besluiten kan nemen, want de groei van Amsterdam vergt een regionale aanpak. "Fundamentele keuzes zijn nodig: waar in de regio gaan we bouwen om de groei op te vangen?"

Op dit moment gaat het, ondanks al dat regionaal overleg, niet goed, vindt De Groot. Volgens hem is de vraag naar woningen het grootst in de regio Haarlem en Haarlemmermeer, ten zuidwesten van Amsterdam. Daar is het meeste werk, met dank aan onder meer Schiphol. Ten noorden van Amsterdam is die behoefte minder en juist daar komen veel meer woningen. Als straks een nieuwe crisis uitbreekt, zullen deze huizen als eerste onder water komen te staan.

Volgens De Groot hebben de afzonderlijke gemeenten flinke prikkels om veel te bouwen, want dat levert grondinkomsten op. "Gemeenten kijken vooral naar hun eigen belang." En dus is coördinatie nodig en die moet in handen zijn van een 'burgemeester van de regio', zegt De Groot. De provincie zit op te grote afstand en kan beter in twee bestuursregio's worden gesplitst, waarbij Lelystad en Almere bij groot-Amsterdam horen. "Regio's hebben bevoegdheden nodig om zaken voor elkaar te krijgen."

De Groot heeft nog wel wat zieltjes te winnen, want gemeenten hebben helemaal geen zin in een nieuw regionaal bestuur. "Dat moeten wij niet," aldus Slettenhaar, wethouder in Castricum. "De Provincie kan dit prima regelen. Met zo'n extra bestuurslaag gaan we de dominantie van Amsterdam faciliteren."

Ook burgemeester Hamming is niet enthousiast. "Een nieuwe structuur is geen oplossing. We moeten gewoon samenwerken. Op zich gaan we al de goede kant op, maar we kunnen elkaar nog beter versterken." De Groot zag deze onwil aankomen. "Dat is voor mij een grote zorg. Als we zo doorgaan, dan blijven gemeenten hun eigen boontjes doppen. Regionale samenwerking op vrijwillige basis is snel vleugellam."

Beeld Laura van der Bijl
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden