PlusAchtergrond

Uit onderzoek blijkt: preventief fouilleren heeft weinig nut

Beeld ANP

In zijn pleidooi voor meer preventief fouilleren zei politiechef Frank Paauw dat de werkwijze weinig te maken heeft met etnisch profileren. Wetenschappelijk onderzoek wijst anders uit. Ook valt de opbrengst vaak tegen.

Natuurlijk wist politiechef Frank Paauw wel dat hij iets controversieels zei, vrijdag in het AT5-programma Het Verhoor. Hij wierp de vraag op waarom de Amsterdamse politie niet vaker gebruik mag maken van preventief fouilleren om het wapengeweld in Zuidoost te beteugelen. Bij preventief fouilleren krijgt de politie de mogelijkheid om in een afgebakend, vooraf aangewezen gebied, alle passanten zonder directe verdenking te fouilleren.

De gangbare gedachte in Amsterdam is dat preventief fouilleren weinig oplevert, zoals burgemeester Halsema zegt, en zelfs discriminatie kan veroorzaken, zoals progressieve coalitiepartijen als GroenLinks en D66 stellen.

Juist op die koppeling heeft Paauw kritiek. “De discussie over preventief fouilleren gaat een op een over in een discussie over etnisch profileren,” zei Paauw. “Maar de essentie van preventief fouilleren is nu juist dat die niet selectief is! Met etnisch profileren heeft het niet of heel weinig te maken.”

Het is opvallend dat Paauw de koppeling tussen preventief fouilleren en etnisch profileren ter discussie stelt, want uit diverse onderzoeken blijkt dat er op z’n minst aanwijzingen zijn voor een verband tussen de twee.

Sinds 2002

De politie heeft sinds 2002 de mogelijkheid om preventieve fouilleeracties te houden. Het idee erachter is dat inwoners van deze gebieden het wel uit hun hoofd laten om met wapens over straat te lopen en dat het veiligheidsgevoel onder inwoners vergroot wordt vanwege de zichtbaarheid van de politie.

Meestal fouilleert de politie niet iedereen in een gebied, omdat buurten niet zomaar af te sluiten zijn, maar kiezen agenten een selectiemethode om preventief fouilleren toe te passen. Bijvoorbeeld elke derde voorbijganger of elke 2 minuten een auto. Dit moet garanderen dat alle passanten evenveel kans hebben op een controle.

De praktijk is anders. “De aselecte werkwijze staat al sinds de introductie van preventief fouilleren ter discussie,” schreven onderzoekers van de Politieacademie en Bureau Beke in 2011. “Daar waar de individuele politieambtenaar op straat de meeste keuzevrijheid heeft, is het lastig om te bezien in hoeverre er sprake is van (ongeoorloofde) selectie van bepaalde personen.”

Korpschef Frank Paauw. Op de achtergrond burgemeester Femke Halsema.Beeld ANP

Logisch of discriminerend?

Hoewel het middel in theorie a-selectief is, blijkt uit het onderzoek dat agenten wel degelijk een selectie maken op basis van uiterlijke kenmerken. Best logisch, in het geval van een moeder met twee kinderen op de fiets, die ongehinderd door mag rijden. Maar ook discriminerend, als het een zwarte man betreft die staande wordt gehouden vanwege zijn etniciteit.

Volgens Amnesty International vormt preventief fouilleren daarom een inbreuk op een aantal grondrechten, met name het recht op lichamelijke integriteit en het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer, aldus de mensenrechtenorganisatie in een rapport uit 2013.

Ook de opbrengst van de acties, in diverse grote steden onderzocht, valt tegen. Gemiddeld worden er 25 wapens gevonden, voornamelijk messen, per 1000 gefouilleerden, wat in 12 gevallen tot een aanhouding leidt. Voor vuurwapens ligt dit aantal nog veel lager. Deze geringe effectiviteit zorgt ervoor dat preventief fouilleren in steeds minder gemeenten voorkomt.

Paauw wil preventief fouilleren doorontwikkelen, zodat de methode acceptabel en effectiever wordt. Ook burgemeester Halsema is nooit principieel tegenstander geweest, maar heeft te maken met een linkse meerderheid in de raad. Om steun te krijgen voor zijn pleidooi in het stadhuis, zal Paauw de negatieve gevolgen van etnisch profileren moeten adresseren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden