Plus

Tour Amsterdamse gevels: ‘Kijk omhoog en je ziet het slavernijverleden’

Wie door Amsterdam loopt en goed kijkt, ziet sporen van het slavernij- en koloniale verleden. Met haar Black Heritage Tours wil Jennifer Tosch aandacht vragen voor de ‘vaak genegeerde en vergeten geschiedenis’. Sinds de racismeprotesten wordt ze overspoeld met verzoeken. 

Jennifer Tosch bij een pand uit 1663 op de Oudezijds Voorburgwal, met op de gevel gebeeldhouwde zwarte Afrikanen. ‘Zien jullie wat ze vasthouden? Dat zijn tabaksplanten. De toenmalige bewoners hadden een plantage'.Beeld Jean-Pierre Jans

Als gids Jennifer Tosch op het drukke Rokin in Amsterdam naar het gevelbeeld ‘De Moriaan’ wijst, schrikt Oyunga Pala even. “Hoe kan dit,” zegt hij kijkend naar het zwarte figuur met pijl en boog. “Ik ben hier ontelbare keren langsgekomen en heb het beeld nog nooit gezien.” Tosch knikt tevreden. “Je raakt precies de juiste snaar,” reageert ze. “We zijn deze plekken vergeten, maar ze staan symbool voor een gedeelte van ons verleden.”

De Moriaan is een van de locaties in de Black Heritage Tour. Een initiatief waar Tosch (55) in 2013 mee begon, kort nadat ze vanuit Amerika hier kwam om te studeren en meer te leren over haar Nederlands-Surinaamse familiegeschiedenis. “Op de universiteit werd nauwelijks gepraat over de keerzijde van het kolonialisme,” zegt ze. “Slavernij, zwarte aanwezigheid? Dat speelde hier niet, zeiden ze. Het ging alleen over de glorie van die tijd.”

Slaveneigenaren

Met haar rondleidingen wil ze die ‘vaak genegeerde en vergeten historie’ vertellen. Soortgelijke initiatieven zijn er in Groningen, Den Haag, Haarlem en Utrecht. Vanwege de recente protesten wordt haar mailbox overspoeld met aanvragen, vertelt Tosch. “Vooral locals die verrast zijn door de demonstraties en willen begrijpen wat er speelt.” Deze middag zijn er dertien deelnemers; een mix van toeristen en mensen uit Amsterdam en omstreken.

Met haar rondleidingen wil Jennifer Tosch de ‘vaak genegeerde en vergeten geschiedenis’ vertellen rond de zwarte aanwezigheid en het kolonialisme in de hoofdstad.Beeld Jean-Pierre Jans

“Kijk vooral omhoog,” zegt Tosch (doek om haar hoofd, veel sieraden) als ze met haar gasten richting de rondvaartboot loopt. Ze wijst naar een pand uit 1663 op de Oudezijds Voorburgwal, met op de gevel gebeeldhouwde zwarte Afrikanen. “Zien jullie wat ze vasthouden? Dat zijn tabaksplanten. De toenmalige bewoners hadden een plantage.” Of het slaveneigenaren waren, wil iemand weten. “Ja,” zegt Tosch. De beelden werden gebruikt om gebouwen aan te wijzen, omdat velen niet konden lezen of schrijven.

Lichaam ontleed

Veel tijd om de informatie te verwerken, is er niet. Op de boot volgt het ene na het andere verhaal. Over de ambtswoning van de burgemeester, gebouwd door een koopman die zijn vermogen deels vergaarde door de slavenhandel. Over arts Petrus Camper die het lichaam van een zwart kind ontleedde om te zien of ‘ze’ anders waren dan ‘wij’. En dan de gevelsteen met daarop de bekende admiraal Cornelis Tromp, vergezeld door een zwarte jongen. De bediende is een symbool van ‘rijkdom’ en ‘macht’, legt Tosch uit. “We weten niet wie de jongen is. Ik ben hem Maurice gaan noemen, om hem een gezicht te geven.”

De gevelsteen is inmiddels verstopt onder een banner. Tosch vraagt wat haar gasten vinden van het weghalen van historische standbeelden, zoals recent nog de omstreden gaper boven een drogisterij in Amsterdam. Het blijft stil. Zelf is ze tegen. “Eerst zijn we de beelden vergeten. Nu we er eindelijk over praten, willen we ze verwijderen,” verzucht ze. “Ik denk dat we ze juist meer context moeten geven, met teksten of symbolen.”

Deze middag zijn dertien deelnemers tijdens de tour; een mix van toeristen en mensen uit Amsterdam en omstreken.Beeld Jean-Pierre Jans

Zwarte Piet

Terwijl de boot langs voormalige VOC-kantoren vaart, maakt Oyunga Pala druk notities. De Keniaanse journalist woont nu een half jaar in Amsterdam en wil meer leren over het thema. “Ik kwam hier tijdens Sinterklaas, was verbaasd toen ik Zwarte Piet zag. Ik begon vragen te stellen en kwam zo in contact met Jennifer.” Even verderop zit geschiedenisdocent Marieke Knoben. Jaarlijks doet haar school een rondleiding over ‘het zoet en zuur’ van de hoofdstad. “Daarin kwam de zwarte historie nog te beperkt terug,” verklaart ze haar komst.

Tosch laat deze middag nog maar een fractie van de in totaal 115 locaties zien. Plekken die ze de afgelopen jaren met een groep historici, curatoren en activisten vond en onderzocht. “Ik heb uren door de stad gelopen,” zegt ze lachend. “Mensen stuurden me ook foto’s: ‘Heb je dit gezien?’ Dan gingen wij researchen. Alle informatie was er al, alleen vaak academisch opgeschreven. Met deze tour probeer ik het toegankelijk te maken.”

Weerstand

Daarbij stuitte ze ook op weerstand. Deskundigen die zeiden dat ze de ‘geschiedenis framede’. Pandeigenaren die beledigd waren toen hun huis werd opgenomen in de tour. “Dan leg ik uit dat ik de Nederlandse geschiedenis niet wil demoniseren; ik wil ruimte maken voor het andere verhaal.” Na ruim twee uur sluit Tosch haar rondleiding af bij ‘De Moriaan’ op het Rokin. “Hoe repareren we de wereld?,” vraagt ze de groep. Journalist Pala reageert: “Door wat jij doet: te leren en de waarheid te vertellen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden