PlusAchtergrond

Toename agressie tegen OLVG-personeel: ‘We pikken het niet meer’

De cijfers betreffende agressie tegen het OLVG-personeel lijken dit jaar hoger te worden dan ooit. Toch is het moeilijk meetbaar of patiënten en bezoekers vaker schelden, bedreigen en slaan dan 25 jaar geleden. ‘Wat wel vaststaat: we pikken het niet meer,’ zegt Mike Wijngaarden, coördinator van de aanpak van agressie in OLVG.

Jop van Kempen
Mike Wijngaarden, coördinator agressieaanpak bij het OLVG: 'Het consumentisme dat in de maatschappij steeds normaler wordt, kent de zorg niet. Dat levert frustraties op.' Beeld Sophie Saddington
Mike Wijngaarden, coördinator agressieaanpak bij het OLVG: 'Het consumentisme dat in de maatschappij steeds normaler wordt, kent de zorg niet. Dat levert frustraties op.'Beeld Sophie Saddington

Het is bijna niet te missen. Wie het ziekenhuis binnenloopt, passeert een manshoog bord met omgangsregels: geen agressie en geweld, geen drank, drugs of tabak en geen filmpjes maken met een mobiel. Van grove overtredingen doet OLVG aangifte bij politie. “Patiënten en bezoekers zijn daadwerkelijk veroordeeld,” zegt Mike Wijngaarden.

De meeste mensen die in het ziekenhuis komen, merken – gelukkig – niets van agressie. Met in totaal 5700 medewerkers biedt OLVG jaarlijks zorg aan meer dan 500.000 patiënten, terwijl het aantal agressiemeldingen – tot dusverre – niet boven de 1000 is uitgekomen.

Voor bezoekers lijken de OLVG-gedragsregels ook overbodig. En waarschijnlijk moeilijk te vatten. Want waarom zou je je überhaupt keren tegen zorgverleners die proberen te helpen?

Goed, wachten op de Spoedeisende Hulp met veel pijn of met een kind dat huilt van de pijn is moeilijk te verteren, maar uitvallen tegen het personeel zal de wachttijd waarschijnlijk geen goed doen. En als je klachten over de zorg hebt, kun je bij verschillende loketten procedures aanspannen in plaats van de arts schofferen of aanvallen.

Maar Wijngaarden en de ongeveer 35 veiligheidsmedewerkers van OLVG Oost en West kijken niet naar de meeste gevallen waarin het goed gaat. Ze focussen juist op de kans dat het misgaat. Met een blik die is gevormd door de hbo-opleiding ‘integrale veiligheidskunde’ benoemt Wijngaarden de risico’s.

Consumentisme

Er komen mensen binnen die middelen hebben gebruikt. Er zijn zieke, wilsonbekwame patiënten, zoals dementerenden en mensen met een psychose. En in het ziekenhuis zullen emoties en frustraties opborrelen bij patiënten of familie, omdat er soms een gat gaapt tussen de verwachtingen over de zorg en de realiteit.

“Als je een nieuwe televisie wilt, heb je het duurste exemplaar morgen in huis,” zegt Wijngaarden. “Maar als je een MRI-scan van je knie wilt, duurt dat soms maanden. Bovendien kan een arts zeggen dat het niet nodig is. Het consumentisme dat in de maatschappij steeds normaler wordt, kent de zorg niet. Dat levert frustraties op.”

Ook cultuurverschillen kunnen meespelen. De soms als kil beschouwde Noord-Europese blik om de behandeling te staken als er geen enkel uitzicht is op genezing of verbetering van de levenskwaliteit, past niet altijd bij mensen met een Turkse, Italiaanse, Marokkaanse of Braziliaanse achtergrond, zegt Wijngaarden.

“Vanuit die culturele blik wordt vaker geacht alles op alles te zetten om het leven te verlengen, hoe kort ook. Maar vanuit de Nederlandse wetgeving moet de geleverde zorg wel zinnig zijn, zoals dat heet. Dat kan botsen. En dus veiligheidsissues geven.” In OLVG kan de geestelijk verzorger helpen om culturele verschillen te overbruggen.

Niet straffeloos

Er zijn categorieën voor de agressie, zoals fysiek geweld, gescheld, bedreiging, seksuele intimidatie en vernieling. Als een patiënt of bezoeker een arts een gebroken kaak slaat, volgt politieaangifte. Maar bij een duw zonder fysiek letsel is aangifte eigenlijk kansloos.

Toch komt de dader dan niet straffeloos weg. OLVG kan patiënten overplaatsen naar een ander ziekenhuis en bezoekers weren na overtreding van de huisregels. Vorig jaar gebeurde dat 44 keer: bij 22 patiënten en 22 bezoekers.

De cijfers over agressie tonen een stijgende trend (zie graphic). Als de lijn van dit jaar zich voortzet, zal 2022 meer dan 1000 meldingen bevatten; een record. De beperkte bezoekersregeling vanwege corona vormt een voorname aanleiding voor de meldingen.

Toch is Wijngaarden voorzichtig met de conclusie dat agressie tegen zorgpersoneel alleen maar erger wordt. Het bestond 25 jaar geleden ook, maar het werd niet zo systematisch bijgehouden, zegt hij. Dat maakt vergelijken moeilijk. Bovendien kan de stijgende trend ook komen door een grotere meldingsbereidheid van incidenten.

Wijngaarden maakt een vergelijking met de veiligheidsparadox: hoewel het aantal geregistreerde misdaden al jaren afneemt, voelen mensen zich steeds onveiliger. Misschien is er bij de ervaring van geweld in het ziekenhuis iets soortgelijks aan de hand.

“Maar dat is een wat filosofische discussie, die eigenlijk niet van belang is voor het standpunt van OLVG en andere ziekenhuizen. We pikken agressie gewoon niet meer.”

Seksistische opmerking

Een daling van de incidenten zal zorgen voor een beter werkklimaat. Ook zal de kans op uitval van personeel afnemen, al heeft OLVG daar geen cijfers over. Maar vooral bedreigingen hakken erin, weet Wijngaarden. “Een seksistische opmerking van een dementerende man is vaak makkelijker te verstouwen dan een gerichte bedreiging.”

Dat laatste overkwam Yasmin van Gaalen, verpleegkundige op de afdeling acute opname. Een man die zijn moeder ’s nachts moest achterlaten in het ziekenhuis zei: ‘Als ze doodgaat, kom ik jullie persoonlijk halen’.

Van Gaalen continueerde de zorg voor de vrouw, maar meed de zoon sindsdien zo veel mogelijk. Het schiet wel eens door haar hoofd om de zorg vanwege dit soort incidenten te verlaten, zei ze op de site van OLVG, maar ze kan zich eroverheen zetten. “Mijn hart ligt gewoon bij de zorg.”

Wachttijden

Naast het manshoge bord met omgangsregels en (strafrechtelijke) sancties tracht OLVG de frustratie eveneens te verminderen door wachttijden – ook in het ziekenhuis – zo kort mogelijk te houden. Zo is er sinds vier maanden bloedafname mogelijk zonder vaste afspraak. Dat voorkomt dat mensen die al vrij hebben genomen voor doktersbezoek voor een relatief kleine handeling opnieuw vrij moeten nemen.

Verder wordt het personeel – tot genoegen van verpleegkundige Van Gaalen – getraind in de omgang met agressieve mensen. Van Gaalen hoopt dat de recente weerbaarheidstraining jaarlijks wordt herhaald. Dat hangt mede af van de kosten en baten. OLVG moedigt ook ‘peer-support’ aan; directe collega’s bekommeren zich om slachtoffers van agressie. “Laagdrempelig contact kan voorkomen dat mensen eraan onderdoor gaan,” aldus Wijngaarden.

Structurele aandacht

Agressie is een structureel probleem in de zorg dat met het oog de toekomst structurele aandacht vergt, zegt Wijngaarden. Het zal met name een harde dobber worden om de kloof te dichten tussen de verwachtingen over de zorg en de realiteit, denkt hij.

En daarin heeft de zorg zelf ook een rol, stelt Wijngaarden. De wachttijd die artsen volgens eigen richtlijnen zelf billijk achten, wordt ondanks grote inspanningen immers ook geregeld overschreden – mede vanwege de pandemie.

“Ik kan me voorstellen dat dokters in de toekomst meegaan met de 24 uurseconomie,” zegt Wijngaarden. “Dat een niet-spoedeisend consult bijvoorbeeld in de avonduren kan plaatsvinden. Al staat of valt dat uiteraard met voldoende personeel.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden