PlusAchtergrond

Timmeren en zagen aan coalities: gesprekken in buurgemeenten in volle gang

Ingevlogen informateurs, lange dagen en sloten koffie: in de buurgemeenten van Amsterdam zijn de gesprekken over een nieuw college in volle gang.

Patrick Meershoek
Een kiezer brengt haar stem uit tijdens de gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart. Beeld ANP
Een kiezer brengt haar stem uit tijdens de gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart.Beeld ANP

Twee weken na de verkiezingen wordt overal in de regio druk getimmerd en gezaagd aan een nieuwe coalitie voor de komende vier jaar. Op enkele plaatsen zijn de contouren al zichtbaar van een nieuw bestuur, in andere gemeenten zit men nog in een kamer vol losse onderdelen stomverbaasd te studeren op de gebruiksaanwijzing. Hier en daar zijn specialisten met gereedschapskist ingevlogen om het kreng in elkaar te schroeven.

Zaanstad: geen monstercollege meer

In Zaanstad bijvoorbeeld is John Bijl aan de slag gegaan als informateur op verzoek van de grote winnaar van de verkiezingen, de Partij voor Ouderen en Veiligheid (POV). In het dagelijks leven is Bijl directeur van het Periklesinstituut en coacht hij burgemeesters en volksvertegenwoordigers. Voorman Harry van der Laan van de POV omschrijft de informateur als een ‘dualismedrammer’ die het huidige monstercollege van zeven partijen tot normale proporties moet terugbrengen.

Dat is geen sinecure, want de 39 zetels in de nieuwe raad zijn verdeeld over 13 partijen. Van der Laan zegt te streven naar een breed gedragen akkoord met veel ruimte voor de raad. “Als alles wordt dichtgetimmerd, leidt dat tot chagrijn bij de oppositie. Ik heb zelf ook 12 jaar lang geroepen dat alles kut is, al was het maar om de coalitie te treiteren. Dat moet de komende vier jaar anders. Wat is er mooier dan samen in de raad iets voor elkaar te krijgen?”

Oostzaan: wisseling van de wacht

In Oostzaan kwam de coalitie zonder veel kleerscheuren door de verkiezingen heen. De VVD bleef de grootste, GroenLinks leverde een zeteltje in ten faveure van oppositiepartij PvdA. Jammer, maar nog steeds voldoende voor een comfortabele meerderheid in de raad. Toch komt er een wisseling van de wacht. Onrust in de gelederen van GroenLinks heeft de VVD deze week doen besluiten om te kiezen voor stabiliteit en in zee te gaan met de PvdA.

Waterland: druk in gesprek

In het naburige Waterland waait de wind uit dezelfde hoek. Yvonne Gras van WaterlandNatuurlijk laat weten af te willen van de wij-zijkramp en voorstander te zijn van een open bestuurscultuur. De winnaar van de verkiezingen voert zelf de gesprekken met de andere partijen. “Voor een stabiele coalitie zijn vier partijen nodig,” aldus Gras. “We zijn druk in gesprek en verwachten eind volgende week uitsluitsel te kunnen geven over welke partijen dat zijn geworden.”

Landsmeer: kop koffie en een koek

In Landsmeer heeft Lokaal Landsmeer het voortouw. Fractievoorzitter Axel Damme: “We hebben met alle partijen gesproken onder het genot van een kop koffie en een koek. Nu gaan we de tweede ronde in: welke partijen kunnen samen een stabiele coalitie vormen?” Damme rept van constructieve gesprekken, maar de kans bestaat dat eind april onder aanvoering van de huidige collegepartijen D66 en VVD een coalitie wordt gepresenteerd zónder Lokaal Landsmeer.

Diemen: huidige coalitie plus de verrassing

Verder naar Diemen, waar op uitnodiging van GroenLinks gedeputeerde Zita Pels als informateur aan de slag is gegaan. Zij adviseerde deze week om de huidige coalitie van GroenLinks, D66 en PvdA voort te zetten met als vierde partij de verrassing van de verkiezingen, Ons Diemen. Matthijs Sikkes-Van den Berg van GroenLinks: “We hebben Zita gevraagd als formateur verder te gaan. De woningcrisis, de klimaatcrisis en de gevolgen van de oorlog in Oekraïne: er valt veel te bespreken.”

Ouder-Amstel: spannende combinatie

In Ouder-Amstel vroeg Paulette Koek-Baks van Ouder-Amstel Anders haar partijgenoot Mart Kneepkens een voorzet te doen voor een nieuwe coalitie. Na een rondje langs de partijen kwam de verkenner met het voorstel voor een samenwerking van Ouder-Amstel Anders, VVD en GroenLinks. Een spannende combinatie met ook nog een nerveusmakende meerderheid van slechts 1 zetel. Koek-Baks vindt dat geen probleem. “De basis is vertrouwen.”

Amstelveen: een paar scenario’s

Meteen na de verkiezingen lieten in Amstelveen VVD en D66 weten ook de komende vier jaar samen op te willen trekken. Er moet worden gezocht naar een nieuwe coalitie, want de huidige samenwerking met de PvdA is zijn meerderheid kwijt. “We verwachten volgende week een paar scenario’s te presenteren in de raad,” zegt Herbert Raat van de VVD. “De koffiekosten lopen hoog op, maar we nemen de tijd voor de gesprekken. Er moet een stevig bouwwerk staan.”

Haarlemmermeer: huidige situatie als vertrekpunt

In Haarlemmermeer heeft de VVD partijgenoot Pieter Litjens gevraagd om als formateur op zoek te gaan naar een ‘logische nieuwe coalitie’. De oud-wethouder van Amsterdam kan de huidige coalitie als vertrekpunt nemen: VVD, Haarlemmermeer Actieve Politiek, CDA en PvdA hebben samen 20 van de 39 zetels. Voor iets meer stevigheid kunnen de drie zetels van het CDA of de PvdA worden ingeruild voor de vier van D66. Dat is hard, maar ook wel weer logisch.

Zandvoort: nieuwe partij

In Zandvoort heeft Jerry Kramer van Jong Zandvoort de gesprekken met de andere partijen voor zijn rekening genomen. “Het is niet de gewoonte een externe verkenner te vragen. Ik vind het ook plezierig om zelf de gesprekken te voeren. We zijn een nieuwe partij en we moeten elkaar nog leren kennen.” Kramer mikt op een coalitie van Jong Zandvoort, de Ouderen Partij Zandvoort en het CDA, aangevuld met een vierde partij. “Anders is de basis te smal.”

Almere: sterke maag

In Almere tenslotte heeft de VVD senator Henk Jan Meijer gevraagd te komen helpen als informateur. Het is te hopen dat de oud-burgemeester van Zwolle over een sterke maag beschikt, want er zijn 16 fracties beschikbaar om koffie mee te drinken. Er moet sowieso worden gebouwd aan een nieuwe coalitie: de huidige van VVD, D66, GroenLinks, ChristenUnie en CDA leverde vier zetels in en heeft geen meerderheid meer. Almere stevent af op een coalitie van minstens 6 partijen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden