PlusInterview

Tien jaar na de gekraakte Vluchtkerk: ‘De houding van Amsterdam is veranderd’

De Jozefkerk in Bos en Lommer waar in 2012 uitgeprocedeerde asielzoekers verbleven. Beeld Rink Hof
De Jozefkerk in Bos en Lommer waar in 2012 uitgeprocedeerde asielzoekers verbleven.Beeld Rink Hof

Eind 2012 werd de Sint Josephkerk in Bos en Lommer gekraakt door zo’n tachtig uitgeprocedeerde asielzoekers. De Vluchtkerk beheerste het nieuws, Kamerleden bleven slapen, maar perspectief bleef uit. Activist van het eerste uur Savannah Koolen blikt tien jaar later terug: ‘De houding van de stad is veranderd.’

Tim Wagemakers

“Een vriendin belde mij dat er een tentenkamp door uitgeprocedeerde asielzoekers was begonnen in Osdorp. Ik ben met haar daarnaartoe gegaan, om hulp te bieden. Ik schrok dat mensen in mijn stad in zo’n uitzichtloze situatie zaten dat een tentenkamp de enige manier was om je stem te laten horen.

Het ging om zo’n tachtig mensen uit voornamelijk Somalië, Soedan en Eritrea. Het was heel duidelijk dat ze uit gevaarlijk gebied kwamen, maar ze hadden bij de IND niet kunnen bewijzen dat ze individueel gevaar liepen. Tegelijkertijd was teruggaan naar bijvoorbeeld Somalië voor niemand een optie.

Het tentenkamp was een protest en het werd op 30 november ontruimd. De groep werd gearresteerd en diezelfde avond vrijgelaten. Ze stonden op straat in een bushokje te wachten, op niks. Wij zijn met een groepje mensen rondgereden op zoek naar bedden en uiteindelijk konden we in de Vondelbunker mensen opvangen.

Daar is de kraak van de Vluchtkerk voorbereid, binnen 48 uur. Ik weet het nog goed, zondagavond 2 december werd de kerk gekraakt. We hadden een grote touringbus gehuurd en zijn met 80 mensen die kant opgereden.

Een soort kerstverhaal

Het kwam meteen groot in het nieuws. Het was december, het werd gezien als een soort kerstverhaal en de kerk was een symbolische plek om opvang te bieden aan mensen in nood. De eigenaar kwam zich na een paar uur melden en zei dat we een paar maanden mochten blijven. Amsterdammers kwamen spullen brengen, hielpen kamertjes bouwen, koken. Het was heel bijzonder.

Je zag meteen hoe iedereen erop dook. Iedere dag kwam er pers. Er kwamen Kamerleden die bleven slapen, Joël Voordewind, Sharon Gesthuizen, Linda Voortman. We dachten dat er een oplossing zou komen na zoveel aandacht; een pardon voor iedereen.

Alleen, het was geen kerstverhaal. De kerk had toen we aankwamen geen elektriciteit en water en het vroor. Na een maand ebde de aandacht weg. En staatssecretaris Fred Teeven kwam niet over de brug. Dat was zo uitzichtloos, want de kerk was nog steeds ijskoud omdat er geen verwarming was, dus het werd steeds meer een humanitaire noodsituatie.

Ik fietste die avond vaak terug naar huis en hoopte vooral dat iedereen in leven bleef. Dat was niet theoretisch, op een gegeven moment werd iemand, waar we ons al zorgen over maakten, dood gevonden in de gracht. En de gemeente hielp ons maar niet.

Jongen overleden

Nieuwe uitgeprocedeerde asielzoekers kwamen zich melden, niemand ging weg. Uiteindelijk waren er 120 mensen. We hadden wel een soort van deurwachten voor de veiligheid, maar er waren vechtpartijen. Junks probeerden binnen te komen.

Zonder oplossing kwam het besef dat we op een gegeven moment uit de kerk moesten. Het zwerven van de We Are Heregroep door de stad is toen begonnen. Krakers hielpen met het kraken van panden, maar de groep ging steeds meer zelf organiseren.

Eerst zaten ze in de vluchtflat, en in december 2014 werd de vluchtgarage gekraakt. Dat was de grimmigste periode, die zo’n elf maanden duurde. Ik kwam daar heel vaak. Maar daar was, midden in de Bijlmer, volledige anarchie. Daar liepen gewoon de ratten rond, daar was alleen wat halfafgetapte elektriciteit. In die context is toen een jongen overleden na een vechtpartij, hij viel met zijn slaap op een stalen bedrand. Het was een groep mannen die daar zat, ik denk dat als het vrouwen waren geweest dat er veel meer humanitaire hulp was geweest.

Het beeld was ondertussen gekanteld, mede gevoed door burgemeester Eberhard van der Laan. Mensen zeiden dat wij over de rug van deze mensen actie aan het voeren waren. En ja, het was heel ingewikkeld, er stonden zeker mensen met een eigen agenda, maar ik durf wel te zeggen dat de meesten er vooral waren om basale hulp te verlenen.

Minder zichtbaar was dat we keihard aan het lobbyen waren met allemaal ngo’s voor structurele oplossingen. Ik deed dat veel vanuit GroenLinks, met onder anderen Rutger Groot Wassink. Uiteindelijk werd begin 2015 de eerste bed-bad-broodvoorziening (BBB) geopend. Dat kwam echt voort uit de Vluchtkerk.

Niets te bieden

Binnen onze groep waren er mensen tegen deze nachtopvang. Zij zeiden dat het geen oplossing was, want overdag ben je dan elke dag dakloos. Maar goed, voor sommige mensen was het wel een uitkomst.

Uiteindelijk kwam in het coalitieakkoord van 2018 te staan dat er fatsoenlijke opvang moest komen voor vijfhonderd mensen. Aan het einde van dat jaar kwam de eerste 24 uursopvang. Daarmee eindigde het rondzwerven grotendeels. Er is nu opvang voor vijfhonderd mensen en die opvang ziet er echt goed uit.

De houding van de gemeente is veranderd. Ik heb altijd het gevoel gehad rond de Vluchtkerk dat burgemeester Van der Laan dacht dat de asielzoekers logen over hun verhalen. En dat hij daarom niets wilde bieden.

Ik heb nog heel veel contact met mensen van toen. Een meerderheid van de mensen die in de Vluchtkerk zat heeft een verblijfsvergunning gekregen. In het begin dachten we dat een collectief protest een collectieve oplossing op zou leveren, maar de oplossing voor al deze mensen was individuele hulp. Een nieuwe advocaat, nieuwe bewijzen en een nieuwe asielprocedure. Een aantal mensen zit nog in de 24 uursopvang, voor hen is nog geen oplossing gevonden, maar ik weet zeker dat zij ook een vergunning gaan krijgen.

Opvang loopt vol

Wat mij altijd pijn heeft gedaan, is dat mensen ten tijde van de Vluchtkerk over ons zeiden dat wij valse hoop boden, terwijl we simpelweg naast een groep mensen gingen staan. Ze hebben allemaal recht op bescherming, en hebben vaak gelijk gekregen.

Voor mij is de periode nooit afgesloten. Ik heb in 2013 een stichting opgezet, Here to Support. Daarmee kijken we nog steeds naar ongedocumenteerde Amsterdammers waar het minste perspectief voor is. Er zitten nog steeds mensen vast in het systeem, zonder dat ze terug kunnen. Amsterdam wil helpen, maar de oplossing zou toch een soort discretionaire bevoegdheid moeten zijn. Deze is helaas afgeschaft. Je ziet de opvang weer vollopen.

Ik denk dat ik de rest van mijn leven bezig blijf met zoeken naar meer perspectief. Vaak is het schrijnend, maar ik blijf optimistisch. Kijk naar de boot waar nu duizend vluchtelingen op worden opgevangen. Geen Amsterdammer heeft daartegen gedemonstreerd, hè? Ik heb geen spandoek gezien. Dat is een signaal dat we, net als tien jaar geleden, nog steeds een tolerante stad zijn.”

Savannah Koolen bij de Josephkerk: 'Ik heb altijd het gevoel gehad rond de Vluchtkerk dat burgemeester Van der Laan dacht dat de asielzoekers logen over hun verhalen.' Beeld Lin Woldendorp
Savannah Koolen bij de Josephkerk: 'Ik heb altijd het gevoel gehad rond de Vluchtkerk dat burgemeester Van der Laan dacht dat de asielzoekers logen over hun verhalen.'Beeld Lin Woldendorp

De Vluchtkerk

Eind 2012 laat vluchtelingencollectief We Are Here voor het eerst van zich horen. Zo’n tachtig man kampeert twee maanden in Osdorp om aandacht te vragen voor ieders situatie: afwijzing van een asielverzoek, niet kunnen terugkeren naar het land van herkomst, intussen geen recht hebben op opvang of voorzieningen. Na de ontruiming kraakt de groep in december 2012 de Sint Josephkerk in Bos en Lommer, de ‘Vluchtkerk’. De groep krijgt veel aandacht, artiesten als Typhoon en Anouk komen er optreden.

Na het vertrek zwerft de groep in wisselende samenstelling door de stad. Het leidt zeker in de periode tussen 2015 en 2018 tot zorgen in de stad en de politiek om overlast op straat, onrust en incidenten. Zo werden er in 2018 39 Amsterdamse panden gekraakt. Sinds de start van de opvangpilot met de 24 uursopvang is dat nog maar één keer gebeurd.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden