Plus

Terrein Museumtram moet inkrimpen voor huizen: ‘We vechten voor ons levenswerk’

De gemeente wil al jaren woningen bouwen op het Havenstraatterrein, maar de Museumtramlijn ging in verzet. Het compromis: de remise blijft, in afgeslankte vorm. Maar de onmin is nog niet weg.

Balt Korthals Altes bij de gerenoveerde Blauwe Wagen 401: ‘Ik heb tonnen geïnvesteerd, ook in andere trams.’ Beeld Lin Woldendorp
Balt Korthals Altes bij de gerenoveerde Blauwe Wagen 401: ‘Ik heb tonnen geïnvesteerd, ook in andere trams.’Beeld Lin Woldendorp

Balt Korthals Altes (Amsterdam, 1944) geniet zichtbaar van de Blauwe Wagen 401. De voormalige belastinginspecteur is al tramfan sinds zijn negende. Hij was erbij toen de blauwe tram op 6 oktober 1967 (‘De datum weet ik nog’) de laatste rit maakte op lijn 4. Datzelfde jaar kocht hij met twee andere tramfanaten de ‘401’ voor 4000 gulden van de gemeente, die het tramarsenaal vernieuwde.

Na een jarenlange opknapbeurt, waar de gemeente en Korthals Altes aan hebben bijgedragen (‘Ik heb tonnen geïnvesteerd, ook in andere trams’), werd de 401 onderdeel van de Museumtramlijn, waar zo’n 120 vrijwilligers werken. Dankzij hun inzet kan iedereen ritjes maken in het Amsterdamse, Nederlandse en buitenlandse erfgoed – sporadisch met Korthals Altes achter de knoppen.

De gemeente zit echter al meer dan tien jaar met de Museumtram in de maag. Om de woningnood te bestrijden moet de club in stadsdeel Zuid ruimte inleveren, zodat er 500 woningen kunnen verrijzen. De tramliefhebbers hebben nu nog ruim 4000 vierkante meter op het Havenstraatterrein tot hun beschikking voor de stalling en het onderhoud van 45 trams – een deel van de in totaal 92 trams staat in een depot in de Noordoostpolder.

De gemeente is grondeigenaar van het Havenstraatterrein, een rafelrand achter het Haarlemmermeerstation op 500 meter van het Vondelpark. In de eerste plannen zouden de huizen nu bijna klaar zijn, maar er is nog geen paal de grond in geslagen.

Korthals Altes en andere bestuursleden gingen namelijk in verzet tegen de gemeenteplannen. Ze snappen de noodzaak van woningbouw en willen ruimte inleveren, maar ook blijven voortbestaan. De Museumtram kreeg steun van de Raad van State: in 2019 vernietigde de hoogste bestuursrechter het bestemmingsplan, omdat de gemeente te weinig rekening hield met de tramorganisatie. Die heeft het geluk dat ze juridisch sterker staat, doordat ze onder de Spoorwegwet valt: ooit vertrok de trein richting Amstelveen vanaf het Haarlemmermeerstation (zie kader) en die route wordt nog steeds gebruikt.

Inmiddels zijn 2,5 jaar verstreken sinds de uitspraak van de Raad van State. Er is een ‘procesbegeleider’ aangesteld en er gloort een akkoord, zegt Mark Vermeulen, bestuurslid van de tramorganisatie en trammonteur bij het GVB. Vorige week had hij een ‘positief gesprek’ met de gemeente. “Maar het is nog niet helemaal uitgewerkt. Vanwege een geheimhoudingsovereenkomst kan ik weinig zeggen.” Wat wél al zo goed als vaststaat: de Museumtramlijn krimpt naar 1250 vierkante meter. En van 45 trams op de Havenstraat blijven er 25 over. Als alles soepel verloopt, moeten de 500 woningen in 2026 klaar zijn.

Struikelpunten

Maar de achterban van de tramorganisatie ziet nog wel de nodige struikelpunten. Bijvoorbeeld: komt er een vergoeding voor de misgelopen inkomsten tijdens de vierjarige bouwperiode? En voor het inleveren van ruimte en sporen?

In de gemeenteraad heeft de ChristenUnie de opstelling van de gemeente bovendien betiteld als ‘onbeschofte powerplay’. De tramclub werd opnieuw met een rechtszaak bedreigd, het bestuur moest de al genoemde geheimhoudingsovereenkomst tekenen en de gemeente eiste een tienjarig exploitatieplan om de levensvatbaarheid aan te tonen.

Ook Michiel Stapper heeft kritiek op het gemeenteoptreden. Als promovendus aan de UvA onderzocht hij de casus Havenstraat, tegenwoordig is hij universitair docent aan de Tilburg Law School. “Het is goed dat er gewerkt wordt aan de woningnood. Maar overheden zouden niet moeten verwachten dat dit soort vrijwilligersorganisaties bedrijfsmatig opereren. Deze clubs in een juridisch harnas jagen lijkt mij de wereld op z’n kop.”

Maar het gekozen pad is het beste voor de woningbouw, zegt stadsdeelbestuurder Sebastiaan Capel. “We willen geen blanco cheque geven voor de bouw van een tramloods. Het protest springt natuurlijk in het oog, maar de mensen die straks in die 500 woningen komen, hebben nu nog geen stem of gezicht. Voor hen doet de gemeente dit.”

‘Goede verstandhouding’

Bovendien is de verstandhouding ook na de zaak bij de Raad van State naar zijn idee altijd goed geweest, zegt Capel. Korthals Altes betwijfelt dat, al is hij gematigd optimistisch over een naderende oplossing. De jurist is bestuurslid-af bij de tramorganisatie, maar hij kan ‘zijn’ trams niet loslaten. “We vechten voor het voortbestaan van ons levenswerk.”Het Havenstraatterrein ligt achter het Haarlemmermeerstation, dicht bij het Vondelpark. Het is het eindstation van een historische spoorlijn richting Amstelveen en Mijdrecht.

Historische spoorlijn

Omdat het Haarlemmermeerstation tussen 1914 en 1953 nooit veel reizigers wist te trekken, werd het omgevormd tot een goederenstation. Voordat het gasnetwerk in de grond lag, zag je op het Havenstraatterrein grote bergen steenkool voor in kachels.

Toen het Haarlemmermeerstation in 1973 geen functie meer had, trok de tramorganisatie erin. De Museumtram volgde. Die toeristen­attractie werd aanvankelijk bekostigd door de gemeente. Net als Sail was de Museumtram een festiviteit ter ere van het 700-jarige bestaan van de stad, in 1975.

De gemeente verving de NS in 1989 als grondeigenaar. Behalve de tramorganisatie huizen er nu tal van bedrijfjes in het rafelrandje van de stad; een fietsenmaker, een klavecimbelbouwer, een crossfitgym en een tweedehandswinkel.

Al die bedrijfjes huren de loodsen van de gemeente en ze hebben na tussenkomst van een rechter getekend voor vertrek vanwege de woningbouw. De tramorganisatie kan blijven. Over de voorwaarden wordt nog onderhandeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden