PlusAchtergrond

Tekort aan rechters, officieren en geld: rechtspraak in Amsterdam dreigt te verzuipen

De Amsterdamse rechtbank en het hoofdstedelijke Openbaar Ministerie hebben op korte termijn respectievelijk 8 en 3 miljoen extra nodig om te voorkomen dat de rechtspraak in acuut gevaar komt. Rechtbankpresident Christa Wiertz en hoofdofficier van justitie René de Beukelaer slaan alarm.

Christa Wiertz. Beeld Jakob van Vliet
Christa Wiertz.Beeld Jakob van Vliet

Het water staat de rechtspraak in Amsterdam niet aan de lippen, maar is dat punt al gepasseerd, waarschuwen rechtbankpresident Christa Wiertz en hoofdofficier van justitie René de Beukelaer. Om ‘niet te verzuipen’ in het werk hebben het Amsterdamse parket en de rechtbank snel respectievelijk 3 en 8 miljoen euro extra nodig.

Laatst was het weer zo’n week. Op zondag kwam Ayla Mintjes om het leven bij een aanslag op haar criminele vriend in Slotervaart. Een overval op een goudhandel in Amsterdam-Noord leidde op woensdagmiddag tot een wilde achtervolging waarin de politie en de overvallers op elkaar schoten, met een climax in Broek in Waterland – zo’n vijftig agenten vechten tegen een trauma. Vrijdagavond stak een verwarde man vijf passanten neer in De Pijp, van wie één overleed.

De week daarvoor was een beruchte crimineel overvallen in Amsterdam-West en was in Zuidoost een peuter geraakt door een verdwaalde kogel, bij metrostation Kraaiennest. Allemaal voer voor nieuwe rechtszaken, vaak complex en inclusief getuigenverhoren.

De kop van de slang

“De vraag is wanneer het ophoudt, en soms is het antwoord: niet,” zegt de Amsterdamse hoofdofficier van justitie René de Beukelaer. “Ondertussen boeken we ook ongekende successen, bijvoorbeeld door de schat aan onderlinge berichten tussen criminelen waarmee we heel veel zaken oplossen. Het is grandioos, maar al die vaak omvangrijke zaken krijgen we met elkaar maar moeilijk weg.”

De Beukelaer en rechtbankpresident Christa Wiertz kampten al voor corona met ernstige tekorten en slaan alarm.

In Amsterdam zijn de problemen nog groter dan in andere arrondissementen, zegt De Beukelaer. “Hier zit het intellect van de onderwereld. Wij vormen de kop van de slang, met zwaardere criminaliteit. We redden het niet meer. Als we niet oppassen, hollen we de rechtsstaat uit.”

René de Beukelaer. Beeld Jakob van Vliet
René de Beukelaer.Beeld Jakob van Vliet

Huiselijk geweld

In Amsterdam zouden 80 officieren van justitie moeten werken, maar De Beukelaer komt er momenteel 10 tekort. “Eigenlijk moeten er 15 officieren bij. Die komen mondjesmaat binnen, maar we hebben ook een nijpende behoefte aan 20 parketsecretarissen en 20 mensen voor de ondersteuning, zoals de administratie. In ons land waarin voor alles een formulier is bedacht, is de druk op de administratie enorm. Bovendien: ik kan niet zomaar mensen weghalen bij een ander parket dat het ook zwaar heeft.”

De forse toename van strafzaken met verwarde verdachten, wringt ook. Wiertz: “Doordat zij vaak met veel problemen tegelijkertijd kampen, zoals schulden en een gebrekkige opleiding, worden eenvoudige zaken complex. Die zittingen vréten tijd, terwijl die mensen de zorg in zouden moeten, in plaats van de rechtbank.”

Tijdens de coronapandemie waren er weinig woninginbraken en toeristen konden niet worden gerold. De Beukelaer: “Maar het aantal moeilijkere zaken dat door meervoudige kamers moet worden behandeld, zoals huiselijk geweld of kindermishandeling, is juist gestegen. We hebben ook meer last van cybercrime. Zaken die vroeger één uur duurden, nemen nu tweeënhalf tot drie uur in beslag.” Ook de megazaken over bijvoorbeeld liquidaties of internationale drugshandel verstoppen de pijplijnen.

Bij de rechtbank is er een acute behoefte aan 10 rechters. “De komende jaren moeten er 20 rechters bij voor alle rechtsgebieden,” zegt Wiertz. “Dat is naast de 6 gepensioneerde rechters die nu bijspringen om de stapels weg te werken die zijn ontstaan door de coronacrisis.”

In september begint in Amsterdam-Zuidoost de lang gewenste ‘buurtrechter’, in Venserpolder. Wiertz: “We zien het grote belang, maar ook die buurtrechtbank vergt een forse investering. Kijk ik naar de financiering, dan vraag ik me af hoe we deze rechtspraak van de toekomst kunnen betalen.”

Minder toegankelijk

Doordat de griffierechten zijn gestegen, die een particulier of bedrijf moet betalen om een procedure te kunnen beginnen, heeft het volgens Wiertz voor velen al geen zin meer naar de rechter te stappen. “Waar je vroeger nog geen 90 euro betaalde, kan dat nu wel 500 euro zijn. Het is een groot probleem als alleen vermogende mensen hun recht kunnen halen.”

Nieuwe wetten geven meer werk. Voor het eerst in de geschiedenis schreef de Amsterdamse ‘driehoek’ van burgemeester, politiechef en hoofdofficier een brief aan de Eerste Kamer met het dringende verzoek een wet niet aan te nemen. Het ging om de aanscherping van het kraakverbod. De Beukelaer: “Doe het niet, zeiden we. Een senator gaf de wet een mager zesje, maar toch werd die aangenomen.”

Catch-22

Internationale rechtshulp kost tegenwoordig volgens Wiertz en De Beukelaer viermaal zoveel tijd als voorheen. De Beukelaer: “In Amsterdam zitten veel internationale bedrijven, dus die enorme druk wordt vooral hier gevoeld.”

De hoognodige digitalisering van de rechtspraak vergt óók nog volop geld dat er niet is. Wiertz: “Dan komen we in een catch-22 terecht. Het is 2021, maar wij kunnen de modernisering eigenlijk niet betalen. Zoals de ene rechtszaak de andere verdringt, verdringt de ene vernieuwing de andere. Dat kunnen we ons niet permitteren. De bestrijding van cyber­crime, bijvoorbeeld, vergt innovatie waarin we móeten investeren.”

De Beukelaer: “We blijven heel veel tijd en dus geld steken in het wegwerken van zaken, terwijl we dat geld en die tijd zo hard nodig hebben voor het opleiden van onze mensen op nieuwe vakgebieden.”

208 megazittingen in één jaar

Het Amsterdamse parket ven het Openbaar Ministerie heeft een begroting van 30 miljoen per jaar. Daar moet volgens De Beukelaer snel 10 procent bij, dus 3 miljoen. De Amsterdamse rechtbank heeft een begroting van rond de 85 miljoen. Daar moet volgens Wiertz 8 miljoen bij.

Het afgelopen jaar zou de Amsterdamse rechtbank 146 megazittingen doen, maar het werden er 208. Inclusief de raadkamers, waarin rechters bijvoorbeeld over de voorlopige hechtenis van verdachten besluiten, behandelt de rechtbank 2209 strafrechtzittingen per jaar.

Landelijk vraagt de rechtspraak 150 miljoen extra aan het nieuwe kabinet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden