PlusAchtergrond

Tbs-kliniek in Oost moet worden verkocht, zorg voor allerzieksten verschraalt

De Amsterdamse tbs-kliniek Inforsa komt waarschijnlijk te koop te staan. Het behandelen van forensische patiënten en andere mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen en ontwrichtend gedrag is verlieslatend. ‘Voor deze groep patiënten werkt marktwerking niet.’

De binnenplaats van tbs-kliniek Inforsa.Beeld Tammy van Nerum

Het is een voorbeeld van het twijfelachtige effect van marktwerking in de geestelijke gezondheidszorg, zegt hoogleraar psychiatrie Jim van Os. “Ernstig zieke mensen behandelen is verlieslatend. Ggz-instellingen compenseren dat met de winst op de behandeling van mensen met lichtere klachten, maar zorgverzekeraars beknibbelen daarop. Dus verdwijnt zorg voor de allerziekste patiënten. Zo werkt het systeem.”

Het negatieve saldo van Inforsa bedroeg in de afgelopen drie jaar 8 miljoen euro. Bij de Amsterdamse klinieken van Inforsa verblijven mensen met een tbs-maatregel of lichtere straf. Ook worden mensen met zeer ernstige psychiatrische aandoeningen en ontwrichtend gedrag behandeld die (nog) geen delict hebben gepleegd. De overkoepelende zorgorganisatie Arkin heeft de patiënten, het personeel, de zorgverzekeraar en de ministeries van Justitie en Volksgezondheid laten weten dat de kliniek op de Duivendrechtsekade – nabij het Amstelstation – binnen drie jaar waarschijnlijk wordt verkocht. Inforsa zal dan in afgeslankte vorm verder gaan in andere klinieken van Arkin, dat ook eigenaar is van onder meer Jellinek, Mentrum, Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam en traumacentrum Sinaï.

Geen geld voor verbouwing

“De financiële problemen spelen al jaren,” zegt Dick Veluwenkamp, bestuursvoorzitter van Arkin. “Er is een verbouwing nodig van 30 miljoen euro, maar die krijgen we niet gefinancierd.” Verkoop van het gebouw kan miljoenen euro’s opleveren.

Arkin draaide aan alle knoppen, maar het lukte niet kostendekkend te worden. Een rechtszaak over de hoogte van de behandeltarieven leidde wel tot een incidentele, maar niet tot een structurele verhoging. De tarieven zijn marktconform, aldus de Nederlandse Zorgautoriteit.

“Dat geldt misschien voor klinieken in Groningen of Limburg, niet voor Amsterdam,” zegt Veluwenkamp. “Behandelruimte is hier gewoon duurder.” Verder wil een deel van de werknemers alleen als zzp’er werken. Een psychiatrisch verpleegkundige in een zzp-constructie is per jaar 30.000 euro duurder dan iemand in loondienst.

Andere specialismen van Arkin compenseerden het verlies, maar 2019 was een mager boekjaar. Ook 2020 zal vanwege de coronapandemie financieel zwaar worden.

Inforsa behandelt dertig mensen met een tbs-maatregel en veertig met een andere, lichtere strafrechtelijke maatregel. Meestal gaat het om geweldsdelicten die in psychotische toestand zijn gepleegd.

Ook behandelt Inforsa zo’n negentig patiënten met psychiatrische stoornissen en zeer ontwrichtend gedrag. Ze zijn niet te handhaven in andere klinieken of de maatschappij. Bij Inforsa krijgen ze een zeer intensieve en gestructureerde behandeling met intern verblijf. De behandeling kan jarenlang duren en kost per jaar 233.000 euro per patiënt. Er komen patiënten uit heel Nederland.

Systeemfout

“Voor Amsterdamse patiënten met die problematiek blijven we open,” aldus Veluwenkamp. Mogelijk verdwijnt de tbs-tak. Arkin onderzoekt samenwerking met andere tbs-klinieken.

Veluwenkamp noemt de inkrimping ‘pijnlijk’ en wijst op een systeemfout. “Voor deze zware categorie patiënten functioneert een systeem van marktwerking en aanbestedingsprocedures niet. Je kunt niet concurreren op deze zorg. Deze tijdelijke, intensieve behandeling is voor iedereen beter. De patiënt is erbij gebaat, en zonder deze zorg vallen de ellende voor de samenleving en de maatschappelijke kosten veel hoger uit.”

‘Ik gun iedereen met heel ingewikkelde symptomen zo’n plek’

Andrea (Nijmegen, 1971) werd zes jaar behandeld bij Inforsa. “Ik was waarschijnlijk overleden door suïcide zonder die behandelingen.”

Op een zonnige ochtend in november opent Andrea de deur van haar sociale huurwoning in Oost. “Ik had nooit gedacht dat ik ooit weer zelfstandig zou wonen,” zegt de oud-verpleegkundige, “maar tien jaar na mijn eerste dag op de LIZ is het me gelukt.”

LIZ staat voor Langdurige Intensieve Zorg. Het is een behandeling voor mensen die – met tussenpauzes – van de ene psychiatrische kliniek naar de andere verkassen. Vanwege hun ziektebeeld komen ze geregeld in aanraking met politie en justitie.

Andrea, die ook op de kunstacademie zat, heeft een boekje gemaakt van haar reis door psychiatrisch Amsterdam. Hier serveert men de werkelijkheid, heet het. Er staat ook een foto in van Andrea’s cel in de Bijlmerbajes. “Ik had een psychiater ooit met een mes bedreigd.”

Het is niet altijd slecht gegaan met Andrea. Ooit werkte ze als verpleegkundige in de psychiatrie. Ze rondde de universitaire studie gezondheidswetenschappen af, maar toen ze begon aan de kunstacademie kwam het seksuele misbruik door haar vader aan de oppervlakte en ging het mis.

Ondanks ettelijke gedwongen opnamen viel ze steeds terug: ze gebruikte te veel drank en cannabis, sneed zichzelf en hoorde stemmen die haar aanzetten tot zelfmoord. Buren of andere burgers belden de politie en een nieuwe gedwongen opname volgde. Ze verloor haar huis, baan, vrienden, registratie als verpleegkundige en rijbewijs. Om de cirkel te doorbreken, besloot de rechter tot gedwongen behandeling en kwam Andrea terecht op de LIZ.

Op de Duivendrechtsekade kreeg ze naast pillen verschillende soorten therapie: muziektherapie, psychomotorische therapie en mindfulness. Ook onderging ze een verplichte elektroshockbehandeling. “Ik wilde het toen niet, maar ik had die hulp achteraf wel nodig.”

Om een terugval te voorkomen krijgt ze om de drie weken nog steeds een onderhoudsbehandeling met elektroshocks. Ze slikt een antipsychoticum, een antidepressivum en slaapmedicatie. Ook doet ze veel aan yoga en gaat ze regelmatig naar de kerk.

Andrea ziet zichzelf niet meer terugkeren als psychiatrisch verpleegkundige, maar ze heeft tegenwoordig wel betaald werk. Ze is ervaringsdeskundige bij Inforsa. “Ik heb een pieper en een sleutel, net zoals mijn behandelaren vroeger hadden. Ik sta nu aan de andere kant, zeg maar. Dat maakt me trots. Het is het bewijs van mijn herstel. Ik hoop anderen dat perspectief ook te geven.”

Andrea is niet het prototype van de LIZ-patiënt. Vaker gaat het om lager opgeleide mannen met een psychotische kwetsbaarheid die met relatief kleine vergrijpen – diefstal, vechtpartijen, kleinschalige drugshandel – een directer gevaar vormen voor medemensen.

De aanstaande inkrimping van Inforsa betekent dat er voor zeer complexe psychiatrische patiënten een behandelplek in Amsterdam wegvalt. “Heel jammer,” zegt Andrea. “Ik gun iedereen met heel ingewikkelde symptomen zo’n plek. Het levert patiënten meer op dan de ene opname na de andere. Ook de maatschappij is gebaat bij een gedegen behandeling.”

Voor haar is de LIZ levensreddend geweest, zegt ze. “Op enig moment zou een zelfmoordpoging zijn geslaagd. Dan was ik er nu niet meer geweest.”

De echte naam van Andrea is bij de redactie bekend. 

Denk jij aan zelfmoord? Het kan helpen om je gedachten te delen en je gepieker te onderbreken. Neem contact op met 113 Zelfmoordpreventie via 0900-0113 en www.113.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden