PlusPortretten

Studentenfilmhuis Kriterion is 75 jaar: ‘Prettig ongecompliceerd’

De door studenten gerunde en uit het verzet geboren bioscoop Kriterion bestaat 75 jaar. In al die jaren is er eigenlijk maar weinig veranderd, zegt de huidige lichting ‘Kriteriërs’. ‘Je kunt hier van alles leren.’

null Beeld ANP Kippa
Beeld ANP Kippa

Aan de ironie valt niet te ontkomen: het debat over de invloed van de coronamaatregelen op de cultuursector, dat afgelopen zaterdagavond in Kriterion had moeten plaatsvinden, ging vanwege de strengere coronamaatregelen niet door.

Het feestelijke jubileumweekend om het 75-­jarig bestaan te vieren, komt er écht nog wel, zegt Anna Boogaard (24). “We weten alleen nog niet wanneer.”

Boogaard is een van de ongeveer vijftig studenten die de bioscoop draaiende houden. Ze groeide thuis op met verhalen van haar oom en tante, die elkaar tijdens hun studententijd ontmoetten in Kriterion.

De effecten van de coronacrisis hakken er ook hier in, maar vooralsnog kan het studentenfilmhuis het hoofd boven water houden.

Boogaard: “Financieel is het een ramp: nu de bioscopen dicht zijn, draaien we elke dag verlies. Maar gelukkig hebben we de afgelopen jaren een goede reserve opgebouwd. We kunnen het dus nog wel even uitzingen. Het scheelt dat we geen winstoogmerk hebben. En omdat we alles zelf doen, zijn onze lasten relatief laag.”

Zelf verdienen

Bioscoop Kriterion werd in november 1945 opgericht door een groep studenten rond Wouter van Zeytveld en Piet Meerburg. De leden hadden tijdens de oorlog hun studie stop moeten zetten en zaten in het verzet. Ze brachten onder andere met de hulp van een bevriende kinderarts Joodse kinderen onder in onderduikgezinnen buiten de stad.

Na de oorlog wilden de groepsleden hun onafhankelijkheid behouden en niet terug naar een studentenleven waarin ze bijvoorbeeld afhankelijk waren van hun ouders. Zo begonnen ze een studentenbioscoop die studenten de mogelijkheid gaf om zelf de kost te verdienen tijdens hun studie. Nog steeds opereert de bioscoop op die manier.

Benzinepomp

In 1949 kwam er een oppascentrale bij en in 1960 volgde de nog altijd bestaande benzinepomp op Zeeburgereiland. “De opbrengsten uit de pomp maakten het weer mogelijk om andere projecten te financieren, zoals de oprichting van Studio K en studentencafé Skek,” zegt Boogaard, die haar scriptie schrijft over de geschiedenis van de bioscoop.

Nu is het vooral gek om Kriterion zo verlaten te zien, zonder gasten, zegt ze. “Het geeft ons ruimte om dingen op te knappen, maar het gevaar bestaat dat de onderlinge verbinding verdwijnt. Want we zijn vóór alles een vereniging, een plek om samen te komen.”

Ze is niet de eerste die zegt dat Kriterion als een familie voelt. “Een van de oprichters schrijft in zijn dagboek rond 1946 precies hetzelfde.”

Uiteindelijk is er in 75 jaar maar weinig veranderd, zegt Boogaard. “Je kunt hier van alles ­leren over film en het runnen van een bedrijf, en fouten maken zonder dat het echt erg is. We zijn nog steeds een groepje idealistische studenten.”

Fans over Kriterion:

Marlo Broekmans (67), fotografe, uit Amsterdam

null Beeld

“Rond mijn 21ste ging ik werken bij de oppascentrale van Kriterion. Jaren later kwam ik in de Roetersstraat te wonen en werd Kriterion mijn clubhuis. Zoiets is er niet meer in de buurt. De sfeer is uniek, alles komt er samen: leuke jonge mensen, excentriekelingen. Ze draaien leuke muziek, soms pak ik een nachtfilm en af en toe ga ik naar een feestje op zaterdag. Lekker dansen.

Ik ben iemand die graag alleen naar de film gaat, maar hier kun je altijd wel met deze of gene napraten. Vroeger was er ook een poes, die zat dan achterin de zaal mee te kijken naar de film. En nu is er zo’n lieve kater, die laat zich graag knuffelen.

Ik ga graag naar de sneak preview, vroeger speelden ze daar vaak films van nog echt oude rollen. Die braken regelmatig, en dan moesten ze snel proberen het te repareren, wat lang niet altijd lukte. Ik vind het wel schattig dat niet alles altijd op rolletjes loopt, dat maakt Kriterion juist zo charmant.”

Berry Schneider (28), producent bij Idfa, uit Amsterdam

null Beeld

“Op een gegeven moment kwam ik zo vaak in Kriterion dat sommige medewerkers dachten dat ik er werkte. Ik ging heel vaak op maandagavond, dan draaien ze een moderne klassieker, en toen ook op dinsdag naar de sneak preview. Voor je het weet zit je er drie of vier keer per week.

Het werd een beetje mijn huiskamer, ik ging vaak gewoon op de bonnefooi, dan kwam ik altijd wel vrienden tegen. Of je belandt ineens in een obscure Thaise film.

De ene avond draaien ze The Big Lebowski en kun je op de foto als The Dude, een dag later draaien ze plaatjes of is er een debat. Ik ben ook wel eens om middernacht naar een screening van Enter the Void op 35 mm geweest. Dan zit je na de film ineens na te praten met twee vreemden over wat je net hebt gezien.

Kriterion heeft in mij echt de liefde voor de film doen ontwaken. Op een gegeven moment dacht ik: moet ik daar niet wat mee? Toen ben ik gaan vrijwilligen bij allerlei filmfestivals en nu ben ik producent bij het Idfa.”

Roald de Boer (54), voormalig publieksbegeleider Van Gogh Museum, uit Amsterdam

null Beeld

“Als ik me goed herinner kwam ik in 1977 voor het eerst in Kriterion. Elvis was net overleden en als eerbetoon draaiden ze zijn film Jailhouse Rock. In de jaren tachtig kwam ik in de buurt wonen en sindsdien kom ik er bijna dagelijks. Eerst vooral ’s avonds om in het café te zitten of naar de film te gaan, in de loop der jaren ook steeds vaker overdag met mijn laptop.

In 1997 kwam ik op een filmfestival iemand van Kriterion tegen en raakten we aan de praat. Daarna kwam ik steeds vaker achter de schermen, aan de bar hangen na sluitingstijd. In dat zelfde jaar organiseerden ze een filmfestival over taboes, waar een deel van mijn pornocollectie op Super 8-format werd getoond.

Door de jaren heen heb ik generaties Kriteriërs zien komen en gaan. Er was een tijd dat er ook veel zonderlingen kwamen, dat lijkt nu wat minder, die generatie is weg. Het fijne aan Kriterion is dat het al die jaren hetzelfde is gebleven, in tijden waarin alles steeds gestroomlijnder en gelikter wordt. Kriterion is prettig ongecompliceerd.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden