Ten Slotte

Striptekenaar Toby Vos (1918-2019) deed niet aan conformisme

Een vrouw die het leven aandachtig leefde. Toby Vos, bekend Amsterdamse striptekenaar en verzetsheld, is 100 jaar geworden.

Toby Vos Beeld David Kropveld

Zodra ze een potlood kon vasthouden, begon ze met tekenen. Ze tekende in haar jeugd, tijdens de oorlog en als alleenstaande moeder. Een vrouw die niet aan conformisme deed. Een vrouw die het leven aandachtig leefde. Toby Vos, bekend Amsterdamse striptekenaar en verzetsheld, is 100 jaar geworden.

Toby heette eigenlijk Neeltje. Die naam vond ze maar niks en was onhandig als artiestennaam. Haar ouders hadden haar de bijnaam 'Toppie' gegeven, als verbastering van haar voorbeeld en schrijfster Top Naeff. Toppie werd Toby, besloot ze. Zo zou iedereen haar noemen. Zo stond ze in het telefoonboek. Zo wordt zij herinnerd.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog woonde Toby in de Jordaan. Ze was midden twintig, had haar studie toegepaste kunst afgerond en tekende mee aan de Kabouterboekjesreeks voor De Bijenkorf. Daarnaast verspreidde ze door de stad illegaal Het Parool en radio's. Ook gebruikte ze haar tekenkunsten om persoonsbewijzen te vervalsen.

Onbekende schoenen
Zo ook de identiteitskaart van bekend Amsterdams zakenman Loe Lap, al heeft ze die nooit kunnen overhandigen. Jaren later werd deze alsnog doorgegeven aan de verbaasde zoon van Loe Lap, Mario, die weer bevriend was met Toby's jongste zoon David (65). "Ze was een liefhebber van mannen. Mijn broer en ik zagen soms totaal onbekende schoenen beneden staan," zegt David.

Verschillende relaties, maar nooit langdurig. Ook de vader van de twee zonen was snel uit beeld. In de jaren zestig was Hugo Brandt Corstius een van haar vriendjes. Het was in die periode dat Stichting 1940-1945 een vergoeding uitkeerde aan Toby Vos. Driemaal haar jaarsalaris. Hugo schreef hier op het eerste giroafschrift 'Leve Adolf Hitler'.

"Ze werkte altijd tot laat in de avond," zegt David. "Tot de uitkering met het ongekende nieuwe saldo. Nu zat ze vaak als artistiek levensgenieter 's avonds ergens met vrienden wat te drinken. Dan haalde we zelf maar even wat patat."

Verdienstelijke carrière
Ondertussen had Toby al een verdienstelijke carrière achter de rug. Onder de naam Tante Neeltje had ze een kinderrubriek in het bedrijfsblad van het Nederlandse postbedrijf PTT. Kindersprookjes en puzzelboeken had ze gemaakt. Ook de dagboeken die ze tijdens de oorlog bijhield, gevuld met strips en tekeningen, waren gepubliceerd.

Maar er werd minder getekend en Toby vertrok naar de Bijlmer, waar een documentaire over haar werd gemaakt. "Tekenen is het allerleukste geweest. Ik wou niks anders. Ik heb de mooiste sprookjes geschreven," zegt Toby daarin onder andere.

"Het was een vrouw met mooie verhalen die ze vaak aandikte, aangezet door haar creatieve brein," zegt David. De laatste jaren was ze dement en werd er minder gesproken. Toch bleef Toby Vos wie zij was. "Ze zat tussen andere mensen in toen ze ineens niet meer bewoog. Stiekem was ze er tussenuit geknepen. Kalm en vredig. Alleen, maar toch onder de mensen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden