PlusReportage

Stolpersteine gelegd voor goochelaar Ben Ali Libi: ‘Opa is thuisgekomen’

Voor het huis van de in de oorlog vermoorde Michel Velleman, alias Ben Ali Libi, zijn donderdagochtend in aanwezigheid van zijn kleindochter en achterkleinzoon struikelstenen gelegd. De Joodse goochelaar uit Amsterdam, zijn vrouw Anna en dochter Aaltje werden in 1943 vermoord in Sobibor.

De Stolpersteine voor Michel Velleman en zijn gezin zijn gelegd op het Merwedeplein in Zuid. Beeld Eva Plevier
De Stolpersteine voor Michel Velleman en zijn gezin zijn gelegd op het Merwedeplein in Zuid.Beeld Eva Plevier

Van het gezin overleefde alleen zoon Jacques de oorlog. Hij was toevallig niet thuis toen er tijdens een razzia in juni 1943 bij het huis van de Vellemans aan het Merwedeplein 59 II-hoog hard op de deur werd geklopt.

Op de gisteren gelegde struikelstenen voor de woning staat zijn naam er wel bij, samen met die van zijn ouders en zus. Bij het echtpaar Velleman en hun dochter staan de data van overlijden. Op de steen van zoon Jacques Velleman, geboren 1921 staat dat hij in 1943 in Frankrijk was ondergedoken en aldaar bevrijd.

De kleindochter van Michel Velleman noemt het ‘een memorabele dag’. “Mijn opa is op 15 juli 2021 thuis aangekomen,” aldus Katy Huiman-Velleman (64).

Michel Velleman (1895-1943), die als pseudoniem Prof. Ben Ali Libi voerde, was voor de oorlog een bekende Amsterdamse goochelaar. Hij deed humoristische goocheltrucs en trad in de jaren twintig en dertig op voor kinderen en onder anderen prins Hendrik en de Duitse ex-keizer Wilhelm. Hij werkte in de oorlog door, gaf thuis goochelles en deed trucs in het Joodse werkkamp Molengoot in het oosten van het land.

Iconisch gedicht

Op 20 juni 1943 werd hij gedeporteerd naar Westerbork en kwam twaalf dagen later aan in Sobibor, waar hij direct is vermoord.

Wijlen dichter Willem Wilmink schreef in 2003 een iconisch gedicht over hem nadat hij de naam Ben Ali Libi had aangetroffen in het register van vermoorde artiesten: Op een lijst van artiesten, in de oorlog vermoord,/ staat een naam waarvan ik nog nooit had gehoord,/dus keek ik er met verwondering naar:/ Ben Ali Libi. Goochelaar.

Velleman trad in de jaren twintig en dertig op voor onder anderen prins Hendrik. Beeld
Velleman trad in de jaren twintig en dertig op voor onder anderen prins Hendrik.

In 2004, een jaar na het overlijden van Wilmink, droeg Joost Prinsen op emotionele wijze het gedicht voor in de NPS-documentaire Willem Wilmink – Dichter in de Javastraat van Dirk Jan Roeleven. Zo’n tien jaar later besloot Roeleven een documentaire over Michel Velleman te maken waarin foto’s, bewegend beeld uit 1937, een boekje met zijn goocheltrucs en zijn visitekaartje – Prof. Ben-Ali-Libi, Hof-Goochelaar en Feest-Arrangeur – met een getekend kroontje erboven, getoond werden.

Symbool van de Holocaust

Rob Bonn, de initiatiefnemer van de struikelstenen, was een studiegenoot van Wilmink. “Wilminks gedicht kreeg grote bekendheid toen Joost Prinsen het voorlas. In een paar regels geeft dit gedicht de essentie weer van de afschuwelijke gebeurtenissen van de Shoa. Zo goed samengevat. Ben Ali Libi werd het symbool van de Holocaust.”

Huiman-Velleman vindt het een prachtig gedicht. Ze zegt een goed beeld te hebben van haar grootvader uit de verhalen van haar vader. Die was ten tijde van de razzia net met vriendjes aan het voetballen en ontkwam zo deportatie. “Mijn vader liet me goocheltrucjes zien die hij van zijn vader had geleerd. Hij vertelde me over koosnaampjes van zijn hechte vrienden. Ik leerde die namen uit mijn hoofd: tante Duifie, Joli Barrebas en Reggie Kwansel. Geen idee wie die mensen waren, maar ik heb begrepen dat mijn grootouders altijd erg lief waren voor hun vrienden. Er waren altijd veel vrienden bij hen thuis. Mijn opa was een warme familieman.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden