Stichting wil meer Stolpersteine ter nagedachtenis van slachtoffers WOII

Gunther Demnig plaatst een Stolpersteine in de stoep bij Spinozastraat in 2017.Beeld Dingena Mol

Een nieuwe stichting ontfermt zich voortaan over de Stolpersteine in Amsterdam. Alle slachtoffers van de nazi’s komen in aanmerking voor een herinneringssteen.

In Amsterdam liggen momenteel zo’n 650 zogenoemde Stolpersteine ter herinnering aan de Joodse mannen, vrouwen en kinderen die in de oorlog zijn weggevoerd en vermoord. Als het aan Alexander Stukenberg ligt, komen daar nog duizenden stenen bij. Niet alleen voor de Joodse slachtoffers, maar ook voor de Amsterdamse verzetsmensen, homo’s, Jehova’s getuigen, gehandicapten, vrijmetselaars en andere groepen die door de Duitse bezetter werden vervolgd.

Die uitbreiding is niet nieuw, zegt Stukenberg, die voorzitter is van de stichting die met ingang van het nieuwe jaar verantwoordelijk is voor het leggen van de herdenkingsstenen in Amsterdam. “In Duitsland is het uitgangspunt van meet af aan geweest dat alle slachtoffers van de nazi’s in aanmerking komen voor een steen. In Amsterdam zijn tot nog toe voornamelijk slachtoffers van de holocaust herdacht, maar we staan open voor alle aanvragen.”

Verbaasd

De voorzitter is van Duitse afkomst, en woont en werkt sinds 2006 in Nederland. De afgelopen jaren was hij als vrijwilliger al betrokken bij het project. “Ik kende de Stolpersteine uit Berlijn. Daar waren ze overal te vinden. Toen ik in Amsterdam kwam wonen, verbaasde het me dat er hier nog helemaal geen stenen lagen. In het Verzetsmuseum hangt de beroemde kaart met stippen op alle Joodse adressen in de stad. Dat is erg indrukwekkend.”

Stukenberg neemt het stokje over van Paul de Haan, die de afgelopen jaren vanuit zijn woonplaats Berlijn voor de beeldend kunstenaar en initiatiefnemer van het project Gunter Demnig de aanvragen voor de Stolpersteine afhandelde. Het snel groeiende aantal aanvragen maakte dat steeds lastiger, ook omdat de 72-jarige Demnig slechts een paar keer per jaar met zijn busje vanuit Keulen naar Amsterdam kon overkomen om een nieuwe serie stenen te leggen.

Dat gaat veranderen, vertelt Stukenberg. “In maart komt Gunter naar Amsterdam om samen met burgemeester Femke Halsema nog een aantal stenen te leggen. Daarna neemt de gemeente dat onderdeel over. Er komt waarschijnlijk een vaste ploeg die ons gaat helpen om de stenen te plaatsen. Dat betekent ook dat de aanvragers niet meer een jaar of langer hoeven te wachten. In de nieuwe situatie moet er binnen een maand na de aanvraag een steen kunnen liggen.”

De stenen met het messing plaatje met opschrift blijven uit Duitsland komen, waar ze worden vervaardigd door beeldend kunstenaar Michael Friedrichs-Friedländer, een vriend van Demnig. Stukenberg: “In Vught en Amersfoort worden eigen stenen gemaakt. Dat mag natuurlijk, maar het gaat helemaal voorbij aan het feit dat het om een kunstproject gaat. De originele steen is een kunstwerk. Daarom spreken we ook liever niet van struikelstenen, maar van Stolpersteine.”

Alexander Stukenberk.Beeld Marjolein Annegarn

Voor een Stolperstein wordt in Amsterdam de kostprijs van 135 euro betaald, en dat blijft zo. “Er zijn steden in Europa waar voor dezelfde steen honderden euro’s moeten worden afgerekend, maar dat willen wij niet. Het moet voor iedereen betaalbaar blijven. We willen wel op zoek gaan naar sponsors en partners om de organisatie te verstevigen. Ik stel mij voor dat we op een gegeven moment een betaalde kracht nodig hebben om de administratie te regelen.”

Samen met zijn bestuurders, AMC-voorzitter Hans Romijn en viroloog Jaap Goudsmit, wil Stukenberg ook kijken of het mogelijk is de stenen een educatieve toepassing te geven. “Het is nog maar een idee, maar het zou prachtig zijn als bij voorbeeld een school een paar stenen in de buurt kan adopteren. De verhalen van de slachtoffers kunnen worden gebruikt in het onderwijs en het zorgt meteen voor blijvende aandacht voor wat hen is aangedaan.”

Stukenberg weet dat niet iedereen enthousiast is over het project, met name omdat de herinneringssteen een huis of straat zichtbaar verbindt met een gruwelijk hoofdstuk uit het verleden. Sommige bewoners zitten daar niet op te wachten, zoals vorig jaar in het stadsdeel Zuid duidelijk werd. “Dat mag natuurlijk, maar ik begrijp het niet. Want ook als er geen steen ligt, heeft dat gruwelijke zich voorgedaan. Het wel of niet leggen van een steen verandert niets aan de geschiedenis.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden