De woningen kunnen worden gedemonteerd om elders dienst te doen.

Plus Achtergrond

Startblok Elzenhagen voelt en oogt als een permanente woonwijk

De woningen kunnen worden gedemonteerd om elders dienst te doen. Beeld Jakob van Vliet

Vorig jaar werden de laatste gebouwen van Startblok Elzenhagen in Amsterdam-Noord opgeleverd: een campus die jongeren en statushouders een (klein) onderkomen moet verschaffen. Het drong door tot de laatste tien nominaties voor de Zuiderkerkprijs. Terecht?

Startblok Elzenhagen was een van de verrassendste nominaties voor de Zuiderkerkprijs 2019 de afgelopen maand. Je zou het namelijk zomaar over het hoofd kunnen zien, de campus met woningen op het voormalige sportpark ten zuiden van metrostation Noord. Het ligt ingeklemd in een soort restruimte tussen de Nieuwe Leeuwarderweg en het Noordhollandsch Kanaal. Tegelijkertijd is het een begeerlijke want strategische plek, met veel groen, waar je de hond kunt uitlaten of een sprintje kunt trekken op de atletiekbaan.

Omdat hier over ruim vijf jaar een nieuwe woonwijk met urban villas zal worden gebouwd, hebben woningcorporaties De Key en Eigen Haard er een tijdelijke campus in­gericht. Dit moet soelaas bieden voor status­houders, starters, studenten en beroepsgroepen als onderwijzers en politieagenten: middengroepen voor wie de lastige huizenmarkt een obstakel is om zich in Amsterdam te vestigen.

25 vierkante meter

Startblok Elzenhagen lenigt de nood met studio’s die de maat van een kast niet heel erg overstijgen: 25 vierkante meter. Dat is benepen, maar met enige fantasie zijn ze bewoonbaar. De prijs is dankzij huursubsidie te overzien, rond de 380 euro. Een echtpaar uit Enkhuizen dat hun zoon naar zo’n studio heeft verhuisd, legt uit hoe ze de inrichting in elkaar hebben gepuzzeld: “Hij plaatste een hoogslaper met daaronder een bureau, en dan is er ook nog een keukentje in de woning, zo is het te doen.” Jammer van de hoge kosten voor een parkeerplaats. Maar wie heeft een auto nodig als de metro nabij is? Ze tillen daarom een fiets uit de laadbak.

De nadruk ligt op de gemeenschappelijkheid, in goed Nederlands de community. Zelfbeheer is een bindmiddel. Er zijn een wasserette en een ontmoetingsruimte in het complex ondergebracht en er worden taalcursussen georganiseerd om de multiculturele bewoners bijeen te brengen: het is, met andere woorden, een springplank naar Nederland.

Beeld Jakob Van Vliet

Dat het Startblok is doorgedrongen tot de laatste tien van de Zuiderkerkprijs, de belangrijkste Amsterdamse architectuurprijs voor woningbouwprojecten, komt bijvoorbeeld door hoe de architecten (Must en RoosRos) met het begrip tijdelijk zijn omgesprongen. De geperforeerde aluminium wanden, met een kek streeppatroon, kunnen worden gedemonteerd, en dat geldt ook voor de units en de stalen noodtrappen op de hoeken van de blokken. Daarmee gaat het Startblok verder dan de containers waarmee de corporaties doorgaans uitrukken. Het complex is ook meer voldragen dan het asielzoekers­centrum op het Zeeburgereiland.

Permanente uitstraling

Startblok voelt en oogt als een permanente woonwijk. Hoe dat komt? De architecten hebben de voetafdruk aangehouden van de toekomstige appartementen in de wijk, de openbare ruimte is ontspannen en royaal en – niet onbelangrijk – de kubusvormige blokken zijn netjes. Spectaculaire architectuur is het niet, armzalig evenmin. Het is precies waar tijdelijke woningbouw aan moet voldoen.

Want laten we wel wezen: Nederland en Amsterdam kennen een geschiedenis van noodwoningen, -scholen en -voorzieningen die voor korte tijd werden neergezet en veel langer bleven staan. Als iets permanent is, is het wel woningnood.

In dat opzicht is Startblok Elzenhagen niet dé oplossing, maar een oplossing. Natuurlijk is 25 vierkante meter niet ideaal, maar als opstapje naar iets beters voldoet het – zeker als het ver­gezeld gaat van gemeenschapsvoorzieningen.

En wie weet is het een formule waarmee elders in de stad woningzoekenden geholpen kunnen worden. Dat al het materiaal hergebruikt kan worden, onderstreept nog eens de koers in de bouw om verspilling en sloop tegen te gaan. Hier kan de basis worden gelegd voor een volwaardige woonwijk en een gemeenschap.

Beeld Laura Van Der Bijl
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden