PlusAchtergrond

Stadsherstel weet het Gezellenhuis met een foefje te redden

Het Gezellenhuis is in vervallen staat. Beeld Jan Reinier van der Vliet

Met Amsterdamse hulp wordt in Ouderkerk aan de Amstel het Gezellenhuis gerestaureerd. Met een slimmigheidje is het jeugdhonk uit 1903 door de gemeente losgeweekt van een projectontwikkelaar.

Het verval doet veel Ouderkerkers pijn. Het Gezellenhuis waar het dorp meer dan honderd jaar lief en leed heeft gedeeld – van rouwen tot trouwen – heeft zwaar te lijden onder de leegstand. Al bijna tien jaar wordt het houten gebouw bij de Sint-Urbanuskerk niet meer gebruikt en dat is te zien. De verf is afgebladderd, het hout ligt bloot.

Het jeugdhonk werd in 1903 gebouwd voor de katholieke jongerenvereniging. De kerk hoopte de jeugd daarmee weg te houden uit de kroeg. Het verenigingsgebouw kreeg behalve een ­toneel met ruimte voor tweehonderd toeschouwers ook een kegelbaan. Maar sinds 2012, toen de parochie vierde dat de kerk 145 jaar bestond, is het stil in het Gezellenhuis.

Patstelling

De parochie was in zee gegaan met een projectontwikkelaar die het huis zou restaureren en daaromheen appartementen zou bouwen. Het onderhoud werd daarom op de lange baan geschoven. Maar de bouwplannen liepen jaren vertraging op, ook al omdat veel Ouderkerkers er niet blij mee waren. Het houten rijksmonument raakte intussen steeds verder in verval.

De gemeente Ouder-Amstel gebruikt daarom een slimmigheidje om uit de patstelling te komen. Wethouder Marian van der Weele noemt het zelfs een ‘unicum’. “Dit is nog niet of nauwelijks toegepast op monumenten.”

In de gemeentelijke gereedschapskist hoort het eigenlijk bij het grondbeleid. Om grond­speculanten de pas af te snijden kan de gemeente een ‘voorkeursrecht’ afdwingen. Die zijn daarmee verplicht om hun grond eerst aan de gemeente aan te bieden. Die verplichting geldt nu ook voor de parochie en het Gezellenhuis.

“Het is een verregaande stap,” erkent de wethouder. Maar het verval moest gestuit worden, vond de gemeenteraad. Het alternatief was dat de parochie via het monumentenbeleid werd gemaand om het Gezellenhuis op te knappen, met dwangsommen als stok achter de deur. “Dat zijn heel lange procedures.”

Het Gezellenhuis wordt overgenomen door Stadsherstel, de van origine Amsterdamse stichting die monumenten opknapt en beheert. Voorwaarde is wel dat het voormalige jeugdhonk een horecabestemming krijgt. Er is in de Ouderkerkse bierbrouwer Kek! een huurder gevonden die het Gezellenhuis gaat exploiteren.

Stadsherstel trekt voor de restauratie ‘ruim een miljoen euro’ uit, verwacht adjunct-directeur Michiel van der Burght. Het Gezellenhuis is bijzonder, zegt hij. Veel van deze katholieke jongerengebouwen zijn gesloopt. “Terwijl veel mensen er warme herinneringen aan hebben.”

Werelderfgoed

Ook al komt Stadsherstel oorspronkelijk uit ­Amsterdam, een link met de stad is geen voorwaarde voor de aankoop van een monument. Ouder-Amstel hoopt juist dat die band met ­Amsterdam des te sterker wordt. Het Gezellenhuis ligt pal langs de Ronde Hoep, een onder Amsterdammers populair fietsrondje.

Van der Weele denkt dat er met de uit 1614 stammende Joodse begraafplaats Beth Haim meerdere redenen bij elkaar komen om Ouderkerk aan te doen. De mogelijkheden worden ­onderzocht om dit rijksmonument op te waarderen tot Unesco werelderfgoed. En dan is er nog de wetenschap dat hier de versterkte burcht lag van de Heren van Amstel, de edelen die aan de wieg stonden van Amsterdam.

Van der Weele: “Er valt hier genoeg te leren over zevenhonderd jaar Amsterdam en duizend jaar Amstelland.”

Het katholieke jeugdhonk in zijn gloriedagen. Beeld J.p. Moehrlein
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden