PlusAchtergrond

Stadsdeelcommissie hoeft niet meer alleen te blaffen, maar hoe hard mag ze bijten?

De Stopera wil meer ruimte geven aan de stadsdelen, en deze week toonde stadsdeel Zuid zich in een voorzittersrel bepaald geen tandeloze tijger. Wint de lokale democratie weer aan belang? ‘Durft de gemeenteraad met het stadsdeel mee te gaan als het een keer écht iets anders wil?’

Tim Wagemakers
De verantwoordelijkheden van de stadsdelen liggen onder meer bij de vuilnisophaal, werkzaamheden in de buurt of geplande bomenkap.  Beeld Joris van Gennip
De verantwoordelijkheden van de stadsdelen liggen onder meer bij de vuilnisophaal, werkzaamheden in de buurt of geplande bomenkap.Beeld Joris van Gennip

Een bestuurlijke soap in stadsdeel Zuid afgelopen week gaf een veelzeggend inkijkje in de verhoudingen tussen de Stopera en de stadsdeelcommissies: omdat de VVD de grootste was geworden in Zuid hadden de bestuurspartijen in de Stopera (D66, GroenLinks en PvdA) de partij de ruimte gegeven een bestuurder voor te dragen. Een meerderheid van de lokale partijen zat niet te wachten op een VVD-bestuurder in hun stadsdeel; de voorgedragen Stijn Nijssen kreeg een negatief advies.

De VVD trok Nijssen vervolgens terug. Het einde van een bestuurlijk relletje, maar voor veel politici in de stadsdelen ook een bijzonder moment. Het gebeurt zelden dat zo’n patstelling uitmondt in winst voor het stadsdeel. Is het een signaal van nieuw elan voor de zo bekritiseerde stadsdeelcommissies? Of een eenmalige grom van een verder tandeloze tijger?

Ingeperkt door Den Haag

Het getouwtrek om de macht vindt zijn oorsprong in 2014, toen een nationale wet in werking trad die de stadsdelen als zelfstandige bestuurslaag afschafte. De minigemeenteraden, met veel eigen bevoegdheden en eigen budgetten, heten nu stadsdeelcommissies. Nog steeds kunnen Amsterdammers stemmen op volksvertegenwoordigers in de stadsdelen, maar hun macht is flink beperkt.

In de praktijk leidde dit tot onvrede onder commissieleden: waarom je verkiesbaar stellen als je weinig tot niets in te brengen hebt? Onder aanvoering van wethouder Democratisering Rutger Groot Wassink heeft de gemeente de structuur nu gewijzigd; de aanpassingen zijn ingegaan na de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen.

De onduidelijkheid over waar stadsdelen wel of niet over gaan is één van de redenen dat Groot Wassink ‘nooit een voorstander is geweest’ van het stelsel. Als raadslid had hij het al ‘een aangeschoten dier op weg naar niks’ genoemd, dat ‘zo snel mogelijk uit zijn lijden moest worden verlost’.

Murw geslagen

Een snoeihard evaluatierapport uit 2020 bevestigde zijn analyse: niemand wist wat er met adviezen uit de stadsdelen gebeurt op het stadhuis. Amsterdammers sloegen het stadsdeel massaal over en gingen met hun kritiek richting de gemeenteraad. Sommige stadsdeelcommissieleden waren murw geslagen, concludeert Groot Wassink nu.

Er moesten dus aanpassingen komen, al zag Groot Wassink er geen been in het hele stelsel weer overhoop te gooien. “Maar ik heb geprobeerd de stadsdelen meer in handen te geven om hun tanden te kunnen laten zien. Richting het eigen dagelijks bestuur én richting de gemeenteraad.”

Stadsdeelcommissielid Laurent Staartjes (VVD) in West is daar blij mee. “Er is duidelijker aangegeven waar stadsdelen iets van moeten en kunnen vinden.” Hij wijst daarbij op plannen die er zijn voor nieuw horecabeleid. “Bij nieuw beleid werden we er altijd aan het einde nog bij betrokken voor de vorm. In principe zal nu in het beginstadium bij ons om advies worden gevraagd.”

‘Binnen de kaders’

Daarnaast is er ambtelijke ondersteuning gekomen voor de commissieleden, zodat hun werk echt op de juiste plekken in het stadhuis belandt. En om ervoor te zorgen dat Amsterdammers beter bij de plannen in hun stadsdeel betrokken worden, komen er stadsdeelpanels. Commissieleden mogen nu met initiatiefvoorstellen komen en moties indienen. Voorstellen die een meerderheid krijgen én passen binnen de kaders van het coalitieakkoord, moeten vervolgens worden uitgevoerd.

Maar ja, wie bepaalt wat de kaders van het coalitieakkoord zijn? Dat zijn het college en de gemeenteraad, niet het stadsdeel. En dat vormt vaak de voedingsbodem voor frustratie, constateert PvdA-fractievoorzitter Lian Heinhuis. “Als adviezen continu lijnrecht ingaan tegen beleid rond windmolens of betaald parkeren, is de kans op teleurstelling best groot.” Ze pleit dan ook voor ‘realistische verwachtingen’.

Bas van Vliet is stadsdeelcommissielid in Oost voor ST3M/Méérbelangen en heeft al jaren kritiek op het stelsel. Uiteindelijk draait de hele discussie rond democratie in de stadsdelen voor hem niet om bevoegdheden, maar om politieke wil en macht. “Als een stadsdeel een keer écht iets anders wil dan de gemeenteraad, durf je dan met het stadsdeel mee te gaan?” Staartjes: “De vraag is hoe hard we mogen bijten. Want mensen hebben zich ook verkiesbaar gesteld om iets te vinden van de grote zaken die spelen.”

Weesp als proeftuin

Ook voor wethouder Groot Wassink valt eventueel succes samen met de ‘houding van de mensen die erin werken’. Hij hoopt dan ook dat raadsleden en collega-wethouders veel actiever samenwerking zoeken met de stadsdelen. “Daarbij kijk ik ook naar Weesp, dat een stadsgebied is en daarmee nét weer wat meer zelf kan beslissen.

Anders dan bij de stadsdelen, waar het nieuwe college een dagelijks bestuur benoemt, mogen de leden van de bestuurscommissie in Weesp uit hun midden een voorzitter en twee medebestuurders benoemen. En als het college een besluit over Weesp moet nemen, mag een dagelijks bestuurder aanschuiven en na afloop terug in Weesp verslag doen van het verloop. Groot Wassink: “Wat in Weesp gebeurt, kan nadrukkelijk input zijn voor hoe we het de komende jaren misschien in de stadsdelen gaan doen.”

Horecaterrassen

Piet Boon, nu vier maanden politiek actief in Nieuw-West voor de bewonerspartij GoedBeterWest!, heeft er ondanks het beperkte mandaat ontzettend veel zin in. Een initiatiefvoorstel van zes fracties, waaronder de zijne, kreeg een meerderheid in het stadsdeel: een oproep om bewoners van sociale nieuwbouwprojecten in stadsdeel Nieuw-West de mogelijkheid te geven een parkeervergunning aan te vragen.

Het voorstel wordt nu naar de gemeenteraad gestuurd om daar te worden besproken. “Als stadsdeel gaan wij namelijk niet over parkeerbeleid, maar dit is echt een nuance, geen fundamentele verandering.” Hij vindt het dan ook een mooie kans voor de raad om te laten zien dat ze durven te luisteren naar de buurten.

Ook Laurent Staartjes is voorzichtig optimistisch. In stadsdeel West verwacht hij de komende tijd discussies over de horecaterrassen. In het coalitieakkoord staat dat de tijdelijke uitbreiding van terrassen permanent mag worden als er geen overlast voor de buurt is. “Dat is nou typisch iets wat het stadsdeel dan gaat beoordelen.”

Nut en noodzaak van de stadsdeelcommissies

De verantwoordelijkheden van de stadsdelen liggen onder meer bij de vuilnisophaal, werkzaamheden in de buurt of geplande bomenkap. Ook worden de stadsdelen betrokken bij de herinrichting van pleinen, straten of parken. De grote lijnen komen vanuit het stadhuis, de precieze uitwerking ligt bij het stadsdeel. Gekozen stadsdeelcommissieleden controleren vervolgens hoe het bestuur in het stadsdeel dat doet.

De stadsdeelstructuur is er gekomen vanwege de omvang van Amsterdam. Er zijn 45 raadsleden in de Stopera, en de stad telt 900.000 inwoners; dan is het is onmogelijk aandacht te hebben voor elk afvalprobleem of elke melding van overlast. Een stadsdeel als Zuid is met 150.000 inwoners bijna net zo groot als Den Bosch.

“Je ziet dat politici een blinde vlek hebben voor wat er speelt in de wijken,” constateert Piet Boon. Sinds dit jaar is hij stadsdeelcommissielid in Nieuw-West voor de bewonerspartij GoedBeterWest!. De partij komt voort uit een slepende discussie rond de toekomst van de Sloterweg, waar de gemeente auto’s wilde weren om overlast te voorkomen, maar volgens Boon ‘zonder goed alternatief’. Als commissielid hoopt hij de komende jaren ‘realisme vanuit Nieuw-West’ over te brengen naar wethouders en raadsleden.

Dat levert ‘best wat op als het gaat om kleine dingen’, zegt Bas van Vliet (ST3M/Méérbelangen), die al lang in de lokale politiek in Oost actief is. “Zo kwam er een inspreker vertellen dat de rijrichting op de Linnaeushof van de ene op de andere dag veranderd was. Dat hebben we toen geagendeerd en het werd teruggedraaid.” Alleen op de grote zaken, zoals bijvoorbeeld windmolens op IJburg, heb je volgens Van Vliet ‘als commissielid geen zak te vertellen, zolang de gemeenteraad er niets mee doet’.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden